VOV4.Bahnar - Dang ei, rim de#h char Tây Nguyên to\k bo\k sơng 1 tơ drong tơ mơ\t jên jang tôch kơ lơ tam mă biơh đei lơ\m tơ drong jang vei rong kon tơ rong, hăm ako\p đ^ đăng kơ jă tơ mơ\t jên jang pơ kăp dang 50 rơ bâu ti hlak jên, pơm tơ drong jang vei rong rơ mo tơ\ âu to\k hre\nh. Kơ jă mu\k drăm t^h, đei yua tơ che\ng hơ drol lơ pơm ăn kơ khu\l kơ dră rim de#h char sơng io\k, pơ jing tơ drong hiôk tôch ai vă kơ rim tơ drong jang đei tơ te\nh tơ le\ch jang. Mă lei, dôm j^t hec tar te\h mă rim tơ drong jang io\k yua ‘no\h j^ te\h bri dăh mă te\h kon pơ lei to\k bo\k cho\h pơ tăm, tơ le\ch ăn dôm tơ drong bơ ngơ\t t^h găh tơ pôl păng cham char.

Thim lơ\m no\h ‘no\h j^ dôm tơ drong ư\h jơ nei găh jên đơ\ng rim tơ drong jang cho\h jang sa tơ pl^h jing pơ tăm điêu, pơ tăm kơ su tơ\ tơ ring, roi pơm ăn tơ drong bơ ngơ\t găh rim tơ drong jang roi to\k.  

Prăt hlo\h 1 sơ năm kơ âu, tơ\ apu\ng Ea Kar păng apu\ng Cư M’Gar de#h char Dak Lak đei tơ drong tơ roi găh dôm tơ drong jang rong rơ mo vă tơ mơ\t jên jang tơ\ tơ ring păng dôm tơ drong chhôk hơ iă bơ ngơ\t, đei yua hiong mư\h tơ drong jang đei tơ le\ch jang. Đei tơ drong tơ roi ‘no\h, yua đơ\ng dôm rơ bâu hec tar to\k bo\k lơ\m khei ‘năr tơ pl^h tơ ‘ngla. Kon pơ lei ‘no\h ‘me\h vei tơ drong đei yua đơ\ng kơ d^h, rim bơ ngai tơ mơ\t jên jang ‘no\h ‘me\h roi lơ te\h roi ‘lơ\ng. ‘Nho\ kơ tơ ‘ngla bri, ku\m ‘me\h jăh tơ mơ\t te\h bri sư vei lăng lơ\m jang kiơ\ tơ drong jang. {ok Dương Văn Sơn, Kơ dră vei lăng Ko\ng ti bri ‘long Buôn Yă Vom, an^h jang to\k bo\k ap^nh tơ pl^h 758 hec tar jing pơ tăm ‘nhe\t păng pơ tăm hơ [o rong rơ mo, tơ roi tơ băt: Đei 358 hec tar đơ\ng hlo\h 200 u\nh hnam đơ\ng lơ tơ ring găh tu mơ\t oei kơ tă to\k bo\k bri. Tơ dăh ư\h kơ ăn hơ găt te\h âu lơ\m tơ drong jang ‘no\h hơmơt kơ đe sư roi mơ\t tơ gar io\k. Đon tơ che\ng ‘no\h te\h bri ‘no\h pơ tăm dơ\ng bri, mă lei tơ pă mă pơ ma, pơ tăm dơ\ng bri tôch kơ mơ mat.  

M^nh tơ drong kăl to\k bo\k jang kiơ\ tơ drong jang rong rơ mo nai kơ Dak Lak ‘no\h j^ xăh Ea Sol, apu\ng Ea H’Leo, tơ drong pơ jei băl đơ\ng tơ drong jang păng kon pơ lei ku\m đei [o#h mơ mat [ơ\t bơ ngai tơ mơ\t jên jang, Ko\ng ti tơ mơ\t jên jang hơ dai te\ch tơ le\ch, răt tơ mơ\t hăm te\h đak đe Phước Thành lăp ‘me\h hru\ ‘mong jên mu\ih ro\h cho\h klăng hăm kơ jă tôch kơ re\h. {ok Y Manh A Đrơng, Pho\ kơ dră An^h jang vei lăng kon pơ lei apu\ng Ea H’Leo tơ roi tơ băt: Pơ jing an^h rong rơ mo ‘no\h kon pơ lei drơ\ng nơ\r pơ jao te\h păng mơ\t pơm ko\ng nhân mă lei găh kơ jă tơ gu\m ‘no\h j^ kon pơ lei ư\h kơ lăp đon yua kơ jă tơ gu\m to\ se\t de#h. Te\h chă mu\ih ro\h cho\h klăng kơ d^h ‘no\h athei tơ gu\m dang 30% kơ jă đơ\ng te\h đak, hơ to\ dang 45 triệu hlak jên 1 hec tar, mă lei ko\ng ti pơ jing tam tru\h 10% vă khan ‘no\h j^ 8 triệu hlak jên ‘no\h liơ mă gơ\h. {ơ\t hơ len lăng, nhôn krao hơ vơn năm tơ\ ko\ng ti ‘no\h oei pơ ma ble\k hăm nhôn dơ\ng. Đe sư pơ ma ‘no\h pơ jing lơ thoi no\h pơm liơ mă gơ\h tơgu\m.  

Kiơ\ tơ roi tơ blang đơ\ng bơ ngai tang măt gru\p jang Hoàng Anh Gia Lai [ơ\t ap^nh tơ mơ\t jên jang lơ\m Dak Lak, lơ\m hơ găt te\h 4.000hec tar pơm hla ar, gru\p jang vă tơ mơ\t jên jang 320 triệu đô lar ăn tơ drong vei rong kon tơ rong păng 150 triệu đô lar ăn kơ hnam kơ măy đak to\h. Mư\h tơ mơ\t jang bơ\ih, rim sơ năm tơ drong jang gô đei hơ nhăk ăn lơi dang 4.650 ti hlak jên păng nôp ăn te\h đak hlo\h 1.023 ti hlak jên rim sơ năm. Kiơ\ tơ roi tơ blang âu, mư\h 1 hec tar rong rơ mo, an^h jang mơ dro sa gô lơi hlo\h 1 ti hlak jên 1 sơ năm, nôp ăn te\h đak hlo\h 250 triệu hlak jên.  

Hôn bơ nê dôm tơ drong jang rong rơ mo, păng vă tơ gu\m an^h jang mơ dro sa jăh klăih đơ\ng tơ su\l tơ săl hru\ ‘mong, tơ te\nh tơ le\ch jang dôm tơ drong jang đei io\k yua lơ, an^h jang vei lăng kon pơ lei de#h char Dak Lak pơ tru\h ăn kơ Jơ nu\m vei lăng kon pơ lei de#h char păng hlôi đei k^ ăn trong tơ le\ch vă jang tơ pl^h 36 rơ bâu hectar te\h bri jing te\h pơ tăm ‘long kơ đe\h năr. 16 rơ bâu hec tar lơ\m no\h te\h bri ‘long kon pơ lei to\k bo\k jang sa. 20 rơ bâu hec tar uơ oei dơ\ng ‘no\h te\h bri, tơ pl^h vă pơ tăm ‘nhe\t rong rơ mo. Kiơ\ kơ [ok Vũ Văn Đông, Pho\ kơ dră an^h jang vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang Dak Lak, de#h char hơ len lăng, ‘nâu lăp jing hơ găt tôch kơ ie\, ư\h kơ [ơm tru\h tơ drong jang vei lăng, hơ to\k tơ iung bri kơ tơ ring: {lep mơ\n jing tơ drong tơm pơ gơ\r đơ\ng Khu\l kơ dră te\h đak păng đơ\ng de#h char Dak Lak ‘no\h j^ athei vei đei bri. Mă lei ‘no\h hăm ako\p đ^ đăng hơ găt te\h hlo\h 600 rơ bâu hectar te\h bri ‘long kơ de#h char mă lăp tơ pl^h hlo\h 20 rơ bâu hec tar ‘no\h tôch kơ ie\ ioch. Nhôn jo# đei lăp 2, 3 pơ t^h kơ hre\ng đe\ch.  

Tơ\ hơ năp tơ drong tôch kơ đei io\k yua, vang tơ gop tôch kơ lơ jên ăn te\h đak mă rim an^h jang mơ dro sa rong rơ mo tơ roi tơ blang, ư\h khan lăp hơ dro# de#h char Dak Lak hơ mrăh tơ pl^h bri đe\ch o#h. Tơ\ Gia Lai, de#h char hlôi ăn Ko\ng ti tơ mơ\t jên jang hơ dai rong rơ mo Tây Nguyên tơ pl^h 2 rơ bâu hec tar te\h bri pơ tăm jing te\h pơ tăm ‘nhe\t rong rơ mo; vă kơ an^h jang mơ dro sa âu jang kiơ\ kơ d^h tơ drong jang [ơ\t tam mă đei tơ roi tơ băt [ơm tru\h cham char. Thim lơ\m no\h, pơ gar rong rơ mo găh lơ đei pơ\ih lơ\m thị xăh An Khê păng apu\ng Mang Yang, tơ plơ\ hăm trong vă jang hơ drol ‘no\h kơ de#h char Gia Lai.

Ding tru\h khei ‘năr âu, oei tam mă đei pơ gar rong rơ mo hơ yơ tơ\ Tây Nguyên vang tơ gop jên ăn te\h đak 250 triệu hlak jên 1 hec tar 1 sơ năm nhen tơ roi tơ blang đơ\ng an^h jang mơ dro sa, mă lei tơ drong đei [o#h ‘me# ‘mach kơ tang hlôi đei [o#h plơ\ng dơ\ng, pơm ăn kơ dôm j^t rơ bâu kon pơ lei thi xăh An Khê, de#h char Gia Lai, athei pu\ hiong răm. Pơ gar rong rơ mo đei pơ jing ‘ngoăih kơ trong tơ le\ch jang pơm ăn tơ drong đak tơ ru\ih lơ\m tơ ring thim mơ mat hlo\h dơ\ng, đei [o#h ‘me# ‘mach cham char kơ tang. {ok Nguyễn Duy Hưng, Pho\ kơ dră an^h jang vei lăng kon pơ lei xăh Thành An, thị xăh An Khê, tơ ring đei 1 pơ gar rong rơ mo kơ Ko\ng ti rong rơ mo Gia Lai, gru\p jang Hoàng Anh Gia Lai, tơ roi:“Kơ chơ\t ‘me# blai le\ch tơ\ te\h đang kơ ‘no\h ro le\ch tơ\ te\h jum dăr kơ kon pơ lei đang kơ ‘no\h ro le\ch tơ\ đak krong Pa kơ na tu đak krong Pa tôch kơ kơ ‘me# ‘mach. An^h jang vei lăng tơ mam drăm cham char năm jur vă sek phak ‘noh đe sư pơ kăp tru\h jăl 3 sơ năm 2015 ‘no\h đe sư hơ met pơ ‘lơ\ng, mă lei đơ\ng ro\ng kơ ‘no\h đe sư ư\h kơ pơm. Kơ chơ\t ‘me# ‘mach mă tơ le\ch kơ tă tơ\ cham char kơ na tôch kơ ‘me# ‘mach.”

Tơ\ khei ‘năr âu, lơ\m trang mạng tơ roi tơ băt tơ pă đơ\ng Gru\p jang Đức Long Gia Lai, tơ\ an^h duclonggroup.com, oei đei [ai ch^h “ Kơ su pơ tăm [ônh jên lơ”, tơ roi tơ blang ăn tơ drong hơ mo\ mu\k drăm t^h, đei yua lơ đơ\ng kơ su, ư\h khan lăp đơ\ng Đức Long mă đơ\ng Hoàng Anh Gia Lai hloi. Tơl nơ\r tơ pă dang ei hlôi tơ plơ\ dơ\ng. Đức Long Gia Lai hu\t kơ su, chă pơ jing kơ d^h pơ gar rong rơ mo lơ\m hơ găt te\h bri đ^ tơ pl^h, hơ nơ\ng tơ roi tơ blang rong rơ mo đei lơ io\k yua păng ap^nh dơ\ng hlo\h 7 rơ bâu hec tar vă pơ\ih tơ drong jang tơ\ pơ đ^ 3 de#h char Gia Lai, Dak Lak, Dak Nông.

Tây Nguyên to\k bo\k kro kre\nh yua đơ\ng to\ phang pơ đang de#h hlo\h lơ\m dang kơ hre\ng kơ sơ năm ‘nâu, kơ na roi kăl băt hơ dăh tơ drong kăp g^t tơ pă t^h tên đơ\ng bri. Rơ bâu u\nh hnam dơ nu\h hin, ư\h kơ măh te\h cho\h jang sa ku\m to\k bo\k jing tơ drong kơ tơ ring. Lơ\m kơ plăh ‘no\h, đei lơi t^h, vang tơ gop t^h ăn jên jang te\h đak đơ\ng dôm tơ drong jang rong rơ mo, ‘nao lăp jing hơ ‘me\ng đe\ch. Tây Nguyên kăl kơ tơ pl^h tơ drong hơ me\ng jing tơ pă, mă lei tơ pl^h 1 trong hơ mrăh lei lăy nhen jang tơ\ tơ drong jang tơ pl^h bri kơ ne# jing pơ tăm kơ su- ‘no\h ro\ lăng tơ drong glăi pơ tăl tơ drong glăi.

                   Thuem tơ blơ\