VOV4. Êđê - Klei bi k[^n kluôm ala tal 12 mơ\ng Đảng bi êdah leh klei hur har mko\ mkra Đảng doh mnga], kja\p ktang, mđ^ lar ai ktang mơ\ng jih jang mnuih [uôn sang, mđ^ ktang kluôm leh ana\n mđra\m mb^t hdra\ brua\ bi mlih mrâo, dja\l ba Việt Nam jing ala ]ar tuh tia mkra mjing ênuk mrâo mrang leh ana\n đ^ kyar. Du\m klei mâo ti Anôk bi k[^n tal anei  nga\ drei kơ dưi  ]ang hmang, la\n ]ar drei s^t nik sra\ng ga\n hgao dja\p klei dleh dlan, klei lông dl\a\ng mơ\ng ênuk gưl `u\ kma.

       Klei bi k[^n tal XII mơ\ng Đảng jing Klei k[^n mơ\ng hra\ m’ar truh kơ brua\ ruah mnuih pa\n brua\ mâo klei mpra\p leh tliêr kja\p, dưi bi mđ^ lar klei nga\ pô phu\n leh ana\n klei m^n mơ\ng lu mnuih pro\ng êdi. Kha\gơ\ hra\ m’ar Klei k[^n dưi c\ih mkra leh kja\p, ba mtrun ma\ duưm klei blu\ mguôp mơ\ng mnuih [uôn sang hla\m leh ana\n êngao ala c\ar, [ia\ ti Klei k[^n tal anei a\t dôk mâo gia\m 700 klei blu\ mguôp ti êpul, 34 klei c\ih ti sang k[^n pro\ng. Aduôn Hà Thị Nga, K’ia\ng khua dla\ng brua\ Đảng c\ar Lào Cai brei thâo: “ Hla\m klei bi trông ti êpul, phung bi ala đru mguôp lu klei blu\, bohnik kơ hdra\ mtru\n, klei bhia\n kơ kr^ng [uôn sang [un knap, mnuih [uôn sang djuê [ia\ leh ana\n kr^ng knông la\n, hla\m ana\n mâo du\m kr^ng mâo bi mse\, mse\ si Lào cai hmei. Hmei jing phung bi ala hriê mơ\ng alu\ wa\l kr^ng c\ư\ c\hia\ng, [ia\ dưi lac\ he\  Klei k[^n jing sa klei ga\l c\ia\ng hmei mđ^ lar klei nga\ pô phu\n mơ\ng pô.”

     Klei bi k[^n tal XII trông bi mkla\ leh du\m hra\ m’ar yuôm bha\n, hla\m ana\n bi mkla\  mâo 6 brua\ phu\n c\ia\ng ta\ hdra\ kơ klei bi mđ^ kyar la\n c\ar hla\m ênuk gưl ti ana\p. Hla\m ana\n bi kriê kja\p nga\ ktang brua\  mko\ mkra, [ư\ mkra Đảng, kgu\ kdơ\ng ho\ng klei toh hroh hla\m Đảng, nga\ kơ Đảng drei kla\ s^t doh mngac\ kja\p ktang, bi kja\p ai tiê đa\o knang mơ\ng mnuih [uôn sang ho\ng Đảng. T^ng dla\ng kơ brua\ mko\ mkra Đảng, Ngô Thanh Danh, K’ia\ng khua dla\ng brua\ Đảng c\ar Dak Nông lac\ snei: “ Đảng a\t kmla\n ai tiê t^ng dla\ng du\m klei adôk êdu k[ah, hla\m dja\p mta brua\, bohnik brua\ mko\ mkra Đảng. Hla\m klei hluê nga\ Hdra\ mtru\n Gưl dlông 4 mrâo êgao, mâo du\m brua\ drei kc\ah mtru\n [ia\ hluê nga\ ka kluôm ênu\m ôh, kyua ana\n c\ia\ng dưi bi mđ^ ktang lu h^n dơ\ng. Du\m Hdra\ mtru\n ba mdah kơ Klei k[^n tal anei t^ng dla\ng leh kluôm ênu\m, bohnik hdra\ êlan mtru\n kơ brua\ ho\ng ala tac\ êngao, kriê mgang klei êđa\p ênang la\n c\ar, mko\ mkra Đảng.”

      Kơ ruah mnuih pa\n brua\, Klei k[^n tal XII dưi dla\ng jing sa Klei k[^n mơ\ng trông jao gưl pa\n brua\ mơ\ng klei lo\ c\uê ba nnao đrông. Êngao kơ ana\n sa gưl g^t gai Đảng mâo klei thâo, mâo klei m^n kja\p jing du\m phung hla\k ai dưi lông dla\ng mjua\t bi hria\m leh hla\m boh s^t, sra\ng jing phu\n knơ\ng lo\ dơ\ng c\uê ba gưl tal ayo\ng ama pô hla\m mgi dih. Ênoh knua\ druh hla\k ai, knua\ druh mniê gưl XII lu h^n mka\ ho\ng du\m gưl êlâo. Nguỹên Đức Hà, Khua Dhar brua\, Khua Anôk mko\ mjing Gưl dlông bi mka\ s’nei:“ Ênoh knua\ druh hla\k ai, knua\ druh mniê mâo truh 10%, đ^ h^n mka\ ho\ng Klei k[^n tal XI mâo 1,8%. Ênoh Êpul g^t gai Gưl dlông, ênoh mnuih gu\ 50 thu\n mâo 21%, lu mơ\ng 50 – 60 thu\n, adôk [ia\ êbeh 60 thu\n. Sna\n hdra\ bi mko\ da\p Êpul g^t gai Gưl dlông XII tal anei jing  rơ\ng mâo 3 hnơ\ng thu\n nnao đrông mb^t, jing rơ\ng klei lo\ dơ\ng c\uê ba nnao đrông hla\m klei đ^ kyar mơ\ng êpul knua\ druh mơ\ng Đảng lac\ kluôm.”

      Brua\ ruah mnuih pa\n brua\ mơ\ng Klei k[^n mse\ si Khua dlaưng brua\ đảng Nguỹên Phú Trọng leh lac\ jing “ Gơ\ jing nga\ pô phu\n êdi”. Aduôn Phương Thị Thanh, Êpul bi ala mơ\ng c\ar Bắc Kạn  lac\ snei: klei bhia\n ruah khua tal anei jing knhuang bi mkla\ mklơ\ng klei bhia\n nga\ pô phu\n hla\m Đảng, amâo mâo bi mkhư\ klei nga\ pô phu\n, mb^t ana\n bi mđ^ klei bhia\n mơ\ng Đảng: “ Kha\gơ\ Êpul g^t gai Gưl dlông XI mpra\p leh tliêr kja\p kơ mnuih pa\n brua\, [ia\ ti Klei k[^n, phung bi ala a\t mâo klei dưi ba mgơ\ng ruah du\m đồng chí ka mâo Êpul g^t gai Gưl dlông hưn mthâo. Tal 2  klei nga\ pô phu\n jing mnuih djo\ mgơ\ng ruah, kha\gơ\  tu\ ư amâo dah amâo mâo tu\ ư a\t dưi ba kơ Klei k[^n bi mkla\ dla\ng thâo brei bi kbia\ ana\n he\ amâo dah h’a\i. Anei jing klei nga\ pô phu\n hla\m brua\ hluê nga\ klei ruah khua ti Klei k[^n tal anei.”

      Mjưh rue# klei k[^n a\t jing wưng po\k sa klei ga\l mrâo kơ la\n c\ar. Klei k[^n amâo mâo djo\ kno\ng kc\ah mtru\n du\m hdra\ k`a\m brua\ duh mkra yang [uôn kla\ klơ\ng kơ wưng 5 thu\n ti ana\p đuic\ ôh, [ia\ yuôm bha\n h^n jing kc\ah mtru\n hdra\ k`a\m kơ klei mđ^ kyar la\n c\ar hla\m wưng man dưn leh ana\n sui thu\n mlan hluê hdra\ êlan ênuk mrâo mrang, dja\l ba la\n c\ar drei dưi jing ala c\ar tuh tia mkra mjing hluê hdra\ êlan bi mlih mrâo mrang. Wưng bi mlih mrâo a\t c\ia\ng mđ^ kyar la\n c\ar kluôm ênu\m, bi knar mđra\m mb^t h^n kơ brua\ kđi c\ar, brua\ duh mkra, dhar kreh, yang [uôn, brua\ kriê mgang la\n c\ar, kriê mgang klei êđa\p ênang, brua\ ho\ng ala tac\ êngao, c\ia\ng bi mâo klei hgu\m mguôp kla\ s^t mơ\ng hla\m Đảng a\t mse\ mơh mơ\ng kluôm yang [uôn. Mơ\ng Hdra\ mtru\n Klei k[^n leh ana\n mơ\ng êpul pa\n brua\ djo\ ruah ti Klei k[^n, Lê Thanh Vân, Khua hla\m Knơ\ng brua\ pra\k knu\k kna mơ\ng Quốc hôị lac\ kla\ leh kơ 3 brua\ yuôm bha\n c\ia\ng po\k hluê nga\ mtam leh Klei k[^n mjưh rue#: “ Sa jing si be\ nga\ dưi bi mlar ai tiê klei m^n Klei k[^n hluê ho\ng brua\ mtô mblang bi hria\m Hdra\ mtru\n mơ\ng Klei k[^n c\ia\ng bi mjing `u jing ai ktang mơ\ng jih jang djuê ana c\ia\ng hdra\ mtru\n dưi ba yua hla\m klei hd^p mda. Tal 2 jing c\ia\ng mjêc\ lo\ w^t mko\ da\p mnuih nga\ brua\, ba yua djo\ ho\ng brua\ pa\n leh ana\n da\p dưm mnuih nga\ brua\ leh ana\n bohnik mnuih dja\ ako\, c\ia\ng bi mphu\n brua\ knua\ hluê nga\ mko\ mjing ja\k Hdra\ mtru\n. Tal 3 jing ruah du\m brua\ jing tur knơ\ng, mlih mđ^ c\ia\ng bi mlar bra brua\ hla\m klei po\k hluê nga\ hdra\ mtru\n.”

      Klei k[^n tai XII mơ\ng Đảng mko\ mjing hla\k êjai boh klei dlông ro\ng la\n leh ana\n kr^ng wa\l hla\k mâo lu klei dleh dlan, arưp kơ klei êđa\p ênang, h’^t kja\p mơ\ng lu ala c\ar dlông ro\ng la\n, hla\m ana\n mâo Việt Nam. Kha\gơ\ dôk lu klei lông dla\ng, [ia\ mnuih [uôn sang đa\o knang snei: ho\ng sa Đảng kja\p kơ ai tiê klei m^n, kpa\ ênhuah, thâo pral ho\ng ênuk gưl, dla\ng klei tu\ kơ djuê ana, kơ mnuih [uôn sang jing yuôm h^n, sna\n s^t n^k la\n c\ar drei sra\ng ga\n hgao jih dja\p klei dleh dlan, lông dla\ng mơ\ng ênuk gưl bi mlih mrâo./.

                                                                   H’Nga pô ]ih hlo\ng ra\k.