VOV4.Êđê -Khădah ya mta bruă klei mrâo, phung ]ih klei mrâo ngă bruă ho\ng jih ai tiê, hgao klei dleh dlan, boh nik klei hu^ hyưt ]ia\ng mâo klei hâo hưn leh ana\n klei ]ih klă s^t truh ho\ng phung kăp dlăng, kăp hmư\. Ho\ng klei khăp kơ bruă, di`u jing leh phung kriê pioh bruă ]ih klei mrâo jăk na nao hlăm grăp klei ]ih.

S^t nik hlei phung khăp kơ klei ]ưng boh, amâo srăng wơr ôh kơ đo\k kreh blu\ ktuê dla\ng klei ]ng boh Đình Khải, yap `u jing mse\ si “Pô lo\ w^t treh klei ]ưng boh ho\ng klei blu\”. Mphu\n ngă brua\ anei ti Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam hlăk thu\n 1973, lehana\n mơ\ng ana\n mơh `u mdưm hlăm ai tiê jih jang mnuih khăp kơ klei ]ưng boh, ho\ng du\m klei ktuê yăl dliê êmăt êdi kơ klei ]ưng boh. Lu mnuih thâo kơ `u jing mnuih mâo klei hur har snăk ktuê yăl dliê kơ klei ]ưng boh, [ia\dah [ia\ sna\k mnuih thâo kơ `u jing pô ngă klei mrâo mbrua\ hlăm kđi ]ar, hla\m brua\ yang [uôn, sa ]ô mnuih ngă brua\ klei mrâo thâo hlăm djăp mta. Hlăm ênuk bi blah bo\ ho\ng klei dleh dlan, `u lehana\n [^ng ho\ng `u nao hlăm anôk djiê êngia\ ]ia\ng mâo ma\ djăp klei hâo hưn ho\ng klei pral, dưi mđung hlăm hdră mđung asa\p blu\ Việt Nam. Ăt ho\ng đo\k pro\ng kdrăm, mâo ai ktang, pô ngă brua\ klei mrâo Đình Khải mgei ai tiê lo\ bi hdơr du\m thu\n mlan nao hlăm kdrăn mblah:

“Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam, mâo lu êpul phung knua\ druh, phung ]ih klei mrâo tui nao hla\m kdrăn mblah. Kyuana\n jih jang klei mrâo mơ\ng kdrăn mblah mâo phung ayo\ng adei ba w^t pral nanao hmao mđung hlăm hdră mđung asa\p…”

Ma\ brua\ ti sang mđung asa\p blu\ Việt Nam êbeh kơ 20 thu\n, pô ngă brua\ klei mrâo Nguyên Long jing leh ana\n amâo mâo k[ah ho\ng djăp klei ]ih, klei blu\ mgăl hing ang kơ brua\ duh mkra. ~u\ kma hla\m djăp êlan kơ klei duh mkra, m^ndah hmư\ mse\ si khăng kgueh, [ia\dah ho\ng klei jih ai tiê k]ui duah bi mnga] djăp boh klei, snăn pô ngă brua\ klei mrâo Nguyên long je\ giăm nanao ho\ng phung duh mkra, ho\ng mnuih [uôn sang ]ih pioh djăp klei yăl dliê kla\ s^t hlăm brua\ knua\ kơ du\m klei ]ih `u, mơ\ng ana\n mâo ma\ leh lu klei pah mni pro\ng. Nguyên Long yăl dliê:

“Êjai ngă brua\ knua\ mâo ]ih leh đa đa du\m klei ]ih mâo ma\ lu klei pah mni, gưl ala ]ar mse\ si klei ]ih “Hia krah kr^ng mâo lu mnơ\ng mnua\” amâodah klei ]ih “Hjăn păn kia\ kriê brua\ êa săng êa pui: Boh mơ\ng klei bhiăn ka djo\”. Lehana\n mrâo anei hin jing klei ]ih “Việt Nam ya do\ mâo êjai nao mu\t hlăm êpul hgu\m kluôm dhuôm, lehana\n klei mđ^ kyar hluh Thái Bình Dương – CPTPP” mâo ma\ klei pah mni mrô 2 hlăm klei bi lông klei ]ih brua\ klei mrâo kluôm ala kơ klei hâo hưn ho\ng ta] êngao. Snăn drei dưi la] jih jang klei ]ih ana\n, mjing leh ai mtru\t, đru kơ pô khăp h^n kơ brua\ klei mrâo”.

Amâo mâo djo\ hlăm klei ]ih kơ brua\ duh mkra, pô ngă brua\ klei mrâo Cẩm Thuý, Khua kia\ kriê êpul brua\ Dhar kreh kdo\ mui`, hra\ klei mrâo Đại đoàn kết sia\ suôr hla\m brua\ anei mơ\ng hlăk mphu\n mu\t ngă brua\ klei mrâo. Klei [^ng dlăng hra\ klei mrâo bi mni ba leh kơ `u klei mđ^ ai, klei jăk j^n pro\ng năng ai brua\ mkăn amâo mâo ôh mse\ snăn:

“Ngă brua\ klei mrâo jing ngă kơ pô amâo mâo êdu ai ôh, amâo mâo alah kba ôh, [ia\dah grăp klei ]ih, grăp mrô mâo bi lar, lehana\n grăp blư\ bi tuôm jing lo\ sa blư\ mâo nanao mta mrâo, pô mse\ si bi tuôm, lo\ [uh sa mta klei hriăm mrâo, klei thâo săng mrâo, tu\ dưn pro\ng pr^n êdi. Êgao h^n kơ ana\n, grăp klei pô ]ih, snăn mnuih dlăng tu\ ma\ khăp dlăng ana\n jing sa klei bi mđ^ ai mrâo kơ pô, lo\ dơ\ng kreh krui` h^n kơ brua\”.

Lo\ bi hdơr kơ pô ngă brua\ klei mrâo Đôc Doãn Hoàng, pô ngă brua\ klei mrâo Anôk brua\ hra\ klei mrâo Lao Động, ara\ng m^n mtam kơ du\m klei ]ih yăl dliê dlông, klei ]ih, kơ brua\ ksiêm duah, kơ du\m klei dleh dlan hlăm yang [uôn, mâo: “Wơr êlan ti gu\ jơ\ng Ama”; klei ]ih “Du\m asei atâo adôk mâo lu klei êmuh?”; “tui duah cave”… Êbeh 20 thu\n dja\ giê ]ih, `u tuôm mâo leh 4 blư\ mâo ma\ klei pah mni mơ\ng klei bi lông klei ]ih gưl ala ]ar, lehana\n du\m pluh klei pah mni hra\ klei mrâo tu\ kdlưn, klei ]ih yăl dliê jăk mkăn. Thu\n 2015, Đỗ Doãn Hoàng djo\ ruah jing pô ngă brua\ klei mrâo tu\ kdlưn êdi hla\m brua\ tui duah klei jhat klei bi mdjiê, ]h^ mnia hlô mnơ\ng dliê. La] kơ brua\ klei mrâo, Đỗ Doãn Hoàng la]: “Kâo amâo mâo yap ôh ana\n jing klei khăp, [ia\dah ana\n jing klei bi mlih”:

“Kâo amâo mâo yua ôh ana\n jing boh blu\ klei khăp, [ia\dah yua boh blu\ `u mse\ si ktang h^n rua\ h^n jing bi mlih djiê hd^p. Hmei bi mlih ho\ng klei êđăp ênang kơ hmei pô ]ia\ng tui duah bi mâo klei ]ih ksiêm bi hlak klei ngă amâo mâo djo\. Mse\ si klei ara\ng ngă jhat kơ phung hđeh, drei [uh ara\ng bi rai dliê kmrơ\ng, drei [uh ngăn do\ lăn ]ar, kơ anak ]ô pô mgi dih ara\ng bi kjhiên [ơ\ng, plah mmia\, snăn pô amâo mâo dưi tu\ ôh đ^ ai ]ô` ăl, mơ\ng ana\n yơh hmei amâo mâo uê` kơ klei hd^p pô ]ia\ng tui duah djăp klei bi s^t k`ăm bi mnga] kơ jih klei amâo mâo djo\, ngă brua\ anei hluê ho\ng ai tiê kpa\ pô mtru\t ana\n jing brua\ năng nga\”.

Bi ho\ng phung ngă brua\ klei mrâo jưh dôk ti ala ta] êngao, êjai hiu ma\ klei mrâo, snăn ăt mâo mơh klei dôk hyưt kơ brua\ pô. Pô ]ih klei mrâo Phạm Huân, mơ\ng sang mđung asa\p blu\ Việt Nam dôk hlăm alu\ wa\l Dưr Amr^k, lehana\n Amr^k Latino yăl dliê ho\ng `u ngă brua\ hlăm sa kr^ng lăn pro\ng mse\ djuê anei, boh nik ti ala ]ar Mi, sa boh ala ]ar pro\ng hing ang, `u brei `u jing sa ]ô pral lehana\n mbrua\, ngă brua\ amâo lo\ thâo hruê mông ôh, kno\ng kha\ bi hmao ba w^t klei mrâo, mơ\ng jih klei mâo jing yuôm bhăn hlăm ala ta] êngao truh ho\ng mnuih hmư\ hlăm ala ]ar.

Mrâo anei h^n, hruê 7/6, hlăm sa klei bi k[^n ti anôk brua\ liên hợp quốc, m]ah ai tiê leh hmư\ klei pah mngan mơ\ng mah jia\ng dlông ro\ng lăn hơê] hmưi kơ Việt Nam dưi jing sa hlăm 5 ala ]ar amâo mâo kla\ klơ\ng mơ\ng Êpul hgu\m răng mgang klei êđăp ênang Liên hợp quốc, pô ngă brua\ klei mrâo Phạm Huân yăl dliê, anei yơh jing mn^t mông bo\ ho\ng klei yuôm bhăn:

“Leh mko\ êlan hâo hưn snăn mông ana\n kâo amâo yo\ng bi m^n ôh kơ klei mkăn, êngao kơ klei si srăng mâo ba w^t jih klei hâo hưn anei pô mâo ma\ ho\ng klei pral h^n, ênu\m h^n. Ai tiê mông ana\n năng ai leh jih brua\, mmông ana\n kơh srăng lo\ w^t dlăng ya mta rup leh mâo ma\, lehana\n lo\ w^t răk ya mta klei pô hâo hưn k`ăm ba w^t. Mmông ana\n yơh kla\ s^t [uh pô mâo klei myun êdi, kyuadah amâo mâo djo\ ôh jih jang phung ngă brua\ klei mrâo dưi mâo nao he\ ênu\m hlăm brua\ mse\ snei. Lehana\n [uh myưng m’ang êdi mơh, leh mâo ba w^t klei hâo hưn pral êdi kơ Việt Nam hla\m hdră mđung asa\p blu\ Việt Nam”.

Brua\ klei mrâo dưi yap jing sa mta brua\ ktro\, brei bi mâo pô ngă klei mrâo ho\ng klei mbrua\, klei pral, lehana\n mjua\t nanao pô amâo mâo mdei. Brua\ klei mrâo amâo mâo djo\ ôh tui tio\ kno\ng sa jar klei bhiăn mkra he\ êlâo leh, klei anei ]ia\ng la] grăp pô ngă brua\ klei mrâo brei mâo klei thâo khăp, klei m^n mbrua\, lehana\n klei duh myơr, mse\ ho\ng klei khua g^t gI Hồ Chí Minh  mta\ mtăn leh kơ phung nga\ brua\ klei mrâo Cách mạng Việt Nam: “Duah nanao hla\m klei hd^p, kơ jih jang klei ru\ mdơ\ng lehana\n răng mgang lăn ]ar jing mnơ\ng pioh kơ klei ]ih amâo mâo dưi djăp ôh, ho\ng lu mta mrâo pioh ]ih bi mâo du\m klei ]ih jăk, đru mtru\t yang [uôn pô đ^ kyar h^n jăk siam h^n”./.

Y ‘Khem Niê pô ]ih hlo\ng răk