VOV4. Êđê - Thiều Kim Chung, Khua dla\ng Hợp tác xã Minh Chung, ti alu\ 4, sa\ An Thành, kdriêk Đa\k Pơ, c\ar Gia Lai brei thâo: hợp tác xã mâo êbeh 250ha đang kbâo kyua mơ\ng 35 c\ô hla\m hợp tác xã bi hgu\m mb^t. Ako\ yan kbâo thu\n anei, mnuih [uôn sang hla\m hợp tác xã hlơr ai tiê êdimi kyua hla\k ba c\h^ kbâo kơ sang ma\i [ê` hra Bình Định, sna\n sang ma\i kp^ brei ma\ [ê` hra ho\ng ênoh đ^ leh ana\n lo\ blei w^t ho\ng ênoh ti gu\ h^n. Leh Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam leh ana\n du\m Knơ\ng brua\ hra\ klei mrâo lac\ kơ boh klei anei, ana\n Sang ma\i [ê` hra Bình Định mdei hdra\ tla pra\k mdê mdô anei. {ia\ bi hrô kơ ana\n, ênoh hrui blei kbâo lo\ bi mtru\n he\ adôk ma\ kno\ng 870 pra\k/kg ho\ng kbâo mâo 10 hnơ\ng [ê` hra, tru\n h^n 30 pra\k mka\ ho\ng ênoh hla\k ako\ yan. Mb^t ho\ng klei bi mtru\n ênoh, sang ma\i kno\ng hrui blei ma\ sui thưt sui thưt leh ana\n amâo mâo hlo\ng tla ôh pra\k. Mnuih [uôn sang amâo mâo thâo ôh hb^l dưi mâo ma\ pra\k. Thiều Kim Chung lac\:‘’ Mâo 5 – 10 hruê k[h di`u brei 1 po\k hra\ pioh ba c\h^ sa boh êdeh kbâo, sna\n hb^l sra\ng jih kbâo mơ\ng mnuih [uôn sang. Mơ\\ng hla\k bi hgu\m ho\ng sang ma\i [ê` hra Bình Định, mâo dja\p mta klei yơh, [ia\ hmei gơ\ tu\ yơh. Ja\k ba dưm lui ti Sang ma\i ana\n yơh leh ana\n hb^l di`u c\ia\ng tla ma\ pra\k di`u tla si thâo lo\ mnga\’’. 

     Anei jing yan kbâo thu\n tal tlâo, sang ma\i [ê` hra\ Bình Định êmưt tla pra\k blei kbâo kơ mnuih [uôn sang, nga\ hlơr mmơr ai tiê. {ia\ , lu mnuih [uôn sang gơ\ ta\m bi hgu\m he\ leh ho\ng Sang ma\i ana\n dleh nao ba c\h^ kơ anôk mka\n. Kyua sa Sang ma\i [ê` hra mka\n hla\m kr^ng pla kbâo jing Sang ma\ [ê` hra An Khê le\ hhnơ\ng dưi mkra mjing mâo hnơ\ng mơh, amâo dưi hrui blei jih ôh. Bi tơ ba c\h^ kơ phung ghan mnia, mnuih [uôn sang pla kbâo sra\ng mâo klei bi kp^ ênoh lu h^n. Nguyễn Hồng Hạnh, dôk ti alu\ 2, sa\ Nghĩa An, kdriêk Kbang, c\ar Gia Lai mâo êbeh 20 ha đang kbâo brei thâo:‘’ Ara\ anei klei hd^p sna\n yơh, đa snei đa sdih. Hnơ\ng kbâo mơ\ng An khê hrui blei jih kơ Sang ma\i An Khê sna\n bi dôk guôn sui đei, hnơ\ng dưi mkra mjing mâo hnơ\ng mơh. Bi kah mbha 2 nah yơh, blei mnia bi mâo bi ktưn mmia\ sna\n kơh mnuih [uôn sang gơ\ dưi hd^p, bi dah blei ma\ kno\ng hja\n 1 sang ma\i amâo mâo dưi hd^p ôh’’.

     Mnuih [uôn sang amâo dưi thâo bi mkla\ ôh anôk ba c\h^ kbâo pô, ana\n jing tuê hluê ho\ng sang ma\i jing boh klei s^t nga\ kơ Sang ma\i kp^ mgo# mnuih pla kbâo gơ\. Klei mnuih pla kbâo tuôm ho\ng Sang ma\i kp^ brei ma\ [ê` hra kno\ng jing sa brua\ nga\ amâo mâo djo\  mơ\ng sang ma\i mâo hla\m yan kbâo thu\n anei. Êlâo ana\n, lu klei bi đing amâo mâo ja\k hla\m lu thu\n [ia\ ka mâo klei w^t lac\ na\ng djo\ ôh leh ana\n mnuih [uôn sang gơ\ a\t dôk kriêp mơh. Ana\n jing klei dôk đing kơ du\m klei amâo mâo djo\ hla\m klei t^ng yap hnơ\ng [ê` hra\ mâo leh ana\n boh ktro\ kbâo. Du\m ênoh mrô anei sang ma\i t^ng mka\ [ia\ amâo mâo ya kdra\p mnơ\ng amâo dah sa knơ\ng brua\ ktuê hluê dla\ng ôh. Đinh Văn Mạnh, dôk ti alu\ Êa Peng, sa\ Êa Sôl, kdriêk Phú Thiện, c\ar Gia Lai mâo êbeh 10 ha đang kbâo lac\:‘’ Hla\k mdia\ng ba kơ Kon Tum wa\t kơ Vạn Phát hnơ\ng [ê` hra mâo đ^ h^n, bi ti sang ma\i pô anei gơ\ ti gu\ đei. Mnuih ba c\h^ ti êngao lu, mb^t ana\n anôk la\n pla, hrui koh mdra\m mb^t mơh, [ia\ pô dê mdê ho\ng ara\ng, du\m pluh boh êdeh kbâo [ia\ hlo\ng amâo mâo ôh êdeh mâo 10 hnơ\ng [ê` hra ôh. Gơ\ jing tui hluê ho\ng klei t^ng mka\ kpa\ djo\ mơ\ng sang ma\i yơh’’.

     T^ng truh kơ mmông anei, ênha\ đang kbâo ti c\ar Gia Lai mâo êbeh 38.000 ha, đ^ 10 bliư\ mka\ ho\ng wưng thu\n 1999 – 2000. Kbâo jing mnơ\ng ba pla phu\n hla\m hdra\ da\p pla mnơ\ng mơ\ng c\ar Gia Lai, [ia\ ho\ng klei mnuih [uôn sang gơ\ tu\ dôk ba c\h^ nao kơ sang ma\i  ho\ng ai tiê ngê` bê`  a\t dôk mse\ si ur tiêng mđuc\ ana\n, ka thâo ôh hb^l `u sra\ng mc\ah, nga\ bi kruh brua\ duh mkra pla mjing anei. Đặng Vũ Đại, sa c\ô mnuih [uôn sang pal kbâo ti sa\ Êa Amron, kdriêk Êa Pa, c\ar Gia Lai lac\:‘’ Sang ma\i duh [ơ\ng mse\ si anei sna\n knhal tuc\ sra\ng truh klei kruh rai yơh. Ya nga\ sna\n, kyua ara\ anei ara\ng bi po\k [ăng bha\ blei mnia êngiê leh, [ê` hra mơ\ng Thái lan sra\ng ba c\h^ hla\m sang c\ơ mnia, sna\n brua\ kbâo [ê` hra mơ\ng Việt Nam sra\ng kruh rai yơh, si dưi bi mtio\ êran ho\ng ara\ng. Thái lan ara\ng dê jing mnuih thâo mbrua\ ya ara\ng nga\ ma\ brua\ mse\ si drei anei’’.

     Ho\ng hdra\ `u\ kma brua\ duh mkra ho\ng ara\ng ala tac\ êngao, po\k [ăng bha\ sang c\ơ mnia, lui pra\k ma\ jia kơ [ê` hra mơ\ng du\m ala c\ar leh ana\n ho\ng du\m klei êdu awa\t hla\m brua\ pla mjing kbâo [ê` hra, du\m klei amao mâo ja\k hla\m klei bi hgu\m plah wah sang ma\i ho\ng mnuih pla kbâo, dleh c\ia\ng kơ brua\ kbâo [ê` hra ti anôk pla kbâo pro\ng êdi mơ\ng c\ar Gia Lai dôk kja\p hla\m wưng kơ ana\p. Leh ana\n du\m klei bi êdah amâo mâo ja\k [rư\ thu\n [rư\ đ^ h^n, mse\ si klei pla wah mnuih pla kbâo ho\ng Sang ma\i [ê` hra Bình Định, amâo mâo djo\ kno\ng mnuih pla kbâo, ôh [ia\ wa\t anôk brua\, a\t hla\k nao truh kơ êlan knhal tuc\. Klei kruh rai tuc\ mơ\ng klei bi hgu\m anei kno\ng gơ\ sra\ng dja\l amâo dah sui đuic\, tơ amâo mâo hmao mâo ôh du\m klei msir mkra bi mlih tu\ dưn.

                                                                                    BTV: H’Nga.