Virus Rota kô tâ tú ing troăng klêa ing rơkong, ing kơpeăng kŏng, kế tơmeăm, kế kâ lơ têa ki tro tâ virus. Vâi hdrêng, malối vâi hdrêng ki pá xôp 5 hơnăm, kô tơ'lêi tro tâ pơreăng xua tung châ ôh tá ai trếo ki vâ mơdât pơreăng ƀă hmâ xúa mâu kế tơmeăm xah, tơnêi. Pơreăng hmâ tâ tú tung rơpŏng hngêi, hngêi păn rak vâi hdrêng, hngêi trung mâm non ƀă mâu tíu ki tơkŭm hên vâi hdrêng. Ki rơhêng vâ tối, vâi hdrêng châi klêa xua virus Rota kô pro vâi hdrêng lo hêa ƀă lăm pơyâng lo têa hên xôh tung hâi, pro chiâng hrĭng têa tung châ. Tâng ôh tá châ pâk 'mot têa tro tơdroăng, vâi hdrêng kô hlo ai mâu tơdroăng ki rơ-iô.

Môi tung mâu troăng hơlâ hbrâ mơdât pơreăng ki hbrâ rơnáu châ hnê tối ăm vâi hdrêng ôu pơkeăng vaccine Rota tro hâi khế pơkâ. Sap ing hơnăm 2024, vaccine Rota hbrâ mơdât châi klêa hiăng châ 'mot tung Tơdroăng Pâk pơkeăng po rơdâ, pro tơ'lêi hlâu vâ vâi hdrêng châ xúa vaccine tê kơtê tiô tơdroăng pơkâ. A kong pơlê Dak Lak, nôu pâ kô chiâng djâ vâi hdrêng lăm troh a mâu tíu pâk pơkeăng vâ châ hnê tối ƀă pêi pro hâi khế ôu pơkeăng vaccine tro pơkâ. Nâ Nguyễn Thị Hồng ối a bêng Buôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak tối ăm 'nâi:

“Kuăn á dế châ 2 khế, peăng khu ngăn pơkeăng pơlât bêng ai thế rơpŏng á ăm muăn lăm tíu khăm ôu Rota. Mâu kăn ƀô̆ pêi cheăng a tíu khăm pơlât ai tiâ mơnhên thế ôu vaccine Rota kô pro ăm muăn hbrâ mơdât pơreăng châi klêa xua virus Rota pro á hlo tơdroăng ki ăm muăn ôu vaccine kố kal khât. Á hlo pơreăng châi klêa gá rơ-iêo, môi tiah tơná á drêng tro pơreăng châi klêa mê châ chăn rơlâi rơlo, tơbrêi tơbrêh. Á ‘nâi hdrối nah tơdroăng ki ôu vaccine Rota tá châ ôu tê kơtê, nôkố hiăng châ ôu tê kơtê. Á mơnê kơvâ ngăn pơkeăng pơlât hên xua hiăng tơmâng ngăn troh kuăn ‘nĕng ngin”.

Nâ Nguyễn Thị Kim Chung, ối a bêng Buôn Ma Thuột, xuân djâ dêi kuăn kơnốu 2 khế troh a Hngêi pơkeăng vâ châ vâi hnê tối 'na pơkeăng vaccine Rota. Klêi kơ'nâi châ kăn ƀô̆ ngăn pơkeăng hnê tối, nâ hlê plĕng nhên tâ 'na tơdroăng châi klêa a vâi hdrêng ƀă hnoăng cheăng dêi vaccine tung hbrâ mơdât pơreăng.

“Kuăn á bu nếo châ 2 khế Ƀok thái pơkeăng thế ôu Rota vâ hbrâ mơdât châi klêa. Á hlo muăn ôu vaccine kố kal khât xua vâi hdrêng ối tơxĭn tơ’lêi tro pơreăng, tâng châi klêa kô tơ’lêi hrĭng têa tung châ. Hdrối nah ôu a tíu ki vâi ôu ăm liăn gá tâi hên liăn, nôkố tơnêi têa tŏng gum ăm ôu têa kơtê tung Tơdroăng pâk pơkeăng po rơdâ pro rơpŏng á chía kơdroh iâ ‘na liăn ngân”.

Vâ tơdroăng ăm vâi 'nĕng ôu vaccine tơ'lêi hlâu, a tíu pâk pơkeăng, tơdroăng tơdah, khăm ngăn ƀă hnê mơhno nôu pâ châ pêi pro kơtăng. Xua kố cho túa vaccine ôu mê kăn ƀô̆ ngăn pơkeăng thế pêi pro rơhí rơhó, tro kih thuât, tơdrêng amê hnê tối ăm nôu pâ 'na hâi khế ôu, túa rak ngăn vâi hdrêng hdrối ƀă klêi kơ'nâi ôu vaccine vâ kơdroh tơdroăng ki lo hêa, lo têa kơxôu. Hdrối vâ ăm vâi 'nĕng ôu, kăn ƀô̆ ngăn pơkeăng séa ngăn ivá ƀă hnê mơhno nôu pâ tơrŭm vâ vâi 'nĕng ôu vaccine tro tơdroăng. Klêi kơ'nâi ôu, vâi 'nĕng châ séa ngăn a tíu pâk tiô pơkâ, nôu pâ châ hnê mơhno 'nâi mâu tơdroăng ki kal tơtrŏng ƀă túa pêi pro tơtro. Mâu vâi 'nĕng ai tơdroăng ki ôh tá tơniăn tung châ kăn ƀô̆ ngăn pơkeăng séa ngăn, mơnhên ƀă pơlât tơdrêng. Ing mê, tơdroăng ki ôu pơkeăng Rota châ pêi pro tơniăn, tro pơkâ, gum nôu pâ hmiân tuăn drêng djâ vâi 'nĕng lăm pâk pơkeăng. Jâ Trương Thị Thoa – kăn ƀô̆ ngăn pơkeăng a tíu pâk pơkeăng Tân Lợi, bêng Buôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak ăm 'nâi:

“Vâ tơniăn tơdroăng pâk pơkeăng ăm vâi hdrêng châ tơƀrê, Hngêi pơkeăng kô tơbleăng mâu rôh pâk a kơxo má hâi má 5 rêm măng tĭng. Hngêi pơkeăng thăm pơtâng tối, tơbleăng, krếo phôn tơdrêng ƀă kơxô̆ phôn, tơbleăng tung zalo, trang facebook dêi Hngêi pơkeăng vâ kuăn pơlê châ 'nâi. Tơdroăng ăm vâi 'nĕng ôu pơkeăng vaccine Rota châ kuăn pơlê hâk vâ khât. Hdrối vaccine Rota châ tơbleăng pâk tung Tơdroăng pâk pơkeăng po rơdâ, Khu ngăn pơkeăng ƀă khăm pơlât, Tíu xiâm ngăn pơkeăng ƀă khăm pơlât ƀă CDC hiăng ai mâu lâm hnê hriâm ăm kăn ƀô̆ ngăn pơkeăng 'na túa ăm vâi 'nĕng ôu ƀă pêi pro klêi kơ'nâi ôu vâ tơniăn ăm vâi 'nĕng”.

Nôkố, Tơdroăng pâk pơkeăng po rơdâ dế xúa mâu túa vaccine môi tiah Rotavin ƀă RotaRix. Tiô hâi khế pơkâ thế pâk pơkeăng, rêm ngế hdrêng kô châ ôu 2 xôh, tung mê rôh apoăng drêng hdrêng châ 2 khế ƀă rôh má péa kơtăn rôh má môi iâ gá 1 khế. Tơdroăng ôu tŭm 2 xôh kal thế klêi drêng hdrêng châ 6 khế.

Hbrâ mơdât pơreăng châi klêa xua virus Rota ôh tá xê to ăm vâi 'nĕng ôu pơkeăng vaccine tro hâi khế pơkâ mê ối cho tơdroăng rak ngăn, mơgrúa ƀă séa ngăn ivá rêm hâi. Drêng vâi 'nĕng châ ôu tŭm pơkeăng vaccine tiô hnê mơhno, châ rak ngăn tro tơdroăng ƀă rĕng châ 'nâi mâu tơdroăng ki ôh tá tơniăn, mơni kô tro pơreăng ƀă pro chiâng châi râ kô châ kơdroh. Mâu nôu pâ tung kong pơlê Dak Lak kal hbrâ rơnáu djâ vâi 'nĕng lăm troh a mâu tíu ki pâk pơkeăng vaccine tiô hâi khế pơkâ dêi cheăm bêng, tơdrêng amê hlối pêi pro tro mâu tơdroăng hbrâ mơdât pơreăng châi klêa vâ rak vế ivá vâi 'nĕng ing mâu khế apoăng.

Tơdroăng pâk pơkeăng vaccine Rota châ 'mot tung Tơdroăng pâk pơkeăng po rơdâ kum vâi hdrêng, malối cho rơpŏng hngêi ki xơpá ai tơ'nôm rôh châ rak vế ivá. Tiah mê, pơreăng châi klêa êak lo têa ki râ xua virus Rota tơdjâk môi tiah lâi troh ivá dêi vâi hdrêng? Vaccine Rota ai hnoăng ki klâi tung hbrâ mơdât pơreăng ƀă nôu pâ thế tơtrŏng mâu tơdroăng klâi drêng ăm vâi 'nĕng ôu vaccine vâ rak tơniăn, tơ-ƀrê? Vâ tiâ mơnhên mâu tơdroăng kơ-êng kố, Thak sih, Ƀok thái pơkeăng Chuyên khoa II Lê Phúc - Phŏ pơkuâ Tíu xiâm séa ngăn mơdât pơreăng kong pơlê Dak Lak tối tơbleăng tơdroăng a kơ'nâi kố.

-Ô ƀok thái pơkeăng, châi klêa eâk lo têa ki râ a vâi 'nĕng cho tơdroăng môi tiah lâi ƀă tơdroăng châi mê kô pro chiâng ai tơdroăng klâi 'na ivá dêi vâi 'nĕng?

Ƀok thái pơkeăng Lê Phúc: Pơreăng châi klêa eâk lo têa ki râ cho tơdroăng châi klêa kơdrâ châi, lăm pơyâng hên têa sap ing 3 hdroh tơngi klêng tung pơla 24 chôu ƀă ton ôh tá luâ 14 hâi. Xiâm kối cho tâ tú pơreăng troăng klêa xua mâu vi khuẩn, virus, kơtâ ôa ‘nâ hía tro hơ-ôu ing kế kâ. Ƀă vâi 'nĕng mê Rota virus cho xiâm ki má môi pro châi klêa eâk lo têa ki râ a vâi 'nĕng pá xôp 5 hơnăm. Châi klêa eâk lo têa ki râ ai hên tơdroăng ki phá tơ-ê dêi rơpó sap ing châi iâ troh châi râ, ngăn tiô kơ tơdroăng ki lo têa ƀă pơlât teăm tơdrêng há lơ ôh. Châi klêa eâk lo têa ki râ kô pro chiâng ai tơdroăng châi ki ê môi tiah kơdrâ, 'mêi tung ngôa thăm nếo  kô  pro hlâ.

-Ô ƀok thái pơkeăng, tung mâu tơdroăng ki pro chiâng châi klêa eâk lo têa ki râ a vâi ‘nĕng, virus Rota ai hnoăng môi tiah lâi ƀă tơdroăng ki xúa vaccine Rota ai pơxúa môi tiah lâi tung hbrâ mơdât pơreăng?

Ƀok thái pơkeăng Lê Phúc: A mâu kong têa dế mơnhông mơdêk virus Rota pro lối 500.000 ngế hlâ rêm hơnăm a vâi hdrêng pá kơdâm 5 hơnăm. A Việt Nam, tiô riân, séa ngăn tung lối 10 hơnăm hdrối kố hía nah, virus Rota ai hên sap ing 20 - 57% mâu ngế châi klêa ki râ a vâi ‘nĕng pá kơdâm 5 hơnăm mot pơlât a hngêi pơkeăng. Pơreăng châi klêa râ xua virus Rota pro nôkố tá hâi ai pơkeăng pơlât prêi. Vaccine cho troăng hơlâ hbrâ mơdât pơreăng ki tơƀrê má môi. Vaccine Rota cho túa vaccine ki ối rêh kơdroh pro rơ-iô, tung mê virus Rota hiăng châ pro ôh tá têi ƀă ôh tá ai ivá vâ pro chiâng pơreăng ki vâ kâi mơdêk miễn dịch ăm châ tơƀrê tung hbrâ mơdât châi klêa pơyâng lo têa ki râ xua virus Rota pro.

-Drêng djâ vâi 'nĕng lăm ôu vaccine Rota, nôu pâ thế tơtrŏng mâu tơdroăng klâi vâ tơdroăng ôu vaccine châ tơniăn ƀă tơ-ƀrê, ô ƀok thái pơkeăng?

Ƀok thái pơkeăng Lê Phúc: Vaccine Rota hiăng châ 'mot tung Tơdroăng pâk pơkeăng po rơdâ tung kong pơlê Dak Lak tung 2 hơnăm vêh ngi kố. Kố cho vaccine ki ai trếo kâi mơdât pơreăng hên vâ hbrâ mơdât châi klêa êak lo têa ki râ ăm vâi ‘nĕng xua châi klêa eâk lo têa ki râ pro chiâng ai tơdroăng châi kơ’nâi ôh tá ‘nâi hdrối ăm vâi ‘nĕng, malối tơdroăng krĭn ôh tá păng kân kơ’nâi châi klêa êak lo têa ki râ tâng ôh tá vâ tơmâng ngăn krâu khât ăm vâi ‘nĕng ngế ‘nĕng kô chiâng krĭn xua ôh tá châ kâ trếo kơhiâm. Laga, drêng nôu pâ djâ dêi kuăn 'nĕng lăm ôu Rota mê thế tơtrŏng: Má 1, ôu rôh má 1 hiăng ăm vâi 'nĕng ôu vaccine ki lâi mê rôh má 2 thế ăm vâi 'nĕng ôu nếo tro vaccine ki mê, ôh tá chiâng ôu 2 túa túa vaccine ki pơrá phá dêi rơpó. Hdrối vâ ôu 30 phut pôi tá ăm vâi 'nĕng âu nin lối hên, lối phâi vâ kơdroh tơdroăng ki lo hêa, tơ-ô lo têa tôu klêi kơ’nâi ngê ‘nĕng ôu vaccine. Má pái, thế tối ăm kăn ƀô̆ ngăn pơkeăng tơdroăng dêi vâi ‘nĕng, tâng vâi ‘nĕng ai tơdroăng châi tung klêa thế tối ăm ƀok thái pơkeăng khăm ngăn vâ 'nâi hdrối vâ pơkâ ăm vâi ‘nĕng ôu. Rêm vaccine pơrá tơniăn, laga, nôu pâ xuân kal séa ngăn vâ rĕng ‘nâi kuăn ‘nĕng ti lâi tâng hlo tơviah kô teăm tối tơbleăng ăm kăn ƀô̆ ngăn pơkeăng vâ teăm pơlât tơdrêng ăm vâi ‘nĕng.

-Pakĭng tơdroăng ăm vâi hdrêng ôu pơkeăng vaccine Rota tŭm, tro hâi khế pơkâ, ƀok thái pơkeăng hôm ai hnê tối ki klâi vâ nôu pâ hbrâ mơdât pơreăng châi klêa ăm vâi ‘nĕng?

Ƀok thái pơkeăng Lê Phúc: A vâi 'nĕng ki xiâm pro chiâng châi klêa xua Rota virus gá hên khât mê mâu nôu pâ thế ăm vâi 'nĕng ôu vaccine hbrâ mơdât châi klêa xua Rota virus tŭm ƀă tro hâi khế pơkâ. Má 2, thế rak ngăn ăm vâi 'nĕng âu tôu nôu tŭm tung pơla 6 khế apoăng troh drêng vâi 'nĕng 1 hơnăm, pôi tá ăm ôu mâu têa tôu ro ối drêh ki hâi hâi kơdế pơreăng lơ têa tôu ‘măn rak ôh tá krúa kô pro tơdjâk troh troăng klêa dêi vâi 'nĕng. Má 3, kal pêi pro tơniăn kâ tô, ôu chên, tơniăn kế kâ 'nâi xiâm rêi, tơniăn trếo kơhiâm ăm vâi ‘nĕng. Má 4, kal tơniăn krúa lĕm châ chăn, hyôh kong prâi, malối a mâu vâi ‘nĕng  ki ối achê ƀă hyôh kong prâi a hngêi păn vâi ‘nĕng, hngêi trung phôh thong thế krúa lĕm hyôh kong prâi, tơmeăm xah hêi, tíu ối, kâ ôu vâ tơniăn ăm vâi ‘nĕng.

-Hôm mơnê kơ ƀok thái pơkeăng !