VOV4.Êđê- Hlăm wưng giăm anei, klei bi rai dliê ksing mmiă lăn ti kr^ng wa\l bi knông kdriêk Ea Kar ho\ng Krông Bông leh anăn kdriêk M'Drak mơ\ng ]ar Dak Lak hlăk mâo kjham. Du\m kdrăn dliê ti nei mâo ara\ng ]uh bi rai kjham. Bruă sang ]ư\ êa alu\ wa\l leh anăn pô dliê dôk ru\ng răng, ka dưi mâo hdră msir klă klơ\ng.

Ti sa boh kbuôn ]ư\ hlăm ]uê dliê mrô 704, đang dliê Êa Kar, kdriêk Êa Kar, tuôm ho\ng sa ]ô êkei dôk tui] pui hlăm mnal đru\t êa săng ka\ ti êdu\k giê lehana\n bh^r hlăm rơ\k krô. Bhiâo riâo rit pui hlo\ng blung [ơ\ng jih alê m’ô mtuh bi kpu\ng lehana\n săp pui mma\t t^t. Êjjai pui dôk [ơ\ng mse\ djuê ana\n, t^ng kơ ana\p lo\ êdah sa boh kbuôn ]ư\ mkăn, adôk ma\ du\m kgo\k kyâo ka jih pui [ơ\ng adôk săp pui m`ui m`ui. Đ^ dlông kbuôn dlăng pha\ kbưi [uh lu ping ]ư\ djah pui hlia [ơ\ng, ho\ng klei krô sa nah po\k kyua mnâo pui. Lo\ dơ\ng nao êlam h^n hlăm dliê ]uê mrô 704, đang dliê Êa Kar, snăn dliê kơ anei bi rai kjham h^n. Pătdah amâo lo\ dôk sa boh kbuôn ]ư\ dôk hrông ôh. Tơdah yap wa\t anôk mrâo jah amâodah jah hđăp leh, snăn hlăm alu\ wa\l anei truh du\m êtuh ha leh dliê jih rai [hut. Ti ana\p klei bi rai dliê pro\ng mse\ snăn, Nguyễn Văn Hậu, khua kia\ kriê êpul brua\ răng mgang dliê mrô 2, hlăm knơ\ng brua\ dliê kyâo Êa Kar, djo\ jao brua\ kia\ kriê dliê ]uê 704, blu\ mgang snei, kyua lăn dliê jing pro\ng snăn amâo mâo dưi kia\ kriê ênu\m jih ôh:

“Ara\ anei bi kia\ kriê taih sa b^t kơ anei 386ha, anôk le\ pro\ng mnuih ma\ brua\ kno\ng 3 ]ô đui]. Snăn boh s^t amâo lo\ dưi ôh kia\ kriê dliê”.

Kbưi ho\ng ]uê dliê mrô 704 năng ai hlăm brô 20km, jing ]uê dliê mrô 701, ăt hlăm đang dliê Êa Kar kia\ kriê, jing knông plah wah sa\ }ư\ Bông, kdriêk Êa Kar, lehana\n sa\ }ư\ San, kdriêk Mdrak, tinei dliê bi rai ]uh đram leh păt jih. Ênguôt h^n êdi,du\m ]uê kmrơ\ng mâo du\m ana kyâo pro\ng, ăt bi druôm leh sơăi, lehana\n kruh amâo mâo klei hơưi. Wa\t ti knơ\ng pơ\ng gơ\ng ]uê dliê 701, du\m phu\n ana kyâo pro\ng adôk `ui `ui săp pui. Ho\ng phu\n kyâo pro\ng năng ai du\m ]ô mnuih kmiêk, ara\ anei amâo lo\ [uh kyâo ôh. Knư\ mu\t kma hlăm dliê, knư\ [uh dliê ti Êa Kar hlăk hlê rai, amâo lo\ adôk ôh kmrơ\ng dhông. Tui si klei khua knu\k kna g^t gai brei kđăl mbah dliê, pătdah klei ana\n amâo mâo tu\ dưn ôh ho\ng ]uê dliê kơ anei. Amâo mâo klei mđing, amâo mâo klei uê`, amâodah mâo ya mta klei jing mdê h^n ka dưi thâo săng nah tluôn klei bi rai dliê ti Êa Kar ana\n yơh jing klei năng brei bi mnga] he\.

Hồ Trung Thành, klam ngă brua\ hlăm kdrê] dliê mrô 4, hlăm đang dliê êa Kar, kia\ kriê ]uê dliê mrô 701 brei thâo, êngao kơ êpul kia\ kriê răng mgang dliê amâo lo\ dưi, klei dliê kmrơ\ng jih rai, jing mâo mta phu\n amâo mâo jăk hlăm hdră ngă brua\, phung ngă soh. Thành la], êpul êya brua\ mâo leh lu blư\ hmao [uh du\m boh klei, tơl hnơ\ng đa đa mâo ma\ phung bi rai dliê ba jao kơ êpul brua\ djo\ tuôm, [ia\dah si ngă amâo mâo thâo săng ôh, amâo mâo klei phat mkra ôh phung ana\n:

“Anôk brua\ mâo ma\ kơ\ng leh lu klei ngă soh, [ia\dah amâo mâo bi mghaih msir ôh. Hlăm anei pô kno\ng mâo ma\, nao hưn, lehana\n ba kơ du\m dhar brua\ mghaih msir. Boh s^t hmei ti dlông mđar, ti gu\ mđu\”.

Leh du\m êpul bruă djo\ tuôm hiu ksiêm dlăng, du\m êbâo ha dliê ara\ng koh druôm rai jih

La] kơ klei bi rai dliê hlăm alu\ wa\l, Nguyễn Văn Vỹ, Khua sa\ }ư\ Bông, kdriêk êa Kar brei thâo, du\m thu\n giăm anei, dliê kyâo hlăm đang dliê êa Kar jih rai. Vỹ la], pô dliê ara\ anei amâo lo\ dưi kia\ kriê. Brua\ hgu\m bi mghaih msir djăp mta boh klei, phung ngă soh pătdah amâo mâo s^t êm^t ôh. Mâo du\m klei tle\ ua\ druôm kyâo, du\ mdiăng kyâo soh ho\ng klei bhiăn, sa\ hmao [uh, lehana\n nao hưn ho\ng pô dliê, anôk brua\ kia\ kriê dliê kyâo ]ia\ng bi hgu\m ngă brua\, [ia\dah amâo mâo [uh klei nao bi đru ôh. Tơl hnơ\ng, leh mâo ma\ phung tle\ kyâo ba jao kơ êpul brua\ djo\ tuôm, snăn brua\ mghaih msir bo\ ho\ng klei êmưt, ngă ma\ kha\ kơ leh, mơ\ng ana\n phung kne\ amâo lo\ hu^ ôh, ktang h^n tle\ kyâo, amâo mâo uê` kơ klei bhiăn knu\k kna ôh:

“Ti anei klei mghaih msir pătdah adôk mâo lu klei amâo mâo djo\. Kyuana\n phung kne\ tle\ kyâo amâo mâo hu^ ôh, dlăng kơ klei bhiăn knu\k kna hơăi mang hlăm brua\ răng mgang dliê”.

Bi kơ kdrê] pô dliê, Trần Lê Chinh, k’ia\ng khua knơ\ng brua\ dliê kyâo êa Kar brei thâo, bru\ răng mgang dliê hlăm êpul êya brua\ hla\k tuôm ho\ng klei dleh dlan. Hlăm ana\n, dleh h^n jing boh mơ\ng brua\ ngă klei amâo mâo djo\, klei soh ]huai mơ\ng êpul êya, mâo leh 4 ]ô knua\ druh mnuih ngă brua\ hlăm knơ\ng brua\ ba krư\ hlăm mlan 1/2020. Mâo ma\ phung anei leh kahan ksiêm ]ar Daklak nao ksiêm dlăng klei bi rai dliê, ua\ druôm kyâo jham êdi ti đang dliê }ư\ Yang. La] kơ brua\ dliê ti knơ\ng brua\ dliê kyâo dôk rai, Chinh la], klei hriăm adôk kơ ana\n, phung knua\ druh hlăm du\m anôk brua\ kia\ kriê dliê dleh snăk `e\ đue\ mơ\ng klei amâo mâo jăk, klei ngă soh:

“Klei đru mgang phung tle\ kyâo snăn tui si kâo [uh jing amâo lo\ mâo ôh. Kyuadah mơ\ng boh klei leh êgao, êlâo kơ kâo hriê ma\ brua\ kơ anei, mâo leh 4 ]ô knua\ druh le\ hlăm klei soh truh kơ klei krư\ kđăl, snăn ara\ anei amâo mâo ôh mnuih lo\ jho\ng le\ hlăm klei mse\ snăn”.

 Dliê ara\ng koh bi rai ti wa\l dliê 701, du\m, ana kyâo ăt adôk ti nei

Êjai ana\n, t^ng kơ anôk brua\ kia\ kriê dliê kyâo kdriêk Êa Kar, Lê Văn Trọng, khua anôk brua\ anei la], jao leh dliê kơ knơ\ng brua\ jing pô dliê, snăn brua\ klam jing dôk hlăm kngan knơ\ng brua\. Trọng lo\ la]; knua\ druh ngă brua\ hlăm êpul brua\ anei ngă leh jih ai tiê, snăn di`u amâo mâo klei soh ôh:

“Dliê anei mâo pô leh, jing knu\k kna jao leh kơ knơ\ng brua\ dliê kyâo, snăn di`u mâo brua\ klam kia\ kriê yơh dliê ana\n. Bi anôk brua\ ksiêm dlăng dliê kyâo hlăm alu\ wa\l snăn sa ]ô klam hlăm sa boh sa\, đru k]e\ kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa gưl sa\ đui] amâo mâo brua\ ngă brei ôh. Anôk brua\ ksiêm dlăng dliê kyâo hlăm alu\ wa\l ti anei ngă jăk leh brua\ pô, mâo brua\ uê` klam, ngă brua\ ho\ng jih ai tiê, djo\ ho\ng ênoh ]ua\n”.

Tui duah klei w^t la] kơ du\m klei adôk ka djo\, mse\ si brua\ klam hlăm brua\ răng mgang dliê ti ]uê dliê mơ\ng knơ\ng brua\ dliê kyâo Êa Kar, hmei mâo leh mmông ngă brua\ ho\ng knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk Êa Kar. Lê Đình Chiến, k’ia\ng khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk brei thâo, klei bi rai dliê hlăm ]uê dliê mrô 701; 703; 704 hlăk jham êdi. Kdriêk g^t gai leh pô dliê, lehana\n jih jang dhar brua\ djo\ tuôm bi ksiêm dlăng, ngă bi mnga] jih jang klei ngă soh pioh hâo hưn ho\ng ]ar, akâo hdră êlan mghaih msir. Kdriêk ăt bi trông ]ia\ng mko\ mkra dua anôk gak răng mguôp lu êpul brua\ pioh gang mkhư\ klei bi rai dliê ti sa\ }ư\ Êlang knông ho\ng kdriêk Krông Bông, lehana\n sa\ }ư\ Bông knông ho\ng kdriêk Mdrak. Kha\dah, dliê kơ anei rai leh pro\ng, Chiến la], du\m êpul brua\ pô dliê, lehana\n êpul brua\ ksiêm dlăng dliê ăt mâo brua\ ngă. {ia\dah năng ai ti anei jing kdriêk ka k]ui duah ôh hlei pô đua klam klei ngă amâo mâo djo\ mơ\ng du\m êpul brua\:

“Hlăm brua\ jah druôm dliê kyâo wưng anei ara\ anei, snăn kdriêk ka mâo ôh klei blu\ kơ brua\ klam mơ\ng dua êpul êya anei. Kyuadah, jih jang du\m êpul brua\ mâo brua\ hiu ksiêm dlăng kyuana\n dưi [uh truh hlăm du\m ]uê dliê, jih jang brua\ anei amâo mâo djo\ jing klei kdjăt ôh. Kyuana\n brua\ ksiêm w^t, [uah mkra ka mâo ôh klei ana\n”.

Dliê jih rai hlăm sa wưng sui, [ia\dah amâo mâo dưi gang mkhư\. Mơ\ng leh [uh snăn du\m pluh ha dliê leh rai, [ia\dah brua\ sang ]ư\ êa kdriêk Êa Kar lo\ la] klei anei jing brua\ amâo mâo djo\ jing kdjăt ôh. Amâo mâo djo\ jing klei kdjăt mơh ya ngă amâo mâo dưi gang mkhư\, pătdah ti anei klei bi rai dliê mse\ si mâo klei ]o\ng ]ia\ng dăp, mâo brua\ sang ]ư\ êa, lehana\n du\m dhar brua\ djo\ tuôm kruak êlâo leh he\. Kyuana\n, kha\dah dliê rai leh pro\ng, [ia\dah brua\ klam mơ\ng pô dliê, êpul êya răng kriê dliê ăt kăn mâo klei [uah mkra rei, bi myâo ma\ snăn kha\ bi leh brua\. Leh kơ ana\n dliê ti Êa Kar lui], lehana\n hlăk lo\ dơ\ng rai ti ana\p klei amâo lo\ dưi mkhư\ gang ôh mơ\ng pô dliê, hlăm sa klei mdê gah gôk, sa klei amâo dưi thâo săng ôh mơ\ng brua\ sang ]ư\ êa, dhar brua\ djo\ tuôm êjai mghaih msir jih jang klei bi rai dliê./. 

Y-Khem Niê mblang