VOV.Bahnar - Atăih đơ\ng an^h kơdrơ\m pơle\i tơm Buôn Ma Thuột 26km năm tơ\ găh hơle\ch, dôm pơgar chehphe tơ\ tơring Ea Yông, apu\ng Krông Pach, dêh char Dak Lak, tok bok cho#h pơkao tơ bu\k tơbăk. {ơ\t an^h au, đunh kơ au 100 sơnăm sơ\, Ko\ng ty Cao nguyên Đông Dương hăm Ko\ng Ty Nông nghiệp An Nam hlôi pơ jing An^h jang pơgar să CADA, hăm 260 ha chehphe, hơnhăk ‘long pơtăm au chă pơtăm ako\m să tơ\ Tây Nguyên.

Te\h jing ‘lơ\ng, adoi groi te\h kơ jung 500m pơtêng hăm đak dơs^, kơna chehphe tơring au đe\i rim An^h joăt hơdre\ng ot chehphe tơ\ Phalăng sơkơ\t hơdăh akhan [au phu ‘lơ\ng hlo\h hăm rim chehphe tơ\ tơring anai. Kơna, lăp 10 sơnăm đơ\ng ro\ng, hlôi đe\i dơ\ng 26 an^h jang pơgar chehphe să kơ Phalăng đe\i pơ jing tăp dăr Buôn Ma Thuột, m^nh an^h pơgar să đe\i tru\h m^nh [ar j^t tru\h kơ hreng hektar, hơnhăk ‘long pơtăm au jing anăn tơmam drăm đe ư hơ nhang ang hơnhăk kơ tơring te\h gôh Tây Nguyên.

Yak hlo\h 100 sơnăm, an^h pơgar să CADA, anăn đe ư hơnhang ang hơnhăk spư\, hre\i au jing m^nh an^h gru gra g^t kăl dăr sơnăm kơ te\h đak, đe\i Te\h đak tơmơ\t jên jang pơm pơ jing le\i lăi sơ\ lơ\m jơ ‘năr Pơm le#h chehphe Buôn Ma Thột ‘măng mă 3 sơnăm 2011. Năm ba nhôn năm tơmang an^h gru gra soi tơbe\h tơ\ An^h pơgar să CADA, [ok Võ Ngọc Nam oe\i tơ\ tơring Ea Yông, apu\ng Krông Pach, tơroi tơbăt, ‘nau jing an^h pơ jing Khu\l kơdră che\p pơgơ\r Đảng Cộng sản mă blu\ng lơ\m ko\ng nhân kơ dêh char Dak Lăk păng an^h bơ\ jang hre\p kơ ke\ch mang lơ\m chăl sơnăm tơblăh. Hnam soi tơbe\h kră sơ\ dang e\i lăp gru kơnăl m^nh pang tơnăr tăp dăr hlôi răm tơm ‘long jri chăt krum. M^nh to\ hnam soi tơbe\h ‘nao đe\i tơ iung pơ jing tơ\ yơ\p ‘long jri, pơm an^h soi [lo\k hơnơ\r dôm bơngai pơtăm chehphe hlôi răm sơ\. {ok Võ Ngọc Nam, bơngai đe\i pơ jao ve\i lăng an^h gru gra g^t kăl dăr sơnăm au, tơroi tơbăt: “ Lơ\m chăl sơnăm tơblăh Mi do\ng te\h dak đơ\ng kon pơle\i bơ\n, ‘nau je\i jing m^nh hơn^h mă dôm bơngai bơ\ jang ke\ch mang v^h tơ\ au hop ako\m, păng đơ\ng ro\ng au đe\i Te\h đak drơ\ng nơ\r jing an^h gru gra g^t kăl dăr sơnăm CADA. Sơ\ an^h au ‘no\h An^h jang pơgar să, lăp đơ\ng ro\ng Mir đak lar chehphe Phước An (hrei au ‘no\h Ko\ng ty chehphe Phước An) io\k jang, ‘no\h je\i tơle\ch jang pơtăm chehphe, kơ yuơ tơring te\h go#h au tôch hơ iă ăn chă pơtăm chehphe, păng lăp chă pơtăm hơdro# chehphe đe\ch, ‘no\h đơ\ng no\h kon pơle\i je\i gơnang lơ\m chehphe kơna tơdrong er^h sa đe\i đăi nhen hre\i au”.

Đơ\ng Buôn Ma Thuột, ‘long chehphe hlôi yak jơ\p lơ\m tơring Tây Nguyên, hăm ako\p hơgăt te\h hlo\h 550.000ha, lơ\m 1 sơnăm io\k đe\i 1 tr^u 500.000 tân. Hơdro# tơ\ Dak Lăk, an^h tơm chehphe kơ Tây Nguyên, sơnăm 2014, tơmam drăm chehphe te\ch mơdro tơ\ te\h đak đe hlot 90%, io\k đe\i hlo\h 650 tr^u đôlar Mi. Chehphe to\k bo\k pơ jing đe\i tơdrong jang ăn 300.000 ‘nu bơngai jang tơm păng 200.000 ‘nu bơngai jang kiơ\ yok. ‘Long chephe hlôi jing ‘long pơtăm tơm hơnhăk ba ăn tơdrong er^h sa ph^ tơto\ dơno\ ‘lơ\ng, pơdro\ng đe\i [o#h ăn kon pơle\i rim hơdre\ch hơdrung Tây Nguyên. {ok Y Djhai (hơdrung Ê Đê) oe\i tơ\ tơring Ea Tu, pơle\i tơm Buôn Ma Thuột, dêh char Dak Lăk tơroi tơbăt:

Gơnơm pơtăm chehphe kơna u\nh hnam [ok hlôi ve\i lăng năng tông ăn 9 ‘nu kon hơ ‘lơ\p ho\k tơ\p tru\h tơ\p troch, tơ iung pơ jing ming man hnam tru\h 1 ti hlak jên: “Gơnơm Ko\ng ty tơmơ\t jên jang, ato\k tơ iung pơtăm chehphe kơna tơdrong er^h sa kơ u\nh hnam nhôn adoi nhen kon pơle\i pơla roi năr roi sơđơ\ng, đe\i [o#h. Đe sư tơgu\m ăn kon pơle\i, pơtho ăn kon pơle\i k^h thuơ\t ve\i lăng, tơruih đak, kăt sơdrai, cho\h ‘ngie\t ... Gơnơm Ko\ng ty chă pơtho phăl hơlăng kơna chehphe mă jing ‘lơ\ng, ple\i ăl, tơgu\m ăn kon pơle\i đe\i tơdrong er^h sa ph^ tơto\ dơno\ ‘lơ\ng hlo\h dơ\ng”.

Tơmam drăm chehphe Tây Nguyên hlôi te\ch mơdro tơ\ 60 te\h đak; hơnhăk Việt Nam jing te\h đak te\ch mơdro chehphe tơ\ te\h đak đe lơ hlo\h lơ\m apu\ng ple\nh te\h păng tơmơ\t m^nh poăt tơmam drăm chehphe robusta lơ\m ple\i te\h. Kiơ\ đơ\ng [ok Trịnh Đức Minh – Kơdră che\p pơgơ\r Jơnu\m jang chehphe Buôn Ma Thuột, chehphe Tây Nguyên đe\i pơ đ^ te\h đak đe băt tru\h kơ yuơ hăp [au phu ‘lơ\ng hlo\h pơtêng hăm chehphe tơ\ nai. Tơdrong [au phu ‘lơ\ng kơ chehphe au đe\i sơkơ\t hơdăh lơ\m 100 sơnăm, đơ\ng chephe CADA chăl Phalăng tru\h anăn chehphe Buôn ma Thuột hre\i au. {ok Trịnh Đức Minh, pơma: “ Tơdah lăp pơma tro\ [lep đe\ch le\i ‘no\h hăp pơ jing đe\i ple\i lơ, mă le\i tơdrong tro\ [lep tơ\ au oe\i pơ jing đe\i ‘lơ\ng hloi: kơ yuơ tơdrong groi te\h kơ jung păng yu\h to\ ‘năr tơ\ gơmăng kơ ‘năr hơ iă ‘no\h jing [ar tơdrong kăl pơm ăn đe\i tơdrong ‘lơ\ng kơ chehphe robusta kơ Buôn Ma Thuột. ‘Long chehphe hlôi đe\i đơ\ng 100 sơnăm kơ au, an^h jang chehphe hlôi yak hlo\h lơ tơdrong mơmat tat, mă le\i kon pơle\i oe\i ư\h kơ đe\i hu\t chehphe; păng kơ yuơ đơ\ng tơdrong sot lơ lau ‘no\h tơdrong jang gơ\h hơge\i lơ\m ve\i lăng chehphe kơ kon pơle\i je\i roi năr roi ato\k kơtang”.

Sơkơ\t hơdăh chehphe ‘no\h ‘long pơtăm tơm hlo\h, kơdră che\p pơgơ\r rim dêh char Tây Nguyên adoi nhen rim an^h jang tơm, an^h bơ\ jang [ơm tru\h hlôi pơ pro\ păng lăng ba tơmơ\t jên jang ato\k tơ iung ‘moi kiơ\ kơ jăp ‘lơ\ng. Atu\m hăm tơdrong tơmơ\t jên jang pơtăm ming, ato\k đe\i tơmam drăm ‘lơ\ng, khu\l kơdră tơring păng rim an^h bơ\ jang ling lang lăng ba tru\h pơ tru\t mơdro sa, pơ\ih să k^ pơkăp ve\i lăng năng tông anăn chehphe Buôn Ma Thuột lơ\m tơdrong te\ch mơdro tơ\ apu\ng ple\nh te\h. {ok Đinh Văn Khiết, Kơ ie\ng Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơle\i kơ dêh char Dak Lăk pơma: “ Dêh char Dak Lăk hre\i au đe\i dang 203.000 ha chehphe, mă le\i [rư\ [rư\ gô đe\i hơmet ming, tơ pl^h ming, vă sơđơ\ng ăn kơ jăp ‘lơ\ng ăn ‘long chehphe lơ\m chăl đơ\ng ro\ng kơnh. Tơdrong tơm ‘no\h pơm lơ liơ bơ\n ve\i kơ jăp hơgăt te\h chephe lăp hăm dôm tơring đe\i to\ ‘mi kial sơđơ\ng păng đe\i dôm kon pơle\i jang sa hơge\i găh chehphe. Mă [ar ‘no\h bơ\n oe\i kăl sơđơ\ng tôm tơmam drăm chehphe, vă sơđơ\ng jang sa đe\i io\k yua kơ jăp ăn kon pơle\i, adoi nhen tơdrong ato\k tơ iung kơ tơring”.

{lep m^nh anglo\ sơnăm [o#h kang bang kơ\l tơ\ Tây Nguyên, đơ\ng “Chehphe CADA” tru\h “Chehphe Buôn Ma Thuột”, dôm kơ jă kăp g^t đơ\ng anăn đe ư hơnhang ang hơnhăk au hlôi hơnhăk ba đe\i đe ư ang kơ m^nh tơring, jing tơdrong chhôk hơ iă hôn bơnê kơ Buôn Ma Thuột pơma hơdro# păng Tây Nguyên pơma atu\m. Pơm le#h chehphe Buôn Ma Thuột đe\i pơgơ\r joăt joe 2 sơnăm m^nh ‘măng je\i vă pôk pơ ư dôm tơdrong kăp g^t mă ‘no\h.

Bơngai ch^h: Huệ VOV Tây Nguyên

Bơngai tơblơ\ nơ\r: Amazư\t