VOV4.Êđê - Leh 40 thu\n mâo klei êngiê, mnuih [uôn sang djuê ana Kayo\ng, lehana\n Hrê ti sa\ Ngo\k Tem, sa boh sa\ dleh dlan h^n êdi mơ\ng kdriêk Kon Plông, ]ar Kon Tum lo\ mâo klei mơak pro\ng leh êlan Ngo\ Duôr }ư\ Pro\ng hlăk ana\n, mnuih [uôn sang tuôm leh hrăm mb^t ho\ng bộ đội găn kmrơ\ng gui braih, ênông boh boh phao ba kơ kdrăn blah hlăm kwar Dhu\ng, ara\ anei mâo tuh leh betong, gudro\ng bi kblăk Aduôn Y Sai, k’ia\ng khua brua\ Đảng sa\ Ngo\k Tem, kdriêk Kon Plông brei thâo: Mb^t ho\ng êlan h[uê ênuk anei, du\m thu\n giăm anei, Đảng lehana\n Knu\k kna duh bi liê lo\ mkra êlan, dhiang ba klei pui kmla\, mdơ\ng sang hra\ mơar, sang êa drao lehana\n lu hdră êlan mkăn pioh kơ mnuih djuê [ia\, snăn kr^ng [uôn sang ara\ anei mâo leh klei bi mlih:

“Êlan hlăm Druôr }ư\ pro\ng mphu\n dô jing klông điêt êrô êbat bo\ ho\ng klei dleh dlan. Dơ\ng mơ\ng leh lo\ dơ\ng po\k phai êlan Duôr }ư\ Pro\ng snăn klei hd^p mda mnuih [uôn sang [rư\ [rư\ mâo klei bi mlih, hnơ\ng hrui w^t kah knar grăp ]ô mnuih ăt lo\ mđ^, brua\ nah gu\ mâo mđ^ mlih kla\ mnga]. Boh nik ho\ng mnuih [uôn sang Kayo\ng, mơ\ng leh mâo êlan dơ\ng pro\ng mnuih [uôn sang mâo hbei ktơr ăt mâo anôk ]h^ mni amơh, mâo mnơ\ng ]h^ snăn mâo mnơ\ng blei, bi bliư\ mnia ăt găl ênưih”.

Dơ\ng mơ\ng anôk mphu\n k]ưm jing wa\l krah Thạnh Mỹ, kdriêk Nam Giang, ]ar Quảng Nam, êlan Ngo\ Duôr }ư\ Pro\ng găn nao ]ar Quảng Ngãi, Kon Tum lehana\n truh kơ Gialai, Daklak lehana\n Lâm Đồng. Ti kr^ng phu\n kru\ kdơ\ng Sơn Lang, kdriêk Kbang [uôn sang pô jho\ng ktang Nu\p, mnuih [uôn sang djuê ana Banhar ti anei bo\ ho\ng klei hơ\k mơak kyua êlan hluh kmrơ\ng dliê mphu\n dô ara\ anei jing leh pro\ng êhai, êrô êbat găl ênưih. Ăt ktuê êlan klông hlăk ana\n mơh, mnuih [uôn sang Banhar ti anei mâo klei pưng myưng ua\ druôm kyâo mơ\ng kmrơ\ng Kbang ba truh kơ Hà Nội pioh mkra msat Khua g^t gai Hồ Chí Minh. Lo\ w^t dlăng êlan klông mâo Awa Hô lehana\n Phu\n brua\ kđi ]ar po\k êlan hlăk ana\n, ara\ anei knu\k kna lo\ duh bi liê ru\ mkra kjăp pro\ng, mnuih [uôn sang djuê ana Banhar ti anei ktang h^n mơh hdơr kơ Awa. Đinh Văn Đoàn (70 thu\n) ti [uôn Hà Nưng, sa\ Sơn Lang yăl dliê:

“Mnuih [uôn sang hdơr kơ awa snăk. Ara\ kno\ng sa klei ]ang hmăng ana\n jing ]ia\ng mâo nao ]ua\ Msat Awa sa blư\ êlâo kơ djiê. Klei hd^p bo\ ho\ng klei dleh dlan, mnuih [uôn sang amâo mâo dưi mâo ôh bi liê prăk kăk pô nao ]ua\ Msat Awa. Kyuana\n, ]ang hmăng kơ sa\, kdriêk, ]ar đru brei kơ mnuih [uôn sang mâo sa blư\ nao ]ua\ Msat Awa, mâo mse\ snăn mnuih [uôn sang mơak snăk sơưn mtam yơh”.

Êlan Ngo\ Duôr }ư\ Pro\ng hing ang hlăk ana\n, ara\ anei lo\ dơ\ng po\k phai găn nao hla\m lu kr^ng phu\n klei kru\ kdơ\ng ti 4 ]ar Lăn Dap Kngư, mko\ ho\ng lu kr^ng lăn jho\ng ktang mse\ si: Sa\ Dak Ring, Đak Nên hlăm ]ar Kon Tum, sa\ Sơn lang, Tơ Tung, Đất Bằng hlăm ]ar Gialai. Ana\n jing đơ [uôn sang phung jho\ng ktang mse\ si: Đinh Nu\p, A Yo\, Kpa\ Klơ\ng, Wưu…Mơ\ng du\m kr^ng lăn phung jho\ng ktang anei yơh, di`u hlăk ana\n, mb^t ho\ng Êlan Ngo\ Duôr }ư\ Pro\ng đru mguôp leh yuôm bhăn hlăm klei dưi pro\ng yăn mnga thu\n 1975. Klei yuôm bhăn h[uê ênuk, klei tu\ dưn kla\ s^t kbia\ hriê mơ\ng êlan Duôr }ư\ Pro\ng [uh kla\ mnga] leh. Hà Sơn Nhin, Khua kia\ kriê brua\ Đảng ]ar Gialai la]:

“Êlan Ngo\ Duôr }ư\ Pro\ng mâo duh bi liê, dưi yap jing Đảng, Knu\k kna mâo hdră êlan pro\ng lehana\n sui bo\ ho\ng klei yuôm bhăn. Hjăn ]ar Gialai snăn êlan dơ\ng anei găn hlăm ]ar truh kơ 247km, găn hlăm 6 kdriêk, lehana\n 26 sa\ le\ hlăm du\m sa\ dleh dlan sơăi, đơ sa\ kr^ng phu\n kru\ kdơ\ng. Mâo êlan dơ\ng pro\ng anei srăng đru sa kdrê] kơ brua\ mđ^ kyar duh mkra ala [uôn, msir klei ư\ êpa bi hro\ klei [un knap”.

Bi Đại tá Hà Huy Hùng, mơ\ng Dhar brua\ kia\ kriê Êlan Ngo\ Duôr }ư\ Pro\ng, mơ\ng Knơ\ng brua\ k]e\ brua\ kahan, hlăm phu\n brua\ l^ng kahan brei thâo:

“Mnuih [uôn sang hlăm kr^ng taih kbưi anei, lu jing mnuih djuê [ia\ sơăi, leh 40 thu\n mâo klei êngiê, [ia\dah klei hd^p mda digơ\ ăt adôk hlăm klei knap m`ai. Mơ\ng leh mâo êlan dơ\ng truh, snăn klei hd^p mda digơ\ mâo dơ\ng mâo klei đ^ kyar. Anei lo\ jing êlan mâo Đảng, Knu\k kna ba w^t klei hdơr knga kơ phung nao hlăm klei kru\ kdơ\ng lu thu\n. Leh lăn ]ar mâo klei êngiê ka mâo djăp klei găl ]ia\ng mđ^ kyar klei hd^p mda, snăn ara\ anei mơ\ng êlan anei srăng đru bi mlih jăk h^n kơ mnuih [uôn sang”.

Ho\ng klei yuôm bhăn pro\ng pr^n ana\n, thu\n 2007, Knu\k kna jao leh kơ Knơ\ng brua\ k]e\ đru, mơ\ng phu\n brua\ l^ng kahan ngă pô duh bi liê kơ brua\ mkra Êlan Ngo\ Duôr }ư\ Pro\ng, ho\ng ênoh prăk jih jang êbeh 10 êbâo êklai prăk. Êlan anei mâo boh taih jih jang truh hlăm brô 700km, jing êlan dơ\ng pro\ng găn phu\t hlăm 7 ]ar kwar krah lehana\n Lăn Dap Kngư, mơ\ng Quảng Nam, Quảng Ngãi, Kon Tum, Gialai, Phú Yên, Daklak, truh kơ Lâm Đồng. Mb^t ho\ng klei yuôm bhăn mơ\ng hdra\ brua\, mrâo anei K’ia\ng khua Quốc hội Huỳnh Ngọc Sơn mb^t ho\ng êpul ma\ brua\ mơ\ng Quốc hội nao ksiêm dlăng leh jih kdrê] êlan. Mơ\ng ana\n brei [uh, êlan dơ\ng pro\ng Ngo\ Duôr }ư\ Pro\ng mâo bi leh lehana\n mâo bi hluh êlan truh leh 3/4 boh dlông tu] êlan, bi leh mâo 410km [o# êlan, mâo dua b^t êlan mgrông mdua, 100 boh kban lehana\n 1 b^t [a\ng mur, mâo ba jao leh kơ Phu\n brua\ êlan klông du\ mdiăng ba yua 33/57 anôk mkra mjing. Mjưh rue# gưl ksiêm dlăng, K’ia\ng khua Quốc hội Huỳnh Ngọc Sơn g^t gai leh klei bi k[^n ksiêm w^t boh tu\ dưn brua\ mkra êlan. K’ia\ng khua Quốc hội la] êlan dơ\ng anei jing yuôm bhăn êdi kơ brua\ pioh kơ klei răng mgang ala ]ar, kơ brua\ bi kjăp klei êđăp ênang, lehana\n mđ^ kyar brua\ duh mkra ala [uôn, mta\ kơ phung duh bi liê, phung mkra êlan lo\ dơ\ng tuh êyuh jih ai tiê ]ia\ng mkra he\ bi leh đơ kdrê] êlan adôk hla\m wưng kơ ana\p. Hlăm năn, hjăn kdrê] mơ\ng Thạnh Mỹ, ]ar Quảng Nam truh kơ Mdrak, ]ar Daklak brei rơ\ng dưi bi hluh djăp kdrê] êlan hlăm thu\n anei, dah êmưt êdi jing hlăm mlan 1 thu\n 2016. K’ia\ng khua Quốc hội Huỳnh Ngọc Sơn la]:

“Dhar brua\ kia\ kriê hdră brua\ g^t gai leh djăp mta ]ia\ng mghaih msir, bi leh djăp kdrê] êlan adôk ka leh, rơ\ng mâo mkra ho\ng klei kjăp. Ma\ brua\ ho\ng klei pral đơ kdrê] adôk pioh pral ksiêm mkla\. Mđing ksiêm dlăng êlan mđue# êa, ngă klưh hro\ lu] jơ\ng kban ênưih srăng le\ hlăm klei êa mđung kban…ksiêm duah phung mkra êlan mâo klei kjăp, lo\ dơ\ng tio\ nao phung ana\n ngă hlăm anôk ka leh. Mta\ brei ngă bi leh kdrê] mơ\ng Thạnh Mỹ, ]ar Quảng Nam truh kơ Mdrak ]ar Daklak hlăm knhal jih thu\n 2015, êmưt êdi jing hlăm mlan 1 thu\n 2016”.

Êlan klông Ngo\ Duôr }ư\ Pro\ng hing ang hlăk ana\n mb^t ho\ng mnuih [uôn sang djăp djuê ana hd^p ktuê duôr ]ư\ pro\ng jih ai tiê tui hluê cách mạng, bi hgu\m mguôp hrăm mb^t ho\ng bộ đội ba w^t leh klei dưi pro\ng kdrăm k’ah, sua ma\ klei êngiê kwar Dhu\ng, hluê ngă hdră êlan răng mgang ala ]ar, răng mgang kjăp boh tu\ dưn mơ\ng cách mạng, mđ^ kyar brua\ duh mkra ala [uôn hlăm alu\ wa\l kwar krah Lăn Dap Kngư.

BTV: Y-Khem.