VOV4.Êđê - Tơl truh kơ ara\ anei, gru rup Sài Gòn sui ho\ng anei 40 thu\n a\t adôk kla\ hla\m ako\ dlô klei m^n mơ\ng Nguyễn Hữu Thái. 6h aguah hruê 30/4/1975, du\m gưl êdeh phiêr knhal tuc\ mơ\ng Anôk brua\ bi ala kơ My phiêr nao kơ êa ks^ Ngo\, Sài Gòn kriêp êya\ng. Kyua hmư\ klei duah bi hing lac\ jing sra\ng mâo sa klei tuh êrah mc\ah klang s^t khan mtlaih êngiê ksu\ng hriê ana\n mnuih [uôn sang SàiGòn hu\i êdi amâo mâo jho\ng kbia\ ti êngao ôh. 10h, êpul êdeh msei  mơ\ng khan bộ đội ksu\ng nao mu\t hla\m [uôn pro\ng Sài Gòn. Hlak  mbah [a\ng jang Dinh Độc Lập êdeh msei 390 nao tla\  mnuh, đại đội trưởng Bùi Quang Thận dja\ hla c\hia\m gru êran nao đ^ kơ dlông, Thái mb^t ho\ng giáo sư Huỳnh Văn Tòng ai c\o\\ng nao ata\t êlan đ^ nao truh kơ  c\uôr Dinh Độc Lập c\ia\ng ka\ hla c\hia\m gru tu\ dưi. Nguyễn Hữu Thái ya\l dliê:“ Kâo ho\ng giáo sư Huỳnh Văn Tòng leh ana\n ayo\ng Thận đ^ ê`an ma\i nao ka\ hla c\hia\m gru. Hla\k ana\n hla c\hia\m gru 3 êlan treh mơ\ng knu\k kna ngụy hđa\p pro\ng leh ana\n kja\p sna\k. {ia\ ayo\ng Thận hriê amâo mâo dja\ ba dho\ng pioh kha\t ôh ana\n bi ke\ ho\ng êgei leh ana\n ktung hla c\hia\m gru 3 êlan treh ngụy kơ gu\ leh ana\n ka\ yuôl hla c\hia\m gru pô. Hla c\hia\m gru điêt dhiêt kyua jing hla c\hia\m gru êdeh msei gơ\. Hmei [uh ti gu\ Dinh Độc Lập, êdeh msei dăng jing prue# mga\n leh dôk guôn kao ktung mđ^ hla c\hia\m gru sna\n mnah kơ dlông kkuh m’ak. Hmei dôk nao w^rr w^rr mao mơh 5 mn^t sna\n kơh dưi ma\ hla c\hia\m gru hđa\p mtru\n ti gu\  sna\n kơh ka êyuôl mđ^ hla c\hia\m gru pô, ti gu\ ana\n mđra\m mb^t mnah sa bliư\ kơ dlông kkuh m’ak. Leh kơ ana\n hmei tru\n kơ gu\ sna\n tuôm ho\ng khan bộ đội dja\ ba Dương Văn Minh kbia\ ti êngao”.

      Leh kơ ana\n, Thái nao mb^t ho\ng Khua mil c\hil Dương Văn Minh, Khua knu\k kna Vũ Văn Mẫu, Khua dla\ng brua\ kđi c\ar Bùi Văn Tùng leh ana\n sa c\ô cih klei mrâo mnuih Đức… đ^ êdeh nao kơ sang mđung asa\p blu\. Ti anei, Khua mil c\hil Dương Văn Minh hưn mthâo yơr kngan ho\ng khan mtlaih êngiê:

     Leh kwar Dhu\ng dưi mtlaih êngiê, tuôm nga\ leh lu brua\, jing knua\ druh brua\ đoàn [uôn pro\ng, leh ana\n knua\ druh Knơ\ng c\ua\l mka\ [uôn pro\ng, nao mtô sang hra\ Kiến trúc, Awa Thái thâo  jih kơ du\m klei dleh dlan mơ\ng mnuih [uôn sang [uôn pro\ng bi ga\n hgao. Leh klei bi mblah nga\, tuôm ho\ng klei kwang dar mơ\ng dja\p anôk, amâo lo\ mâo klei đru ba, knu\k kna leh ana\n mnuih [uôn sang [uôn pro\ng Hồ Chí Minh c\o\ng pô yơh nga\ brua\ duah klei hd^p c\ia\ng ga\n hgao jih klei dleh dlan.

     Boh nik hla\m ênuk gưl bi mlih mrâo, mphu\n mơ\ng thu\n 1986, [uôn pro\ng Hồ Chí Minh jing alu\ wa\l ba ako\ hla\m klei đ^ kyar, m^n mjing hla\m du\m brua\, boh nik hla\m brua\ duh mkra ba [uôn pro\ng đ^ kyar. Tiến sĩ Trần Du Lịch, K’ia\ng khua êpul bi ala Quốc hội [uôn pro\ng Hồ Chí Minh, tuôm nga\ leh khua Knơ\ng ksiêm hria\m mđ^ kyar [uôn pro\ng Hồ Chí Minh lac\ snei:“ {uôn pro\ng Hồ Chí Minh mâo du\m klei đru mguôp pro\ng êdi yuôm bha\n êdi. Klei đru mguôp tal êlâo jing  bi nao êlâo amâo dah lông nga\ êlâo klei bi mlih mrâo. Du\m gru bi hmô đru mguôp lu êdi, ana\n jing du\m klei đru mguôp bi mjing tu\ yap mâo sa hdra\ brua\ duh mkra mnơ\ng ba c\h^  adôk mâo hla\m [uôn pro\ng Hồ Chí Minh mtam. Leh bi mlih mrâo, [uôn pro\ng Hồ Chí Minh ba ako\ hla\m lu gru hmô. Sitôhmô mơ\ng brua\ ba ako\ hla\m mko\ mjing du\m wa\l tuh tia mkra mjing hla\m brua\ duh mkra po\k phai, wa\t brua\ c\ih mkra hdra\ bhia\n knơ\ng brua\, hdra\ bhia\n anôk brua\ duh mkra mnia blei êngao knu\k kna, hla\k êjei drei ka mâo ôh hdra\ bhia\n”.

     Mâo du\m gưl brua\ duh mkra đ^ kyar êgao hnơ\ng, [ia\ mâo đa gưl hma\i djo\ kyua mơ\ng klei toh hroh brua\ duh mkra, [ia\ ho\ng klei g^t gai thâo pral mơ\ng đảng bộ leh ana\n brua\ knu\k kna ana\n [uôn pro\ng dưi ga\n hgao leh klei dleh dlan. Wưng mơ\ng thu\n 2011 – 2014, t^ng mdu\m ênoh mnơ\ng mâo hla\m ala c\ar mơ\ng [uôn pro\ng đ^ 9’6%, đ^ 1’7 bliư\ mka\ ho\ng kluôm ala; GDP t^ng mdu\m kơ sa c\ô mnuih mâo 5.131 USD hlaưm knhal jih thu\n 2014. Truh kơ ara\ anei, ênoh go\ êsei [un mơ\ng [uôn pro\ng mao pra\k hrui w^t gu\ 16 êkla\k pra\k/ 1 c\ô mnuih/ 1 thu\n adôk kno\ng 1,35% ênoh go\ êsei [un mâo pra\k hrui w^t gu\ 21 êkla\k pra\k/1 c\ô mnuih/ 1 thu\n jing 2,7%.

       {uôn pro\ng k[^n jih ai nga\n pioh mđ^ kyar klei c\ua\l mka\ [uôn pro\ng, bohnik hla\m brua\ êlan klông, Hla\m gưl mơ\ng 2001 – 2014, lu hdra\ brua\ jing leh klei ktưn hưn mơ\ng [uôn pro\ng ana\n jing: Êlan [a\ng ga\n êa krông Sài Gòn, êlan dơ\ng pro\ng Võ Văn Kiệt, Phạm Văn Đồng, wa\l [uôn pro\ng Phú Mỹ Hưng, êlan êran pral [uôn pro\ng Hồ CHí Minh – Long Thành - Dầu Giây…. Ana\p anei sra\ng mphu\n ru\ mkra êlan treng [uôn pro\ng Bến Thành ơ Suối Tiên leh ana\n êlan mơ\ng Bến Thành – Tham Lương m^n t^ng sra\ng ba yua hla\m thu\n 2020 leh ana\n 2022. {uôn pro\ng mâo lu klei mkra mđ^ kơ la\n êa wa\l hd^p mda hla\m brua\ mkra mđ^ mlih mnuôr mbông êa Nhiêu Lộc - Thị Nghè; Bến Nghé – Tùa Hủ; Mbông mnuôr êa Đôi - Tẻ; Tân Hóa – Lò Gốm, sir la\m leh du\m dăng sang mjhiêng mjho\k ti du\m ktuê mnuôr mbông êa ju\ tu\t [âo bru\. Bi hrô kơ ana\n jing du\m ktuê êlan, du\m dăng sang pro\ng siam ti ktuê mbông mnôr êa mtah djưt, đru mguôp mkra mđ^ mlih la\n êa wa\l hd^p mda kơ mnuih [uôn sang riêng gah kr^ng wa\l anei. Ana\p anei [uôn pro\ng sra\ng lo\ dơ\ng klei dum mnuôr mbông êa leh dưr c\ia\ng mkra mđ^ mlih la\n êa wa\l hd^p mda [uôn pro\ng leh ana\n msir klei ênga\p êa….

      Klei năng lac\ jing ho\ng klei tria\ng dla\ng mơ\ng kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái leh ana\n klei [uh lac\ mơ\ng lu tuê ênguê ala tac\ êngao sna\n kha\ đ^ kyar pral kơ [uôn pro\ng, [ia\ brua\ klnu\k kna leh anaưn mnuih [uon sang [uân pro\ng Hồ Chí Minh mđing dla\ng kơ jklei kriê pioh du\m knhuah ru\ mdơ\ng [uôn pro\ng đưm. Du\m hdra\ brua\ ru\ mdơ\ng đưm mâo leh êtuh thu\n mse\ si Sang dăng kông [uôn pro\ng, Sang Aê diê Đức bà, Sang knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa  dưi răng kriê adôk hrông si gơ\ mâo.

      Dưi dla\ng jing [uôn pro\ng mdê, sa anôk pro\ng kơ brua\ duh mkra, dhar kreh, sang hra\ m’ar mtô hria\m, klei kreh knhâo, hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang, ako\ anôk bi mje\ mjuk leh ana\n `u\ kma ho\ng ara\ng ala tac\ êngao, jing anôk ako\, kr^ng duh mkra phu\n t^ng kơ d Dhu\ng, sna\n [ia\dah [uôn pro\ng hla\k tla\ ana\p ho\ng lu klei dleh dlan, lông dla\ng. Ana\n jing: klei c\ua\l mka\ leh ana\n kriê dla\ng [uôn pro\ng ka năng djo\; brua\ nah gu\ kơ kỹ thuật leh ana\n yang [uôn ka djo\ ho\ng klei c\ia\ng mđ^ kyar brua\ duh mkra leh ana\n mkra mđ^ mlih klei hd^p mda kơ 10 êkla\k c\ô mnuih [uôn sang [uôn pro\ng…. Hluê si Lê Hòang Quân, Khua knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa [uôn pro\ng Hồ Chí Minh kơ ara\ anei leh ana\n kơ êdei ana\p. {uôn pro\ng c\ia\ng bi msir mghaih du\m brua\ jing:“ Mâo du\m brua\ c\ia\ng mđing dla\ng nga\ êlâo ti ana\p leh ana\n êdei ana\p. Ana\n jing mđ^ kyar brua\ nah gu\ bi knar. Brua\ nah gu\ ti anei jing mâo brua\ kơ kỹ thuật, yang [uôn. Brua\ tal 2 jing klei bi mlih yan adiê, klei hma\i djo\ mơ\ng êa ks^ đ^ . Kyua [uôn pro\ng mka\ ho\ng êlah êa ks^ jing [ia\ đuic\, sia\ ho\ng êa ks^. {uôn pro\ng thâo săng [uh leh du\m klei hma\i djo\ kơ klei đ^ kyar mơ\ng [uôn pro\ng leh ana\n thâo pral bi mpra\p leh”.

      Ho\ng klei thâo săng tu\ đua klam “ Kyua kơ kluôm ala, hra\m mb^t ho\ng kluôm ala” Mđ^ lar knhuah gru jho\ng ktang, kja\p khăng mơ\ng kr^ng la\n msei mtih mnư\ êa kông, pral thâo m^n mjing, c\o\ng nga\ ma\ pô, jho\ng m^n jho\ng nga\, jho\ng đua klam. [uôn pro\ng Hồ Chí Minh hruê anei hla\k ba yua du\m klei ga\l êlưi ga\n hgao dja\p klei dleh dlanlông dlaưng c\ia\ng nao êlâo, nao truh kơ anôk k`a\m êlâo ho\ng hdra\ brua\ tuh tia mkra mjing bi mrâo mrang la\n c\ar.

BTV: Y-Khem.