VOV4. Êđê - Thu\n 1999, Binh đoàn 16 mâo mko\ mjing Trung đoàn 726 ti sa\ Quảng Tân, kdriêk Tuy Đức, ]ar Dak Nông ho\ng brua\ knua\ jing duh mkra brua\ l^ng kahan, ru\ mkra hdră hrăm mb^t ho\ng mnuih [uôn sang răng mgang knông lăn ho\ng Campuchia. Êbeh 15 thu\n êgao, knua\ druh, l^ng kahan Trung đoàn 726 ngă leh jăk brua\ mđ^ kyar brua\ duh mkra, hgu\m ho\ng djăp gưl brua\ Đảng, brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l, rơ\ng kơ brua\ răng mgang klei êđăp ênang. Boh nik, Trung đoàn mâo hgu\m leh ho\ng alu\ wa\l bi hơ^t du\m boh [uôn mnuih djuê [ia\ mơ\ng Dưr đue# hriê soh ho\ng hdră bhiăn bi rai dliê kmrơ\ng ngă pưk hma. Truh kơ ara\ anei, mnuih [uôn sang sa\ Quảng Trực, kdriêk Tuy Đức ru\ mkra ala [uôn hơ^t leh sa anôk, mâo lăn duh mkra pla mjing, mâo klei găl mđ^ kyar klei hd^p mda. Kahan Trung đoàn 726 mâo ngă leh lu hdră bi hmô đru kơ mnuih [uôn sang mse\ si mkra êlan klông, mkra knơ\ng mbông êa, ngă brua\ êa drao l^ng kahan mguôp ho\ng mnuih [uôn sang, ]ia\ng mka\ dlăng mdrao mgu\n klei rua\ kơ mnuih [uôn sang kr^ng knông lăn… Ho\ng du\m brua\ ngă ana\n, klei khăp l^ng kahan ho\ng mnuih [uôn sang mâo hyua\ kjăp h^n, lehana\n rup l^ng kahan Awa Hô jia\ nanao hlăm ai tiê mnuih [uôn sang.

      Leh du\m hruê mdei Tit Nguyên đán Bính Thân 2016, du\m hruê anei, lu go\ sang mnuih [uôn sang ti sa\ knông la\n Quảng Trực, kdriêk Tuy Đức, c\ar Dak Nông hra\m mb^t ho\ng knua\ druh, l^ng khan Trung đoàn 726, Binh đoàn 16 hơ\k kdơ\k bi tru\n kơ brua\ knua\, kriê dla\ng kơ đang kphê. Mâo klei đru brei kơ la\n nga\ lo\ hma, hra\m mb^t drông Tit, hra\m mb^t hua\ [ơ\ng, nga\ brua\, mnuih [uôn sang sa\ Quảng Trực tru\n nga\ brua\ knua\ ho\ng ai tiê m’ai h^n mơh.

      Tit thu\n anei, go\ sang Thái Văn Thiện ti alu\ 13, sa\ knông la\n Quảng Trực, kdriêk Tuy Đức, c\ar Dak Nông mâo lu h^n klei m’ak kyua  jing thu\n tla êlâo jih go\ sang dưi drông Tit hla\m sang mrâo pro\ng siam kyua mơ\ng Trung đoàn 726 đru ru\ mdơ\ng brei. Thái Văn Thiện jing go\ êsei [un knap tu\ ma\ pha\n jao êbeh 2 ha la\n pla kphê mơ\ng Trung đoàn, mâo klei đru duh bi liê brei djuê mjeh, hbâo pruê leh ana\n mâo klei ktrâo lac\ brei kơ hdra mnêc\ pla mjing kriê dla\ng, ba pla plua\ ho\ng tiêu…… Leh Tit khan Trung đoàn 726 hra\m mb^t đru  mnuih [uôn sang tru\n nga\ brua\ knua\. Thái Văn Thiện brei thâo:“ Thu\n anei anôk khan mka\p brei braih hua\, braih đio\ mâo lu h^n ho\ng đar thu\n. Pra\k a\t mao lu h^n mơh, leh ana\n êa prai\ [ơ\ng,  [ôt ngot, [ê` hra, êa ms^n, hra [ơ\ng wa\t  mnơ\ng [ơ\ng hla\m aguah tlam đa thu\n anei Trung đòan mka\p brei mâo dja\p ênu\m s’a\i mka\ ho\ng đar thu\n, ana\n mnuih [uôn sang m’ak h^n. Anôk khan a\t mko\ mjing klei pah boh leh ana\n klei kdo\ mmui` mjua\t ktang asei mlei dla\ng kluôm jing gơ\ dja\p ênu\m, mnuih [uôn sang bi hơ\k m’ak s’a\i.”

      Ti sang êa drao Khan ho\ng Mnuih [uôn sang Trung đoàn 726, hla\m du\m hruê anei, lu mnuih [uôn sang kr^ng knông la\n hriê ksiêm mka\ dla\ng mdrao klei rua\ leh anan mâo mbha brei êa drao mang. Knua\ druh, nai aê mdrao khan Trung đoàn 726 lo\ nao truh kơ du\m [uôn sang taih kbưi êdi, ksiêm mka\ dla\ng mbha êa drao mang kơ mnuih [uôn sang leh ana\n ktrâo lac\ brei hdra\ mgang mdrao du\m klei rua\ aguah tlam mâo hla\m yan bhang kơ mnuih [uôn sang. Điểu Bắc, ti [uôn Bu Prâng 2, sa\ Quảng Trực ya\l dliê snei: Hruê êlâo gra\p bliư\ rua\ dua\m mnuih [uôn sang bi nao kbưi truh kơ wa\l krah kdriêk kơh dưi mâo ksiêm mka\ dla\ng mdrao klei rua\. Ara anei, mnuih [uôn sang sa\ Quảng Trực m’ak êdi kyua sa\ knông la\n dưi duh bi liê ru\ mkra leh Sang êa drao L^ng khan ho\ng Mnuih [uôn sang ho\ng kdra\p mnơ\ng yua mdrao mgu\n gơ\ dja\p ênu\m [ia\ mơh; knua\ druh, nai aê mdrao khan jih ai tiê kriê dla\ng klei suaih pral kơ mnuih [uôn sang:“ Dla\ng kluôm brua\ ksiêm mka\ dla\ng mdrao klei rua\ amâo lo\ bi nao kbưi ôh. Êdeh êdâo lu jing mơ\ng Trung đoàn 726, leh ana\n gơ\ mâo dja\p leh mơh ma\i mo\k yua kơ brua\ ksiêm mka\ dla\ng mdrao klei rua\ ja\k kơ mnuih [uôn sang. Ai tiê mơ\ng mnuih [uôn sang ho\ng Trung đoàn 726 mse\ si l^ng khan ho\ng mnuih [uôn sang jing sa klei m^n c\ia\ng, mse\ si kan ho\ng êa ana\n, dôk mb^t hua\ [ơ\ng mb^t ho\ng mnuih [uôn sang bohnik hla\m brua\ mdrao mgu\n ho\ng mnuih [uôn sang jing nga\ ja\k êdi, mnuih [uôn sang kha\p c\ia\ng êdi kơ Trung đoàn.”

      Thượng úy, Nai êa drao Nguỹên Đoàn Dũng, K’ia\ng khua Sang êa drao L^ng khan ho\ng Mnuih [uôn sang Trung đoàn 726, Binh Đoàn 16 ti sa\ Quảng Trực, kdriêk Tuy Đức, c\ar Dak Nông brei thâo: Jing alu\ wa\l knông la\n, kr^ng taih kbưi, hla\m gưl Tit mrâo êgao hu\i mâo lu klei hu\i hyưt bluh mâo klei rua\ tưp, bohnik kơ klei [ơ\ng djo\ mnơ\ng rua\ kyua ana\n knua\ druh, nai aê mdrao khan dôk gak jih hruê mlam, m’ak yan mnga drông Tit ho\ng mnuih [uôn sang êjai leh ana\n rơ\ng kơ brua\ ksiêm mka\ dla\ng mdrao klei rua\, kriê dla\ng klei suaih pral kơ mnuih [uôn sang êjai:“ Asei mlei hmei pô jing nai aê mdrao khan bi nao hla\m [uôn sang iêo lac\ mtru\t mjhar leh ana\n ktrâo lac\ kơ mnuih [uôn sang hdra\ mgang kdơ\ng ho\ng klei rua\ leh ana\n ktrâo lac\ kơ mnuih [uôn sang bi nao kơ sang êa drao ksiêm mka\ dla\ng mdrao klei rua\, đa\m lo\ duah hmư\ klei [uê mjâo k[uc\ hrôc\ nga\ yang adiê ôh. Dua tlâo thu\n ho\ng anei mnuih [uôn sang thâo đa\o knang leh kơ phung nai aê mdrao mơ\ng sang êa drao Trung đoàn 726. Mâo đa mnuih rua\ hmei ba êdeh leh ana\n êbat jơ\ng nao truh kơ [uôn sang ksiêm mka\ dla\ng mdrao klei rua\ leh ana\n mguôp ho\ng brua\ mtô mblang kơ hdra\ êlan mtru\n mơ\ng Đảng, hdra\ bhia\n mơ\ng Knu\k kna kơ mnuih [uôn sang thâo săng c\ia\ng mnuih [uôn sang đa\o knang kơ Đảng kleh ana\n Knu\k kna, đa\o knang kơ l^ng khan, đa\o knang kơ khan ti knông la\n.”

     Mơ\ng du\m brua\ mơ\ng knua\ druh, l^ng khan Trung đoàn 726 nga\ bi mjing leh ai tiê đa\o knang, klei su\k suôr hgu\m mguôp plah wah mnuih [uôn sang ho\ng l^ng khan. Điểu Long, Khua dla\ng brua\ Đảng sa\ Quảng Trực, kdriêk Tuy Đức bi mkla\: brua\ knu\k kna alu\ wa\l leh ana\n mnuih [uôn sang dlang kơ knua\ druh, l^ng khan mse\ si mnuih hla\m sang ana\n, hra\m mb^t bi kah du\m klei m’ak, du\m klei dleh dlan leh ana\n bi mtru\t mđ^ ai tiê c\ia\ng mko\ mkra kr^ng knông la\n [rư hruê [rư\ mdro\ng ktang h^n:“ Mnuih [uôn sang ti anei hơ\k m’ak êdi kyua mâo l^ng khan dôk hla\m alu\ wa\l pô, bohnik Trung đoàn 726, khan kriê mgang knông la\n….. Mnuih [uôn sang đa\o knang kơ hdra\ êlan mtru\n mơ\ng Đảng, hdra\ bhia\n mơ\ng Knu\k kna, jih ai tiê kreh kri\ng kơ brua\ duh mkra, hơ\k m’ak thu\n mrâo sra\ng ba hriê lu klei tu\ ja\k h’^t ênang kơ mnuih [uôn sang, du\m [uôn sang sra\ng h’^t ai tiê nga\ brua\ knua\ duh [ơ\ng leh ana\n mpra\p ai hgu\m ho\ng l^ng khan dôk ti alu\ wa\l pa\n kja\p phao ti kngan răng kriê gra\p kgam la\n ti knông la\n mơ\ng la\n c\ar.”                                             

     - Ơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng dôk hmư\! Mb^t ho\ng brua\ hluê nga\ ja\k brua\ duh mkra kriê mgang klei êđa\p ênang la\n c\ar, mko\ mkra hdra\ mblah răng mgang la\n c\ar jih jang mnuih [uôn sang ti du\m sa\ knông la\n kdriêk Tuy Đức, c\ar Dak Nông, Trung đoàn 726 bi mđing dla\ng kơ brua\ iêo lac\ mtô mblang mtru\t mjhar mnuih [uôn sang, mko\ mkra lu gru bi hmô nga\ brua\ đru mnuih [uôn sang, hluê nga\ ja\k brua\ kriê dla\ng klei hd^p mda yang [uôn hla\m alu\ wa\l. Pô c\ih klei mrâo kơ Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam dôk jưh ti kr^ng Dap Kngư mâo klei bi blu\ hra\m ho\ng Thiếu tá Nguyễn Văn Huệ, K’ia\ng khua g^t gai Trung đoàn 726, Binh đoàn 16 kơ brua\ anei, alum kơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng ga\p drei mđing hmư\:

     -Ơ Thiếu tá Nguyễn Văn Huệ, K’ia\ng khua kia\ kriê Trung đoàn 726, Binh đoàn 16, êlâo h^n akâo kơ ih yăl dliê kơ klei jing lehana\n brua\ knua\ mơ\ng Êpul kahan pô?

Thiếu tá Nguyễn Văn Huệ: Trung đoàn 726 mâo mko\ mjing tui si klei mkla\ mklơ\ng mrô 768, hlăk thu\n 1999, mơ\ng phu\n brua\ l^ng kahan ho\ng brua\ mđ^ kyar brua\ duh mkra ala [uôn, brua\ răng mgang klei êđăp ênang lăn ]ar hlăm alu\ wa\l kahan pô dôk. Bi mguôp ho\ng brua\ sang ]ư\ êa đru dăp anôk kơ mnuih [uôn sang đue# hriê soh ho\ng klei bhiăn, bi hơ^t klei hd^p msa, mjing brei brua\ knua\ ma\, mđ^ hnơ\ng hrui w^t, mđ^ klei hd^p mda kơ mnuih ma\ brua\...Mb^t ho\ng Đảng bộ brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l mko\ mjing alu\ wa\l jing anôk răng mgang klei êđăp ênang hlăm knông lăn. Êpul kahan dôk hlăm dua sa\ Quảng Tâm, lehana\n Quảng Trực, kdriêk Tuy Đức, ]ar Dak Nông. Anei jing alu\ wa\l hd^p mda dleh dlan, dôk ktuê knông lăn ho\ng ala ]ar Campuchia, mâo boh dlông êbeh kơ 20km. Alu\ wa\l dleh dlan, yăn adiê amâo mâo jăk. Mơ\ng leh mâo mko\ mjing ho\ng ênha\ Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Dak Nông jao kia\ kriê êbeh 4.500ha…Truh kơ ara\ anei, êpul kâhn mâo ru\ mjing lehana\n pla mrâo truh 791 ha, hlăm năn kphê mâo 521ha, du\m adôk jing pla tiêu, boh [ơr, ana măkka… Mơ\ng leh mko\ mjing truh kơ ara\ anei êpul êya lo\ tu\ jum êbeh 120 ]ô mnuih ma\ brua\, 525 go\ êsei tu\ ma\ phăn jao ma\ brua\ lu jing du\m go\ êsei mnuih [uôn sang ti ana\n. Ara\ anei klei hd^p mda mnuih [uôn sang mâo klei đ^ kyar leh, lehana\n ma\ brua\ kjăp ho\ng êpul kahan nanao…

     -Tết Nguyên đán Bính Thân 2016, ăt jing wưng mâo lu phung knua\ druh l^ng kahan hlo\ng dôk mb^t ho\ng mnuih [uôn sang ti knông lăn, lehana\n si hdră mâo đru leh mnuih [uôn sang?

Thiếu tá Nguyễn Văn Huệ: Êngao kơ ngă jăk brua\ răng mgang klei êđăp ênang, êpul kahan lo\ ngă jăk brua\ đru ]ung ba mtô mblang kơ mnuih [uôn sang, hlăm alu\ wa\l l^ng kahan kia\ kriê. Kreh hgu\m ho\ng brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l hâo hưn mtru\t mjhar mnuih [uôn sang hluê ngă jăk hdră êlan mơ\ng Đảng, Knu\k kna, mtô mblang kơ mnuih [uôn amâo mâo jah ênah ngă hma bi rai dliê ôh, lehana\n hrăm mb^t đru bi răng mgang dliê. Kreh hiu ]ua\ êmuh mđ^ ai du\m go\ êsei knu\k kna dlăng ba halưm wưng tết.

     }ia\ng kơ mnuih [uôn sang mơak tết, êpul kahan mâo mđup leh mơh lu mta mnơ\ng kơ du\m go\ êsei tu\ ma\ phăn jao, lehana\n mnuih ma\ brua\ hlăm êpul kahan. Êngao ana\n, du\m go\ êsei, grăp ]ô mnuih mao klei hd^p dleh dlan, snăn êpul brua\ kahan lo\ dơ\ng đru 500 êbâo prăk pioh [ơ\ng tết. Mb^t ho\ng ana\n êpul kahan lo\ mđup brei prăk tết 1 êklăk 500 êbâo prăk/]ô mnuih ngă brua\; 1 êklăk prăk kơ du\m go\ êsei tu\ ma\ phăn jao brua\ knua\. Mđup brei kơ du\m go\ êsei kahan êka êkeh kahan rua\ duam, găp djuê phung săn asei… hrăm mb^t bi mơak tết êpul kahan lo\ jê` jê` mka\ dlăng klei suaih pral, mbha êa drao amâo mâo ma\ prăk ôh kơ mnuih [uôn sang kr^ng knông lăn. Êpul kahan mâo mka\ dlăng leh klei rua\ kơ êbeh 800 gưl ]ô mnuih ho\ng ênoh prăk bi liê êbeh 71 êklăk. Lehana\n brua\ krih êa drao răng mgang klei rua\ tưp, đru\t mung hlăm êa drao amâo mâo ma\ prăk ôh truh 275 blah mu\ng… Mb^t ho\ng ana\n, hgu\m hâo hưn mtô mblang kơ mnuih [uôn sang hluê ngă jăk hdră êlan mơ\ng Đảng, Knu\k kna, mđ^ ai mnuih [uôn sang drông tết mơak m`ai, g^r kt^r ma\ brua\ knua\, mđ^ kyar klei hd^p mda hlăm kr^ng knông lăn…

    -Sa yăn mnga mrâo lo\ truh, akâo kơ ih bi êdah si hdră phu\n mơ\ng êpul kahan srăng ngă hlăm wưng kơ ana\p?

Thiếu tá Nguyễn Văn Huệ: Klei dleh mơ\ng êpul kahan jing dôk hlăm alu\ wa\l knông lăn, [ia\dah hlăm alu\ wa\l anei ka pơ\ng mbha leh ôh kdriêl knông lăn. Hlăm alu\ wa\l adôk lu klei amâo mâo hơ^t, kyua mnuih [uôn sang k[ah klei thâo săng, klei hd^p mda mnuih [uôn sang tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, lăn ala ]ư\ knư troh trôk dhu\ng êlam, klei pla mjing amâo mâo jăk găl. Hlăm wưng kơ ana\p, brua\ phu\n mơ\ng êpul kahan jing po\k mlar ênha\, lo\ w^t pla dliê, mse\ si dliê hngô…lo\ iêu jak mnuih ma\ brua\, mjing brua\ knua\ ma\ kơ mnuih [uôn sang, mđ^ ai mnuih [uôn sang tu\ ma\ phăn jao răng mgang dliê. Lehana\n hgu\m ho\ng brua\ sang ]ư\ êa, mđ^ h^n brua\ hâo hưn, ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang hluê ngă jăk hdră êlan mơ\ng Đảng, knu\k kna, mtru\t mjhar mnuih [uôn mđ^ kyar klei hd^p mda, mđ^ klei hd^p mnuih djuê [ia\ ti ana\n…

     -La] jăk kơ ih hgu\m leh hlăm brua\ anei. 

                                           H’Nga - Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k