VOV4.Êđê- Drei mrâo êgao sa tthu\n 2020 ho\ng lu klei dleh dlan kyua hma^ mơ\ng lu klei amâo jăk mơ\ng klei ruă Covid -19 leh anăn klei yan adiê ngă. Hlăk klei hd^p dôk lu klei dleh dlan snăn klei jăk mơak mơ\ng hdră đru kơ mnuih knap m`ai ba  kơ gru rup ala [uôn jăk mnga] h^n. Leh anăn sa êpul lu đru mjing klei jăk siam anăn jing phung mda asei. Ho\ng ai ktang mda asei leh anăn klei ngă jih ai tiê, di`u kui] mnga] klei khăp leh anăn ba klei đao\ knang hlăm klei jăk siam hlăm klei hd^p.  {ri ako\ yan Mnga mrâo, Nam Trang – pô ]ih klei mrâo Sang mđung asaa\p blu\ Việt Nam dôk jưh ti Lăn Dap Kngư bi tuôm hong phung mda asei êdah kdlưn hlăm bruă kyuâ êpul êya ti Dak Lak, ]iăng hmư\ digơ\ yăl dliê kơ hdră ba klei khăp lo\ tu\ mă klei tlao mơak mơ\ng di gơ\.

Nanao hlăm grăp knăm 7, Y-Việt Niê, kkiêng thu\n 1987, hlăk dôk ngă brua\ ti sang êa drao pro\ng kdriêk Krông Hnang lo\ mdiăng lu mnơ\ng đru do\ng ba đru kơ phung dôk hlăm klei dleh dlan. Ti anôk hmư\ hing mâo mnuih ]ia\ng kơ klei bi đru, snăn Y-Việt tui duah anôk ana\n, truh kơ ana\n ksiêm dlăng klei hd^p, lehana\n ya mta klei digơ\ k[ah snăn mâo hdra\ đru kơ digơ\, grăp mlan `u kah 1 êklăk 500 êbâo pra\k mơ\ng prăk mlan pô lehana\n lo\ iêu jak klei bi mkrum mơ\ng yang [uôn. Kyuana\n, hlăm du\m thu\n êgao, `u mâo đru leh lu mnuih mâo braih hua\ ti mmông kplu\t, mâo ao mđao hơô ti mmông êa\t, mâo êdah mdar kơ phung amâo mâo jăk asei mlei, lehana\n đru lu phung hđeh mâo hdruôm hra\ mơar hriăm, ]huam ao mrâo nao sang hra\ mơar… Y-Viêt bi m^n, klei khăp `u đru jing do\ jăk ba kơ mnuih ma\ tu\, lehana\n jing klei k[ah kơ mnuih thâo kmah rei:

“Kâo [uh klei hd^p dleh dlan, snăn kâo duah êlan đru jing klei mơak kơ pô leh. Dah pô thâo mâo lu pô đru lu, mâo [ia\ pô đru [ia\. Jing kbia\ hriê mơ\ng ai tiê kmah pô yơh”.

Y Việt Niê mđup brei êdeh kơ hđeh amâo jăk asei mlei

Êbeh 5 thu\n dôk mtô ti sang hra\ gưl 2 Ngô Mây, sa\ Êa Mdroh, kdriêk }ư\ Mgar, nai mtô Mai Văn Chuyền thâo săng kla\ kơ klei dleh dlan phung hđeh kr^ng taih kbưi. Ho\ng klei ]ang hmăng dưi bi hro\ êwang bi kpleh hlăm klei hd^p mda, anôk mjua\t bi hriăm ti [uôn pro\ng lehana\n kr^ng [uôn sang, kr^ng taih kbưi, mlan 8/2019, nao Mai Văn Chuyển mko\ mjing leh êpul hgu\m “Kyua klei khăp kơ phung hđeh” đru lo\ mtô bi hriăm êngao mmông ti sang hra\ amâo mâo ma\ prăk ôh ho\ng phung hđeh, đru phung hđeh thâo kjăp klei leh hriăm. Leh êbeh sa thu\n ma\ brua\, Êpul hgu\m anei mâo mko\ mjing leh 8 “Boh adu\ klei khăp” mtô bi hriăm hlăm grăp mlam ti 2 sa\ Êa H’Đ^ng, lehana\n Êa Mdroh. Nao hriăm mâo giăm 300 ]ô hđeh mơ\ng adu\ 6 truh adu\ 9, hriăm hlăm du\m klei hriăm: Toán; Ngữ văn; klei Ăngle lehana\n lo\ mtô giutar, mtô bi mjeh. Amâo mâo djo\ kno\ng du\m ana\n, leh grăp mmông hriăm, phung nai lo\ ktrâo ata\t kơ phung hđeh klei thâo bi mguôp êpul, [u\t, bi mje\ mjuk klei kưt mui`, mjua\t hriăm klei jho\ng blu\ tlao ti ana\p mnuih lu.

 Nai Mai  Văn Chuyền ( h’ô ao êdam êra) mtô bi hriăm hđeh amâo mă prăk hlăm grăp tlam

Mb^t ho\ng “Adu\ hriăm klei khăp”, êpul hgu\m “Kyua klei khăp kơ phung hđeh” lo\ dơ\ng mâo brua\ “Sang kơ klei thâo m^n” ti sa\ Quảng Hiệp mtô bi hria\m klei Ăngle, bi hria\m hlăp cờ vua mâo hlăm brô 1 êbâo mta hdruôm hra\ djăp mta, pioh đru kơ phung hđeh hriăm êjai, hlăp êjai, ]o\ng bi ksiêm duah hla\m knhal jih hrue kăm. Êpul hgu\m ăt mtru\t mjhar mko\ mjing anôk kơ phung hđeh hlăp mbul, sang bi đru, hdruôm hra\ pioh dlăng, mnơ\ng mnua\ yua hlăm klei hriăm hra\, mnơ\ng mđup brei, prưak đru hriăm hra\ kơ hđeh hriăm hra\ [un. Hlăm êbeh 1 thu\n êgao, Êpul hgu\m mâo iêu mkrum leh êbeh 3 êbâo mta hdruôm hra\ dlăng, êbeh 10 êbâo hdruôm hra\ ]ih, mb^t ho\ng lu ênoh pra\k đru hriăm hra\ mơar, mnơ\ng mđup brei kơ hđeh hriăm hra\ [un. Kyuana\n, du\m êtuh ]ô phung hđeh hria\m hra\ [un tinei dưi mâo hriăm mơh hdra\ mjua\t bi hriăm ênuk mrâo, lehana\n lo\ mâo thiăm klei mơak hlăm klei hriăm mjua\t. Nai mtô Mai Văn Chuyền kia\ kriê êpul hgu\m “Kyua klei khăp kơ phung hđeh” yăl dliê:

“Klei kâo hmăng hmưi tal êlâo jing mjing sa hdra\ bi hria\m kơ hđeh ho\ng klei ja\k đui]. {ia\dah êjai pô ngă brua\ snăn năng lo\ mâo klei bi mlih. Tal êlâo kno\ng mtô bi hriăm mse\ si yăng đar, lo\ bi kja\p ya mta klei leh hriăm, leh kơ pô [uh na\ng lo\ mtô klei Ăngle, mjua\t thiăm hdra\ hriăm mrâo, mse\ si hria\m trực tuyến, lehana\n mtô kơ knhuah hd^p bi jăk. Mơ\ng ana\n kâo [uh klei phung hđeh hriăm mâo klei tu\ dưn h^n, di`u hria\m êma\t h^n. Ho\ng du\m boh tu\ dưn jăk mâo leh, ana\n yơh jing klei mđ^ ai kơ phung nai pro\ng êdi, ]o\ng bi hgu\m po\k adu\ mtô bi hriăm anei”.

Hlăm đ^ng blu\ thâo m^n Phạm Thành Tuấn, Khua anôk brua\ duh mkra ala [uôn ]ar Daklak rup kơ du\m kr^ng lăn `u truh, hlăm du\m gưl hiu ngă klei đru do\ng jing lu êdi. Ana\n yơh jing rup du\m boh sang t^ rư], sang ring, rup phung hđeh [ah [ap amâo mâo djăp mnơ\ng ]u\t hơô, lu\ lăn ]ho\ mro\, rup phung [uôn sang amâo mâo ao mđao dôk bi mdang pui ti kpur, amâodah rup du\m boh adu\ hriăm hluh [rô], phung hđeh hriăm hra\ amâo mâo djăp hdruôm hra\ mơar, amâodah du\m hlao hua\ [ơ\ng amâo mâo jăk [uh mnơ\ng [ơ\ng ôh mơ\ng mnuih djuê [ia\. Jih jang rup ana\n yơh mtru\t leh `u kut kat tui duah êlan bi đru kơ digơ\, `u hlăk dôk ngă ara\ anei.

 Phạm Thành Tuấn mđup brei kdô hră, mnơ\ng yua hriăm hră leh anăn êa ksâo kơ hđeh sang hră kr^ng taih kbưi ti Dak Lak

Ho\ng brua\ klam jing khua kia\ kriê knơ\ng brua\ êlan dlăng hra\ {uôn Ama Thuôt, Tuấn mko\ mjing leh lu brua\ ngă wir kơ yang [uôn hlăm brua\ anei, hlo\ng du\m knăm 6 lehana\n knăm kjuh grăp hrue kăm. Wưng mâo klei rua\ tưp covid 19, Tuấn bi mguôp leh ho\ng brua\ hgu\m êdam êra ]ar Daklak mko\ ATM anôk mbha braih, pioh mbha braih amâo mâo ma\ prăk ôh kơ phung [un. Ho\ng ATM mâo mko\ ti êlan dlăng hra\, kno\ng hlăm dua mlan Tuấn mâo lo\ bi lar truh 12 anôk ATM mbha braih hlăm lu anôk mdê mdê, lehana\n dưi mbha leh ho\ng êbeh 200 tôn braih kơ phung [uôn sang. Mb^t ho\ng ATM mbha braih, mâo lu mnơ\ng mnua yua mkăn, lehana\n ]hia\m guôm [o#, êa drao kngan bi mdjiê kman, lehana\n đuôn đua gang êa bah kdah, mâo Tuấn mguôp ho\ng du\m êpul bi đru mkăn hlăm alu\ wa\l hiu mbha kơ phung [uôn sang ti du\m kdriêk kr^ng taih kbưi, ]ar Daklak.

  Phung hđeh tlao mơak leh mâo kdô, hdruôm hră jing klei Tuấn mơak

Amâo mâo djo\ kno\ng mdei tăp ana\n, jih jang brua\ bi đru, Tuấn lo\ dơ\ng mâo klei m^n ]ia\ng mko\ mjing sa knơ\ng brua\ bi đru ho\ng hnơ\ng pro\ng, ]ia\ng dưi msir he\ jih du\m anôk amâo mâo jăk hla\m yang [uôn, lehana\n dưi ngă brua\ ho\ng klei kjăp. Lehana\n brua\ duh mkra kơ yang [uôn mâo mko\ mjing hlăk mlan 5 thu\n 2020, jing leh klei w^t la] kơ jih klei `u dôk bi m^n. Tui si Tuấn, leh mu\t hlăm brua\ anei mâo lu mnuih bi hgu\m, jih jang bi krăp nga\ brua\ kyua yang [uôn, prăk mnga mâo ba w^t pioh kơ klei lo\ duh bi liê kơ jih mta k`ăm ana\n, amâodah kơ yang [uôn hrô kơ jih jang mnga ba w^t kơ [^ng hgu\m, amâodah kơ pô duh bi liê. Leh êbeh 6 mlan ngă brua\, Anôk brua\ duh mkra kơ yang [uôn mâo Tuấn mko\ mjing truh 20 anôk dlăng hra\ kơ 20 boh [uôn [un hlăm ]ar Daklak. Jih jang anôk dlăng hra\ anei mâo mkăp leh mơh truh 500 mta hdruôm hra\ dlăng, lehana\n mâo truh hlăm brô 600 ]ô hđeh dưn yua klei anei.

“Tuấn ma\ klei hriăm jing pô bi mko\ mjing sa anôk brua\ kơ yang [uôn, kyua brua\ anei jing k`ăm kơ klei bi đru kơ yang [uôn. Amâo mâo mko\ mjing lar [ar ôh, amâo mâo ngă ho\ng lu brua\ ôh, [ia\dah ruah ya mta jing brua\ pral, snăn yơh jing hdruôm hra\ dlăng, brua\ mkra mjing anôk hlăp mbul, đru kơ klei mjua\t bi hriăm, lehana\n ru\ mdơ\ng sang hra\ mơar, lehana\n mđing lu kơ anôk phung hđeh hlăp mbul.Pô mko\ mjing brua\ anei hlăk mlan 5 thu\n 2020. leh mkra thu\n ma\ brua\ ktuh êyuh jih ai tiê kơ dua mta brua\ ana\n jing ba hra\ kơ du\m boh [uôn, tal dua ana\n jing mjing anôk mko\ klei bi mguôp ngă brua\ bi đru, ho\ng jih jang mnuih”.

Ăt thâo, hla\m [uôn sang wưh wưt ăt adôk mâo lu snăk mnuih dôk hlăm klei dleh dlan. {ia\dah ho\ng ya mta brua\ ngă bo\ ho\ng klei yuôm bhăn, phung mda asei hlăk dôk đru mđ^ h^n klei bi đăo knang jăk siam hla\m klei hd^p. Mnga ăt ]uh blang nanao hlăm klei hd^p aguah tlam mlam hrue, lehana\n mơ\ng klei thâo bi đru dưi bi r^t klei je\ giăm mb^t h^n. Ai êwa h’uh mđao mơ\ng anak mnuih, lehana\n klei mnga] mtrang mơ\ng mđia\ mse\ si bi hlai mb^t ba kơ Lăn Dap Kngư mâo sa yăn mnga h’uh mđao jăk mơak./.

Pô mblang:  Y-Khem Niê