Ƀai 1: https://vov4.vov.gov.vn/Bana/chuyen-muc/bri-hiong-ram-kang-o-apnh-po-doh-jang-c1376-379334.aspx

VOV4.Bahnar – Nhen hlôi tơroi lơ̆m tơdrong pơre nơ̆r adrol ki, bri Tây Nguyên hlôi păng tŏk bŏk ƀơm phă pơrăm kơtang, lơ tơ 'ngla bri hlôi ưh kơ kĕ tang găn ăh bri ƀơm pơrăm. Bri ƀơm pơrăm kơyuơ đơ̆ng kon pơlei, kơyuơ đơ̆ng anih jang mŭk drăm păng dang ei noh ƀôh đei lơ kang ƀô̆ duh năm phă bri, tơgar teh, pơm jang tơgŭm ăn khul tơtông bri. Kơnê̆ hloh noh lơ̆m kơplăh vei lăng bri hlôi tơnap, jên axong jang ăn bri adoi tŏ xĕt xot noh đe xư oei chă xa pơjĭp, pơm ăn tơdrong đei ƀôh roi tơnap kơ hơlen hơmet.

          Vă jê̆ 100 ha bri lơ̆m tơring bri kơ Kŏng ti Đỉnh Nghệ, xăh Quảng Sơn, apŭng Đăk Glong, dêh char Đăk Nông, đơ̆ng rŏng hloh 10 xơnăm đei pơjao, dang ei pă đei bơih. Oei kơ tơdrong jang âu noh dôm tơdrong tơgar ưh đei pơtôch đơ̆ng kon pơlei tơ̆ tơring mă hlôi tĕch răt hăm anih jang mŭk drăm. Minh ‘nu kon pơlei lơ̆m tơring pơm jang tơroi kơ tơdrong tơnap kơ po kơyuơ răt teh đang kơ noh ƀơm tơgar hăm anih jang mŭk drăm: "Dôm tơring teh Anih jang hli ưh kĕ vei noh tĕch hê̆. Kơdih unh hnam inh răt đơ̆ng Kŏng ti Đỉnh Nghệ đơ̆ng xơnăm 2013 truh dang ei. Truh xơnăm 2015 noh kŏnh ti xo hlôi tĕch hê̆ ăn ƀok Khanh, kơdră ‘nao. Đơ̆ng xơnăm 2015 truh dang ei, ƀok Khanh hlôi tơgar hăm lơ unh hnam răt teh nhen inh.”

Tơdrong vă jang đơ̆ng Kŏng ti Đỉnh Nghệ adrô̆ jing minh lơ̆m lơ tơdrong vă jang “pơjĭp bri” tơ̆ dêh char Đăk Nông, păng jing minh lơ̆m kơsô̆ kơ hrĕng tơdrong vă jang nhen noh tơ̆ Tây Nguyên. Mă lei ưh adrô̆ kon pơlei, anih jang mŭk drăm “pơjĭp bri”, đei lơ kang ƀô̆ dang ei đei ƀôh băt duh năm phă bri, tơgar iŏk teh păng tĕch răt glăi teh bri.

Apŭng Ea Súp, dêh char Đăk Lăk jing anih mă blŭng tơ̆ Tây Nguyên tơlĕch hơlen, chih akŏm đe kang ƀô̆, khul kơpal, đảng viên chă tơgar iŏk teh bri. Tơdrong tơbang ăh blŭng xơnăm 2018 ăn ƀôh, mă adrô̆ pơtơm tong anê̆ kơsô̆ kang ƀô̆, đảng viên kơ apŭng chih tơbang đei hloh 1 rơbâu 200 ‘nu bơngai tŏk bŏk oei tơgar iŏk teh bri, hơkŏp hơgăt teh hloh  2.000 hectar. Păng tơdrong mă kang ƀô̆, đảng viên vang chă tơgar, tĕch răt teh bri tơ̆ Ea Súp roi năr roi tơnap tap. Dang ei, tơdrong phă bri, tơgar tĕch răt teh oei đei akŏm jing khul, kiơ̆ pơkăp, đei dôm anih tơm akŏm tơbang lơ teh bri vă chă tĕch răt, pơhlŭ kon pơlei ưh kơ hlôh vao. Ƀok Y Giang Gry Niê Knơng – Phŏ kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Đăk Lăk xơkơ̆t, tơdrong mă âu ưh adrô̆ ƀôh tơ̆ apŭng Ea Súp păng dêh char tŏk bŏk oei pơgơ̆r Kŏng ang tơlĕch chă hơlen, xek tơlang: “Đei tơdrong pơgơ̆t tơdui, khul kơnê̆ xăh hô̆i đen păng lơ̆m noh đei hloi tơdrong mă kang ƀô̆ bơ̆n jang lơ̆m noh, tơƀôh ăn kon pơlei mơ̆t lơ̆m tơring, tơring to vă choh jang, pơchŭt kon pơlei tơgar teh đơ̆ng dôm anih mir đak lar. Dăh mă Ea Súp tơroi đei tơdrong pơhlŭ đe đơ̆ng dêh char nai truh, đe xư dơ̆ng chro ti tơƀôh đĕch, tơƀôh anih âu, anih to, iŏk jên đang noh jăk klenh. Lơ kon pơlei ƀơm pơhlŭ hăm tơdrong mă âu. Dêh char hlôi pơgơ̆r ăn đe Kŏng ang chă hơlen đei trong xek tơlang mă tơnăp hăm dôm bơngai âu.”

Oei tơ̆ apŭng Krông Bông, anih phă bri kơnê̆ hloh, koh ot ‘long bri glăi tơ̆ dêh char Đăk Lăk đơ̆ng blŭng xơnăm 2020 truh dang ei, ƀok Lê Văn Long – Kơdră Anih vei lăng kon pơlei apŭng xơkơ̆t, đei dôm tơdrong kơnê̆, tơgŭm ăn khul tơtông bri noh đơ̆ng đe kang ƀô̆ vei lăng bri. Yuơ noh, Anih vei lăng kon pơlei apŭng hlôi pơgơ̆r đe Kŏng ang apŭng chă hơlen, chih akŏm, atŭm hăm noh hơlen tơdrong jang kơ dôm tơ ‘ngla bri păng anih jang kơpal: “Lơ̆m khei năr âu ki, dôm tơdrong đei ƀôh mă lơ noh tơrĕk truh bơngai jang kơpal. Nhôn hlôi pơgơ̆r đe Kŏng ang apŭng pơjing tơdrong juăt jang, chă hơlen adrô̆. ‘Nguaih kơ chă hơlen atŭm, noh đe kŏng ang athei đei xơnong hơlen, mơ̆t hrau lơ̆m tơring, xrĕp hơlen lăng dôm anih akŏm tĕch tơ̆r, xek tơlang dôm tơdrong đei ƀôh, jô̆ hloi hăm đei tơdrong hơlen khul jang kơpal nai mă hơnơ̆ng tơgŭm ăn khul tơtông bri dăh mă ưh”

Tam mă pơdơh ăh “pơjĭp bri”, “pơjĭp teh bri”, dang ei tơ̆ minh ƀar dêh char Tây Nguyên oei đei kang ƀô̆ “pơjĭp jên ” vei lăng bri. Hơdăh noh, Anih jang Hơlen dêh char Đăk Nông ƀôh đei 12 anih jang chih pơhlŭ kư̆ kă hloh 12.600 hectar bri vă iŏk jên vei lăng bri hăm jên xa pơjĭp jê̆ 3 tih hlj đơ̆ng xơnăm 2014-2016; đei 14 anih jang chih ưh kơ trŏ hơgăt bri pơtăl vă đei iŏk jên kla  “hơkŏp” hăm kơsô̆ jên tŏk hloh 10,5 tih hlj lơ̆m xơnăm 2015-2018.

Tơ̆ dêh char Gia Lai, Anih jang Hơlen dêh char duh ƀôh băt lơ tơdrong xa pơjĭp jên vei lăng bri. Hơdăh noh tơdrong pơm yoch xa jên pơjĭp hloh 12 tih hlj, đei ƀôh xa pơjĭp tơ̆ dôm Anih Vei lăng bri hmŏ Ia Grai. Yă Trần Thùy Thanh, Phŏ Kơdră Anih jang Hơlen dêh char Gia Lai ăn tơbăt: tơdrong pơm glăi xa pơjĭp mă tơm noh đơ̆ng jên vei lăng bri. Atŭm hăm noh pơhơi găh tơdrong jang vei lăng đơ̆ng tơ ‘ngla vei bri noh dôm tơdrong tơchơ̆t găh vei kla jên jang tam mă kơjăp, hlôi pơm trong ăn dôm tơ ‘ngla bri ƀônh xa pơjĭp hloh: “Jên kla vei lăng bri ưh kơsĭ tŏ xĕt. Lơ Anih pơgơ̆r vei bri đei axong jên âu lơ mă lei tơchơ̆t jang ưh đei hơdăh. Jên âu anih jang gơh yua vă pơkă vei bri dăh mă gơh yua ăn tơdrong jang kơ anih jang po. Mă lei axong pơm jang thoi yơ, tơdrong kăl yua kiơ ưh đei tơroi hơdăh. Noh lơ̆m tơdrong hơlen nhôn ƀôh lơ Anih jang Hơlen bri kla jên âu ưh kơ trŏ ƀlep. Mă tơdrong âu ưh đei pơkăp hơdăh noh pơm trong hiôk ăn tơdrong xa pơjĭp đĕch.”

Kang ƀô̆ tơgar teh bri đang kơ noh bơ̆ hla bar pơtrŏ, dăh mă tơ ‘ngla bri chih ưh kơtrŏ hơgăt bri hon kơdih, bri pơtăm, chih pơjĭp dôm tơdrong vă iŏk jên vei lăng bri axong chă xa jing dôm tơdrong hơdăh xa pơjĭp. Mă jên dăh mă teh noh adoi xa pơjĭp ngăl, kơlih noh jing dôm kơjă tơmam drăm hơdăh, gơh xơkơ̆t lơ̆m Luơ̆t tang găn păng tơjră xa pơjĭp. Hăm kơsô̆ hơlen đei tam mă lơ, kơsô̆ ƀôh băt lơ̆m khei năr âu ki jăh vă akhan pơtơm minh păh kơ tơdrong tơm pơjĭp đĕch. Păng âu jing tơdrong kơnê̆ tê̆ hloh, hli hlơt hloh, kơlih tơdrong axong jang ăn tơdrong vei lăng bri hlôi tŏ xĕt, hơnơ̆ng ưh kơ măh mă oei ƀơm pơjĭp thoi au noh tơdrong jơnei lơ̆m vei lăng bri roi tơjruh hloh dơ̆ng.

Lan chih păng pơre nơ̆r