VOV4. Êđê - Jing mnuih djuê ana Mông mtah leh ana\n am^ kkiêng leh ana\n đ^ pro\ng ti Sính Phình, Tủa Chùa [uôn sang mơ\ng mnuih [uôn sang pô, mơ\ng điêt Vì A Hao mâo hria\m leh klei blu\ Mông, boh hra\ Mông leh ana\n du\m klei bhia\n hd^p, knhuah dhar kreh mơ\ng mnuih [uôn sang jia\ kma  leh hla\m `u mse\ si êrah kđeh. ~u lac\ snei:“ Sa kdrêc\ jing kâo kria\ng hria\m, kdrêc\ mka\n jing mâo klei ga\l ana\n kâo lo\ dơ\ng hria\m leh ana\n hdơr boh hra\ pô. Leh ana\n boh hra\ Mông kơh dưi  c\ih jih dja\p ênu\m ai tiê klei m^n c\ia\ng mơ\ng mnuih Mông, ana\n kâo dla\ng myuôm êdi. Mơ\ng ana\n kâo c\ang hmang anak c\ô, a\t mse\ mơh dja\p mnuih Mông c\ia\ng bi thâo boh hra\ mơ\ng djuê ana pô”.

      Đ^ pro\ng hla\k nao hria\m Trung học Sư phạm, leh ana\n truh Đại học Sư phạm, mơ\ng du\m hra\ m’ar ksiêm hria\m kơ knhuah dhar kreh Mông, leh ana\n mơ\ng klei nga\ brua\ ho\ng du\m brua\ pa\n mdê mdê mse\ si: knua\ druh brua\ Sang hra\ m’ar – Mtô hria\m kdriêk, K’ia\ng khua Sang hra\ gưl II sa\ Sính Phình, K’ia\ng khua Sang hra\ knuk kna c\iêm rông djuê [ia\ kdriêk, K’ia\ng khua Sang hra\ giáo dục thường xuyên, `u h^n mơh lo\ dưi mbo\  kơ boh hra\ c\ih, klei blu\, knhuah dhar kreh mơ\ng mnuih [uôn sang. Thu\n 1996, `u mâo Phu\n brua\ Sang hra\ m’ar – Mtô hria\m jak iêo hluê nga\ brua\ mkra từ điển Mông - Việt Nam. Thu\n 2006 `u lo\ djo\  mâo Phu\n brua\ jak iêo hluê nga\ brua\ c\ih mkra hdra\ klei blu\, boh hra\ Mông kơ phung knua\ druh, mnuih nga\ brua\ knu\k kna; hluê nga\ brua\ bi hria\m kơ hdra\ mtô boh hra\, klei blu\ Mông ti Hà Nội – Lào Cai. Mơ\ng thu\n 2001 truh kơ ara\ anei, `u jing nai mtô boh hra\, klei blu\ Mông kơ lu gưl hria\m mko\ mjing kơ mnuih [uôn sang, knua\ druh, l^ng khan, hđeh hrtia\m hra\ du\m alu\ wa\l hla\m c\ar. Hluê si Vì A Hao: hria\m klei blu\, boh hra\ Mông amâo mâo dleh ôh kyua boh hra\ mblang hluê boh blu\ La ting. {ia\ c\ia\ng hria\m ja\k sna\n c\ia\ng kơ mnuih hria\m kria\ng hria\m bi tuc\ boh blu\ mrâo:“ Hria\m hra\ êjai leh ana\n nao duah hiu ksiêm mđing hla\m [uôn sang bi mtuôm ho\ng mnuih [uôn sang. Leh hria\m thâo c\ih, thâo blu\. C|ih, blu\, dla\ng boh hra\ sna\n amâo mâo dleh ôh. {ia\  si jing boh blu\ mrâo, thâo lu boh blu\ mrâo kơh dưi thâo sang boh blu\ ana\n”.

     Lu gưl phung knua\ druh, l^ng khan, hđeh hria\m hra\, sinh viên mơ\ng hria\m ho\ng nai Hao dưi thâo yua leh klei blu\, boh hra\ Mông. Đỗ Hồng Thái, knua\ druh kdriêk Tủa Chùa nao hria\m adu\  mtô klei blu\, boh hra\ Mông kyua mơ\ng Vì A Hao mtô hla\m wang 6 mlan. Truh kơ ara\ anei, amâo mâo djo\ kno\ng săng klei blu\ thâo dlaưng boh hra\ Mông đuic\ ôh, [ia\ `u jho\ng blu\ ho\ng mnuih [uôn sang. ~u brei thâo: Vì A Hao mâo hdra\ mtô, leh ana\n lo\ thâo kơ knhuah dhar kreh, klei blu\, boh hra\ mơ\ng mnuih [uôn sang Mông êlam ana\n `u mtô êlưih săng, êlưih hdơr. Brua\ hria\m `u mâo klei yuôm bha\n ho\ng sa c\ô knua\ druh khăng nao nga\ brua\ ti du\m kr^ng [uôn sang djuê [ia\ mse\ si `u:“ Leh nao hria\m adu\ hria\m klei blu\, boh hra\ Mông mơ\ng nai mtô Vì A Hao, hmei lo\ thâo sa\ng h^n kơ boh hra\, klei blu\ mơ\ng mnuih Mông pioh yua kơ brua\ ti [uôn sang. S^t nao hla\m [uôn sang, hmei ba yua hla\m brua\ mtô mblang c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang êlưih h^n thâo sa\ng”.

     Dôk bi m^n hla\k lu klei bhia\n hd^p, knhuah dhar kreh mơ\ng djuê ana [rư\ luc\ ram kyua du\m phung nao êlâo kno\ng ya\l dliê ma\ ho\ng [a\ng êgei, hla\k êjai gưl phung hđeh ara\ anei amâo mâo đei mđing ôh, kha\ êbeh 60 thu\n leh `u a\t lui lu mmông bi mtuôm phung nghệ nhân duah pioh du\m klei ya\l dliê, hra\ m’ar hđa\p đưm pioh c\ih pioh. Lu klei duê, klei mmui`, klei bhia\n hd^p mơ\ng mnuih [uôn sang mâo `u c\ih mkra, mjing hdruôm hra\ tliêr kja\p, kla\ s^t jing hjiê pioh klei thâo yuôm bha\n mse\ si “ Klei mmui` ktrâo êlan”; “ Klei c\ang dơr djiê mnuih Mông”….. Hlei c\ia\ng hria\m boh hra\, klei blu\ Mông nao kơ `u, `u mtô brei; Hlei c\ia\ng duah mđing thâo kơ klei bhia\n hd^p, knhuah dhar kreh djuê ana Mông nao kơ `u, `u lui mmông bi blu\ hra\m. Ho\ng Vì A Hao, ana\n jing klei m’ak êjai leh ana\n jing klei c\ang hmang dưi đru mguôp ai tiê điêt răng kriê boh yuôm knhuah dhar kreh mơ\ng djuê ana kơ anak c\ô mgi dih:“ Du\m klei bhia\n hd^p mơ\ng mnuih [uôn sang Mông lu sna\k. Êlâo adih phung mduôn kno\ng ya\l dliê ma\ ho\ng [a\ng êgei kơ anak c\ô hmư\. Ana\n gơ\ srăng luc\ ram, amâo mâo dưi kriê pioh ôh, sna\n jing h’ưi êdi mơh. Mâo boh hra\ Mông sna\n dưi lo\ c\ih w^t jih ênu\m pioh lui kơ gưl anak c\ô. Ho\ng klei m^n ana\n kâo g^r c\ih pioh mjing hdruôm hra\”.

     Ho\ng du\m klei đru mguôp mơ\ng pô, Vì A Hao dưi tu\ yap jing mnuih hla\m Êpul va\n học nghệ thuật c\ar Điện Biên mơ\ng thu\n 2008. ~u a\t mâo brei mđup lu hra\ pah mni mơ\ng c\ar leh ana\n brua\ sang hra\ m’ar. {ia\ klei pah mni pro\ng êdi jing `u mâo mnuih [uôn sang bi mpu\ kha\p c\ia\ng iêo jing Nghệ nhân mơ\ng [uôn Mông.

                                                                                                BTV: H’Nga.