VOV4.Êđê - Phung ngă lo\ hma Gia Lai hlăk mu\t hlăm yan hrui êmiêt lu mta boh mnga lo\ hma. Khă snăn, yan lui] boh mnga, hro\ ênoh lo\ mâo hma^ pro\ng  kơ prăk hrui w^t leh anăn duh bi liê kơ yan êdei. Hlăm anăn hbei tao leh anăn kphê jing 2 mta mnơ\ng pla mjing hma^ kjham h^n. Amâo djo\ kno\ng [ia\ boh mnga ôh [ia\ dah hro\ ênoh lu dleh dưi ba ]h^.

]

Ti đang hbei tao Lệ Cần dôk hrui bu], Hoàng Văn Trung (alu\ 3, sa\ Tân Bình, kdriêk Đa\k Đoa, ]ar Gia Lai) ênguôt dhuôt: Yan anei, hbei tao kno\ng mâo 8 ton/ha, hro\ 4 ton mka\ ho\ng yan êlâo. Mta phu\n jing kyua, êjai wưng dôk đ^ jing, hbei ]ia\ng kơ êa [ia\dah yan adiê thu krô amâo mâo êa hla\m wưng sui. Amâo dja\p êa nga\ kơ yan thu\n anei mâo [ia\ hbei, đ’điêt mơh, amâo dưi ba ]h^ kơ ala ta] êngao, ênoh a\t tru\n mơh. Jing mnơ\ng pla phu\n ti alu\ wa\l, [ia\dah ênoh ]h^ hbei thu\n anei ka truh 7 êbâo pra\k/kg, t^ng hnơ\ng hrui w^t kno\ng mâo ênoh bi liê lehana\n dla\ng kriê. Hoàng Văn Trung brei thâo, anei jing klei jih jang [^ng nga\ lo\ hma dôk găn ti kr^ng ba pla 100ha hbei tao Lệ Cần ti sa\ Tân Bình, kdriêk Đa\k Đoa:“Thu\n dih, ênoh ]h^ hla\m brô 12 êbâo pra\k/kg, hnơ\ng mâo 12 truh 13 ton/ha. Thu\n anei yan adiê amâo ja\k ga\l, mnơ\ng nga\ lu amâo mse\ ho\ng thu\n êlâo ôh. Dla\ng kluôm [^ng nga\ lo\ hma djo\ yan mbha\ mbhai, djo\ yan gơ\ amâo mâo ôh, thu\n anei pla amâo ba w^t klei tu\, thu\n êdei sra\ng bi hro\ ênha\ pla, amâo lo\ pla lu ôh”.

Trương Minh Thắng – Khua anôk brua\ sang ]ư\ êa sa\ Tân Bình, kdriêk Đa\k Đoa brei thâo: Hbei tao Lệ Cần ja\k êdi [ơ\ng, hing leh mơ\ng sui, [ia\dah [^ng nga\ lo\ hma dôk le\ hla\m klei dleh dlan kyua hnơ\ng mâo boh mnga [ia\ lehana\n dleh mơh dưi ba ]h^. Thu\n anei, kluôm sa\ pla hla\m brô 30ha, kyua yan adiê amâo ja\k ga\l nga\ kơ hnơ\ng mâo boh mnga [ia\ h^n mka\ ho\ng ya\ng đar thu\n. Du\m yan êlâo mâo mơ\ng 10 – 12 ton, [ia\dah thu\n anei, kah knar 1 ha kno\ng mâo 6 – 7 ton. Nguyễn Trình ti alu\ 3, sa\ Tân Bình jing pô pla hbei tao Lệ Cần lu êdi ti alu\ wa\l, gra\p thu\n `u pla hla\m brô 30 ha. Kha\ sna\n, thu\n anei `u kno\ng pla 17ha, hnơ\ng mâo boh mnga hro\ mơ\ng 30 – 40%.

Klei amâo mâo boh mnga snei a\t mâo ti kr^ng pla kphê hla\m ]ar Gia Lai. Bùi Thị Thanh, Khua anôk brua\ sang ]ư\ êa sa\ Ia Nan, kdriêk Đức Cơ brei thâo, sa\ mâo gia\m 600 ha kphê a\t hro\ hnơ\ng mâo boh mnga kyua adiê không k[ah êa. Kla\ klơ\ng, gra\p ha kphê kno\ng hrui pe\ mâo mơ\ng 12 – 15 ton asa\r mtah, hro\ gia\m mkrah wah mka\ ho\ng thu\n êlâo. Hnơ\ng mâo boh mnga hro\, ênoh mưn mnuih pe\ đ^ (êbeh 200 êbâo pra\k/]ô), nga\ kơ gra\p ha kphê, [^ng nga\ lo\ hma kno\ng mâo pra\k mnga hla\m brô 10 êkla\k pra\k, amâo mâo pra\k duh kơ yan ti ana\p. Amâo djo\ du\m ana\n, brua\ tui duah mnuih pe\ kphê a\t dleh dlan mơh.“Mse\ thu\n anei, klei adiê không k[ah êa hma\i êbeh 594ha kphê, lui] liê mơ\ng 30 – 50%. Hmei hưn mthâo ho\ng kdriêk, kdriêk ktrâo la], ksiêm dla\ng, mtru\t mnuih [uôn sang g^r msir mghaih lehana\n nga\ hra\ m’ar akâo kơ knu\k kna đru”.

Kphê lui] boh mnga amâo djo\ kno\ng mâo ti ênha\ [^ng nga\ lo\ hma [ia\dah a\t mâo ti du\m anôk brua\ hla\m Knơ\ng brua\ Kphê Việt Nam ti du\m alu\ wa\l ]ar. Vũ Văn Đại – Khua anôk brua\ Kphê Ia Sao 2 brei thâo: Anôk brua\ mâo 464 ha pha\n jao kơ mnuih [uôn sang pla mjing. Kyua hma\i mơ\ng lu mta klei, hla\m ana\n mâo yan adiê nga\ leh kơ hnơ\ng mâo kphê thu\n anei hro\ lu mka\ ho\ng du\m yan êlâo. Mb^t ana\n, lu ênha\ kphê ti anôk brua\ khua leh, a\t hma\i truh kơ hnơ\ng mâo boh mnga. T^ng, hla\m yan thu\n 2020-2021, hnơ\ng mâo kphê mơ\ng anôk brua\ sra\ng hro\ 20% mka\ ho\ng yan êlâo.

Bi Nguyễn Quốc Tư, Khua adu\ brua\ Lo\ hma mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk Đức Cơ, đa\o t^ng yan thu\n anei, kno\ng t^ng hja\n kphê hro\ boh mnga nga\ lui] liê leh 67 êklai pra\k. Ênha\ kphê hma\i kjham h^n ti du\m kr^ng dưi bi mlih mơ\ng ênha\ ksu, kyua amâo dja\p êa krih hla\m yan bhang. Mb^t ho\ng hdra\ đru kơ [^ng nga\ lo\ hma mdul klei dleh dlan, mâo pra\k lo\ duh bi liê, alu\ wa\l sra\ng ksiêm dla\ng du\m ênha\ kphê amâo tu\ dưn, ktrâo la] kơ mnuih [uôn sang ba pla ana mnơ\ng mkăn:“Hmei sra\ng ksiêm dla\ng lehana\n bi mlih hdra\ pla. Tơdah mnuih [uôn sang g^r bi mlih mb^t ho\ng klei ktrâo la] mơ\ng knu\k kna sra\ng dưi đru mơh mâo du\m hdra\ mtru\n mb^t. Si tô hmô đru kơ mjeh, ênoh pra\k blei mjeh, du\m mta mnơ\ng pla djo\ guôp ho\ng yan adiê amâo dah đru mdul ênoh bi liê hluê hdra\ bi hgu\m. G^r amâo lui ênha\ mnơ\ng pla k[ah êa leh a\t lo\ dơ\ng ba pla hla\m yan ti ana\p sra\ng ba klei lui] liê.

Hluê si Knơ\ng brua\ Lo\ hma mđ^ kyar kr^ng [uôn sang ]ar Gia Lai, alu\ wa\l ara\ anei mâo êbeh 97 êbâo ha kphê, hla\m ana\n mâo 83 êbâo ha hla\k hlê hrui pe\, bi adôk mrâo ba pla s’a^. Ênha\ kphê mâo lu ti du\m kdriê Ia Grai, }ư\ Pro\ng, }ư\ Pah, Đa\k Đoa, }ư\ Sê, Mang Yang. Kha\dah mrâo hrui pe\ hla\m brô 40% [ia\dah lu [^ng nga\ lo\ hma la], hnơ\ng mâo boh mnga kphê thu\n anei hro\ lu mka\ ho\ng du\m yan êlâo./.