VOV4.Êđê - Hlăm hdră hruê mbruê, hmei lac\ leh kơ klei mtu\k mtu\l hlăm du\m hdră bruă “ ba yua dliê” ti kr^ng Dap kngư, ngă du\m êtuh êbâo ha dliê ti alu\ wa\l anei ara\ng bi rai kno\ng hlăm du\m thu\n ho\ng anei. Klei lui] rai dliê srăng dưi mhro\, tơdah du\m hdră bruă hluê ngă s^t êm^t bruă pla dliê bi hrô hluê djo\ si hdră mtru\n mơ\ng hdră bhiăn knu\k kna. {ia\, bruă anei ti kr^ng Dap kngư hlăk tuôm ho\ng du\m klei gun kpăk: k[ah prăk, klei bi mhiă lăn ala … leh ana\n k[ah wa\t klei nga\ ktang kjăp mơ\ng knu\k kna alu\ wa\l. Êpul ]ih klei mrâo kơ sang mđung asa\p blu\ Việt Nam lo\ dơ\ng lac\ kơ mđ^ kyar dliê kr^ng Dap kngư ho\ng klei ]ih “ Nư dliê hbil dưi tla”.

Ho\ng du\m hdra\ brua\ Phu\n pui kmla\ êran ho\ng êa mb^t ho\ng du\m hdra\ brua\ ru\ mkra nah gu\ mơ\ng knu\k kna kơ mnuih [uôn sang, hdra\ brua\ duh mkra mnia blei mâo ba yua la\n dliê, Dak Nông, c\ar t^ng kơ Dhu\ng Dap Kngư jing alu\ wa\l mâo ênha\ dliê c\ia\ng lo\ w^t mhrô ba pla lu êdi ho\ng êbeh 8.000 ha. [ia\ hla\m 2 thu\n êgao, kluôm c\ar kno\ng mrâo ba pla ma\ 124 ha đuic\. Nguyễn Đức Luyện, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Dak Nông hlak mblang kơ klei anei snei: hra\ mtru\n ktrâo lac\ pla bi hrô dliê mơ\ng Phu\n brua\ Lo\ hma - Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang mtru\n hla\k thu\n 2013, gơ\ rua\t đei c\ia\ng kơ c\ar dưi lo\ w^t ba pla kyâo dliê pro\ng h^n.“ Amâo djo\ kno\ng hja\n hmei đuic\ ôh, [ia\ wa\t pô dliê, du\m phung duh bi liê gơ\ amâo mâo klei thâo ôh du\m mta klei c\ia\ng leh ana\n dja\p pioh hluê nga\ brua\ ba pla bi hrô dliê. Leh ana\n ti Dak Nông klei dleh jing anôk la\n amâo mâo dưi bi msir mkra ôh kyua hla\k dôk bi mmhia\, mnuih [uôn sang dôk kriê dla\ng ba yua. Mơ\ng klei duah ksiêm yap dliê sna\n hmei mrâo bi mkla\ adôk 50 êbâo ha dơ\ng. Tơ dưi bi tu\ ư klei kơ anôk la\n sna\n gơ\ luc\ leh lu hruê mlan mơh, jing c\ia\ng bi kla\ du\m brua\ ks^ng mmhia\ ma\ la\n pioh ba msir mkra hluê si hdra\ bhia\n, ti klei ba msir mkra ho\ng hra\ m’ar đu\ bi kmhal ho\ng pra\k, ti klei c\ia\ng bi msir mkra klei truh, brua\ anei amâo mâo dưi nga\ dja\l ôh, kyua ana\n gơ\ klei tu\ mâo ba w^t ka pro\ng ôh”.

Ho\ng Kon Tum, c\ar ba ako\ hla\m kr^ng dap Kngư kơ brua\ ba pla bi mhrô dliê, a\t kno\ng mrâo ba pla ka bo\ mơh 400 ha hla\m ênoh gia\m 2.800 ha brei lo\ w^t ba pla mhrô dliê. Nguyễn Kim Phương, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Lo\ hma – Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang c\ar Kon Tum brei thâo: ana\n jing c\ar jao kla\ kơ du\m Knơ\ng brua\ dliê kmrơ\ng, anôk kriê dla\ng dliê mgang bi pral nga\ brua\ pla dliê.

               Dliê kla ti du\m alu\ [uôn mrâo phu\n pui kmlă Đồng Nai 3.

Tơ lui kơ du\m phung duh bi liê c\o\ng ba pla ma\ sna\n amâo mâo thâo ôh hb^l dưi lo\ mâo dliê. “ Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar a\t g^t gai lông nga\ leh mơh, Knơ\ng brua\ a\t hưn mthâo brei mơh la\n kơ du\m anôk brua\, [ia\ amâo mâo bi hluê nga\ ôh. Du\m anôk brua\ amâo mâo djo\ brua\ pô leh ana\n amâo mâo klei thâo hluê nga\ ôh hla\m brua\ dliê kmrơ\ng, hla\k êjai wưng ba pla dliê sui truh kơ 4 thu\n leh ana\n hu\i mâo lu klei truh amâo mâo ja\k, tal 2 jing anôk la\n điêt hliê ti kr^ng taih kbưi, amâo mâo mklin sa anôk kyua ana\n du\m anôk brua\ amâo mâo bi hluê nga\ ôh.

Ana\n amâo mâo djo\ jing mta phu\n nga\ kơ du\m c\ar Dap Kngư êmưt êla hla\m brua\ w^t ba pla bi mhrô dliê pioh ba w^t du\m wa\l anôk dliê leh luc\ leh ru\ mkra du\m hdra\ brua\ phu\n pui kmla\ êran ho\ng êa, knơ\ng kdơ\ng êa… Mta phu\n êdi jing du\m alu\ wa\l amâo mâo hrui dja\p ôh phu\n pra\k pioh yua kơ brua\ anei. Êdah êdi mse\ si ti c\ar Gia Lai, truh kơ yan hjan anei, c\ar ka mâo w^t ba pla ôh sa ha dliê bi mhrô hla\m wa\l anôk c\ia\ng w^t ba pla êbeh 2.700 ha. K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Gia Lai Đào Xuân Liên brei thâo: đrông hla\m 2 thu\n adiê không k[ah êa, du\m knơ\ng kdơ\ng êa phu\n pui kmla\ amâo mâo pra\k hrui w^t ana\n êmưt brua\ ba pra\k pla bi mhrô dliê… Bi du\m hdra\ brua\ knu\k kna yua kơ mnuih [uôn sang, kơ brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang ala c\ar… ma\ lu la\n dliê jih jang truh 2.000ha a\t ka [uh hdra\ kc\ah lo\ mbo\ pra\k mơh. Đào Xuân Liên lac\: “ Knơ\ng kơ\ng Êa Mơr mâo 1 êbâo du\m êtuh ha, amâo mâo brei ôh pra\k sna\n bi ba jao kơ c\ar pla si gơ\ thâo dưi. Tal 2 jing djo\ tuôm kơ brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang, tal 3 jing êlan nah Ngo\ Trường Sơn, lac\ leh [ia\ amâo mâo brei ôh pra\k, ka\n mâo hdra\ kc\ah lei, pra\k amâo mâo brei, jing nga\ [ia\ k[ah klei bi hgu\m, lui ara\ anei gơ\ jao w^t jao nao, lac\ kơ c\ar amâo mâo nga\ leh? {ia\ tơ brei pra\k mâo 15 êkla\k pra\k/ 1ha sna\n gơ\ ka\n dưi ba pla leh mơh kyâo dliê”.

Du\m hdra\ brua\ hla\k po\k nga\ gơ\ sna\n leh, sna\n du\m hdra\ brua\ leh rue# nga\ h^n mơh dleh dưi mâo mbha brei pra\k mơ\ng knu\ kna pioh lo\ w^t ba pla bi mhrô dliê kơ Dap Kngư. Êjai ana\n, ênoh duh bi liê ba pla kyâo dliê hluê si ênoh mtru\n mơ\ng knu\k kna đru 15 êkla\k pra\k/ 1ha dliê mgang, 10 êkla\k pra\k kơ sa ha dliê pioh nga\ loa\ hma, jing [ia\ đei amâo mâo dja\p pioh  yua ba pla kyâo dliê. Ti Dak Lak, alu\ wa\l anei mtru\n hdra\ kc\ah ba pla mâo 1.700 ha dliê hla\m thu\n anei, [ia\ dơ\ng jih leh yan hjan, kluôm c\ar mrâo kno\ng ba pla ma\ hla\m brô 700 ha. Hluê si Nguỹên Quốc Hưng, Khua Knơ\ng brua\ dliê kmrơ\ng DakL, wa\t kơ brua\ duah mâo dja\p pra\k sna\n lu anôk brua\ a\t dleh mơh dưi ba pla dliê kyua la\n dôk bi mmhia\. Pla dliê bi mhrô êmưt, brua\ ba pla kyâo dliê pioh luôm bi mtah mda kơ du\m kr^ng wa\l bi rai dliê soh ho\ng hdra\ bhia\n a\t tuôm ho\ng lu klei dleh dlan mơh. “ Nư ba pla dliê” ba w^t êa mtah mda kơ kr^ng Dap Kngư ka thâo ôh hb^l dưi bi leh. Nguỹên Quốc Hưng, Khua Knơ\ng brua\ dliê kmrơ\ng c\ar Dak Lak lac\:“ Hdra\ brua\ lui luc\ rai dliê sna\n mgo# brei lo\ w^t ba pla dliê luôm mtah mda, [ia\ lac\ s^t wa\t du\m knơ\ng brua\ dliê kmrơ\ng mâo mnuih thơ\ng kơ brua\ a\t ka\n dưi kriê dla\ng leh mơh, a\t lui luc\ rai dliê mơh, ana\n dleh  bi mple\ klei đua klam. Anaưn jing laưn ks^ng mmhia\ ma\, ara\ anei drei mko\ mjing brua\ lo\ w^t ba pla dliê, [ia\  hla\k bi ruh mghaih pioh ba pla kyâo dliê, sna\n mnuih [uôn sang bi kluh hriê c\a\m mnuih nga\ brua\. Tơ brua\ knu\k kna amâo mâo gha\ nga\ bi ktang, sna\n hu\i jing anôk hlơr mmơr, [ia\ tơ drei nga\ êdu sna\n mnuih [uôn sang `u ktưn. Anei jing klei dleh dlan adôk nnao ka dưi msir ôh, lac\ hlei leh amâo mâo thâo lac\, [ia\ po\k nga\ ana\n jing brua\ dleh êdi”.

Truh kơ krah thu\n anei, kluôm kr^ng Dap Kngư mrâo ba pla 1000 ha dliê bi mhrô hlaưm hdra kc\ah gia\m 16 êbâo ha mgo# brei lo\ w^t ba pla bi mhrô. Brua\ pla dliê mgang, dliê duh mkra pla mjing a\t ka mâo lu mơh mka\ ho\ng  ênoh dliê leh luc\ rai. Hluê si klei t^ng dla\ng mơ\ng Phu\n brua\ Lo\ hma – Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang, gra\p thu\n kluôm ala lo\ dơ\ng đ^ hla\m brô 2 êkla\k m3 kyâo mơ\ng dliê pla, [ia\ kr^ng Dap Kngư mse\ si amâo mâo ya klei đru mguôp ôh. Brua\ dliê kmrơ\ng Việt Nam thu\n anei srăng mâo ba w^t truh 7 êklai USD mơ\ng ba c\h^ kyâo kơ ala tac\ êngao, klei amâo mâo djo\ êdi jing kyâo mơ\ng Dap Kngư mâo [ia\ dhia\ đuic\, kha\gơ\ kr^ng mâo truh 1/3 ênha\ la\n dliê mơ\ng kluôm ala. Anei jing ênoh bi tla yuôm êdi kơ klei mđ^ kyar ti kr^ng Dap Kngư, [ia\ nư dliê amâo mâo thâo ôh hb^l dưi tla? Nư anei hla\k c\ia\ng klei bi hgu\m kngan mơ\ng brua\ Knu\k kna alu\ wa\l ho\ng Anôk brua\ duh mkra mnia blei leh ana\n du\m Phu\n dhar brua\ Trung ương, c\ia\ng dja\l lo\ tla ba w^t klei mtah mda kơ kr^ng Dap Kngư.

                                                                            H’Nga pô ]ih mkra.