VOV4.Êđê - Mse\ si êlâo dih, tơdah truh kơ ấp Đôn Chu\m, sa\ Tân Sơn, kdriêk Trà Cú amâo mâo djo\ hlăm hruê knăm mơak ôh, snăn hlăm djăp anôk lu phung hđeh lehana\n phung mduôn khua dôk hlăm sang hla t^ rư]. {ia\dah ara\ anei klei mse\ snăn amâo mâo lo\ [uh ôh, [ia\dah djăp anôk kno\ng [uh klei mtah mda mnơ\ng pla mjing, lehana\n bi kdrơ\k kdria klei phung hđeh, lehana\n mduôn khua blu\ tlao.

Drông jum hmei hlăm sang mâo ênoh truh êbeh du\m êtuh êklăk prăk, Thạch Chung la], êlâo dih go\ sang mâo 4 sao lo\, [ia\dah kno\ng dưi ngă ma\ dua yan đu] mdiê, mâo yan djo\ boh mnga, mâo yan h’ăi, lehana\n kăn mâo mnuih ]ia\ng mưn hmei ma\ brua\ rei, snăn jih sa boh sang đue# nao kơ Dak Nông nao ma\ brua\ mưn pe\ kphê, lehana\n w^t kơ Bình Phước bu] hbei [lang mưn… truh knăm mơak thu\n mrâo kơh w^t kơ [uôn. Truh kơ thu\n 2013, leh mâo klei dhiang ba pui kmla\ truh hlăm [uôn sang, lehana\n mâo lo\ đru êmô ho\ng ênoh 15 êklăk prăk, go\ sang amâo lo\ hiu duah [ơ\ng kbưi ôh:

“Êlâo adih kâo lui [uôn sang hiu duah ngă brua\ mưn hlăm anôk mkăn. {ia\dah ara\ anei [uôn sang hmei mâo leh klei knu\k kna duh bi liê mkra êlan, dhiang ba pui kmla\ snăn ung mo# hmei amâo lo\ hiu duah [ơ\ng kbưi ôh, dôk kơ sang pla djam mtam, klei hd^p mda ăt hơ^t mơh”.

Nao truh kơ ấp Đa Hoà, sa\ Phước Hảo, kdriêk Châu Thành, jing anôk mâo sa wưng mnuih [uôn sang ti anei nao bi ]h^ êrah ]ia\ng mâo prăk [ơ\ng hua\, [ia\dah ara\ anei mâo leh klei bi mlih pro\ng, [uh bo\ ho\ng klei bi kngăr, mnuih [uôn sang đ^ êdeh p’phu\t leh sơăi nao kơ lo\ kơ hma, êlan klông hlăm [uôn sang jăk siam, pro\ng êhai, amâo lo\ mâo ôh klei dôk hlăm sang hluh [rô], ring jhat. Lăn ala ti anei ara\ anei amâo mâo lo\ lui êruh ôh, [ia\dah hlăm sa sao lăn ara\ anei mnuih [uôn sang pla mjing mâo ba w^t leh mơh mơ\ng 5 – 10 êklăk prăk/yan. Hjăn brua\ rông êmô, rông mnu\, mâo knơ\ng prăk đru ba brua\ yang [uôn, lehana\n Êpul hgu\m phung ngă lo\ hma ]ar đru mâo đru leh kơ mnuih [uôn sang tlaih mơ\ng klei knap m`ai, bi hơ^t klei hd^p mda. Kin Sa Rây, sa hlăm du\m go\ êsei mâo tu\ yap tlaih leh mơ\ng klei dleh dlan la]:

“Leh hmei bi dôk ung mo#, dua ung mo# hmei nao kơ Bình Dương duah ngă brua\ mưn ]ia\ng kơ hd^p mda. Truh thu\n 2011, leh w^t kơ [uôn sang, kâo mâo knu\k kna đru mdơ\ng brei sang ho\ng hdră brua\ 167. Leh hmei hơ^t klei kơ sang dôk, hmei rông êmô ana mđai, lehana\n ma\ eh êmô pioh pruê kơ mnơ\ng pla”.

Bi ho\ng mnuih [uôn sang Khmer ti ấp Sơn Lang, sa\ Kim Hoà, kdriêk Cầu Ngang snăn klei duah [ơ\ng đ^ nao kơ sah mdro\ng ho\ng lu hdră ma\ brua\ kjăp, amâo lo\ jưh knang kơ klei knu\k kna đru ôh, lehana\n [uh leh [uôn sang pô mâo klei bi mlih êdi hlăm kr^ng tiah kbưi anei. Lu go\ êsei pla amrê], pla tro\ng hrah, pla kmu\n gơ\ng, pla ktơr pioh ]h^ kơ ala ta] êngao, rông hdang, rông êmô… mâo hrui w^t leh du\m êtuh êklăk prăk/thu\n amâo lo\ [ia\ ôh. Ho\ng du\m go\ êsei amâo mâo ôh lăn, amâodah mâo ma\ kno\ng điêt snăn ruah hdră djo\ guôp ho\ng klei găl go\ sang pô ma\ brua\. Mse\ ho\ng sang Thạch Phone kno\ng mâo ma\ sa sao lăn, snăn mâo klei đru mơ\ng phung knua\ druh brua\ lo\ hma ]ar đru, `u ruah leh brua\ rông bip, brua\ anei đru `u grăp thu\n mâo ba w^t du\m pluh êklăk prăk, [ia\dah amâo mâo guôn hiu duah [ơ\ng kbưi ôh.

“Êlâo dih hiu duah ma\ brua\ mưn ngă pưk sang ara\ng truh hlăm Đồng Nai, ti anôk ma\ brua\ đih đăm kơ năn, bo\ ho\ng klei knap m`ai. {ia\dah du\m thu\n êgao kăn mâo mnơ\ng dưi mkuôm pioh rei. Snăn kâo m^n tơdah amâo mâo g^r duah [ơ\ng, amâo mâo bi hơ^t kơ anôk duah [ơ\ng, snăn êla srăng đ^ kyar. Mơ\ng năn kâo ]oh ]ua\n dôk kơ sang rông bip, lehana\n hnê] hiu ma\ brua\ mưn, ya brua\ dưi ngă, ngă yơh, ăt mâo mkiêt mkriêm truh kơ 60 êklăk prăk”.

Trà Vinh bi kla\ leh brua\ bi hro\ [un jing sa hlăm du\m brua\ phu\n yuôm bhăn ho\ng hdră êlan mđ^ kyar brua\ duh mkra ala [uôn ti alu\ wa\l. Giăm 10 thu\n êgao, grăp thu\n alu\ wa\l mâo iêu mguôp mơ\ng 600 – 800 êklai prăk pioh ngă du\m brua\ bi hro\ [un. 

Kno\ng t^ng mơ\ng ako\ thu\n truh kơ ara\ anei, mơ\ng hdră brua\ 135, gưl dlông bi liê leh 47 êklai prăk pioh mkra w^t 71 anôk brua\ hla\m yang [uôn, đru kơ 1.300 go\ êsei mđ^ kyar brua\ duh mkra, hluê ngă hdră mtru\n mrô 29 kơ brua\ mbha lăn pla mjing, lăn dôk kơ êbeh 2.500 go\ êsei mnuih [uôn sang Khmer, mâo dưn ho\ng ênoh truh 65 êklai prăk, êjai ana\n klei mkla\ mtru\n mrô 102 mơ\ng Knu\k khua knu\k kna, ]ar đru leh 8 êklai 500 êklăk prăk kơ mnuih [uôn sang [un, kr^ng dleh dlan… Mơ\ng ana\n, klei hd^p mda ala [uôn kr^ng mnuih djuê ana Khmer mâo klei bi mlih, klei hd^p [r\ hruê [rư\ đ^ kyar. Ênoh go\ êsei [un mơ\ng mnuih djuê [ia\ 5 thu\n êgao kah knar hro\ 5,3%/thu\n, kdlưn h^n giăm 3% mka\ ho\ng klei t^ng kah knar kluôm ]ar. Nguyễn Thanh Hùng, K'ia\ng khua Dhar brua\ djuê [ia\ ]ar Trà Vinh brei thâo:

“Hlăm du\m thu\n êgao, Đảng, lehana\n Knu\k kna mtru\n leh lu hdră duh bi liê kơ klei hd^p mda ala [uôn ho\ng kr^ng mnuih djuê [ia\. Ara\ anei du\m sa\ dleh dlan mâo leh êlan klông jăk. Boh nik brua\ Đảng ]ar Trà Vinh mâo hdră mtru\n leh kơ klei mđ^ kyar kluôm kr^ng mnuih djuê ana Khmer, lehana\n knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar lo\ mâo hdră mđ^ kyar kr^ng mnuih djuê [ia\. Mơ\ng du\m hdră êlan ana\n mâo đru mđ^ kyar leh klei hd^p mda mnuih [uôn sang djuê ana Khmer hlăm wưng êgao”. Mâo klei Đảng lehana\n Knu\k kna mđing uê`, mb^t ho\ng klei g^r mơ\ng du\m gưl brua\ Đảng, brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l lehana\n ai tiê mnuih [uôn sang ]o\ng mâo klei g^r, snăn klei hd^p mda mnuih [uôn sang djuê ana Khmer ti ]ar Trà Vinh lehana\n kwar Dhu\ng srăng lo\ dơ\ng mâo klei đ^ kyar kjăp, đru mko\ mjing go\ sang lehana\n [uôn sang pô mdro\ng sah h^n.

Y-Khem pô ]ih mkra.nh Hungklei t^ng kah knaro\  a a