https://vov4.vov.gov.vn/Bana/chuyen-muc/ai-2-to-drong-jang-vac-xin-don-lui-jo-nei-c1376-396994.aspx
VOV4.Bahnar - Dôm ƀai chih “Akŏm jơ hngâm- minh ƀơ̆r đon yak hlŏh jĭ hơ buh”, tơ ƀôh hơ dăh tơ drong jang kăl hlŏh vă rim anih jang chinh trĭ druh kiơ̆ hrĕnh hăm tơ drong ‘nao, hơ tŏk ming tơ drong jang mŭk drăm, tơ pôl ‘nŏh jĭ ƀet tôm xắc-xin. Bơ̆ jang, hăm dôm hơ yak năm gĭt kăl đơ̆ng jang tơ bôl vắc-xin truh akŏm jơ hngâm pran pơ jing anih mong jên vắc-xin, tơ chĕng hơ len, pơm tơ lĕch vắc-xin… Việt Nam hlôi păng tŏk bŏk đei lơ hơ yak tŏk ‘lơ̆ng hơ iă ăn tơ drong ‘nâu. Tơ drong ‘nŏh ưh kơ sĭ vă akhan rim anih dơ̆ng minh ƀôt dăh mă jang lăp ai, gô truh vă đĭ đăng 100 triu ‘nu kon pơ lei đei ƀet bơ̆ng ‘lơ̆ng jĭ - SarsCovi-2 jing tơ drong jĭ hmă đĕch, ‘nŏh pơ tơm bơ̆ jang tơ iung ming păng tưk hơ tŏk tơ drong jang xa, tĕch mơ dro. Kơ tă đơ̆ng jĭ Covid-19 oei đei, Đảng, Khul kơ dră tĕh đak hlôi chih hơ dăh “2 tơ drong jang tơm” – tang găn jĭ hai, jang atŏk tơ iung mŭk drăm tơ pôl hai.
Yak hlŏh lơ ‘măng đei jĭ, hăm lơ tơ drong ưh kơ ê, tôch krê hơ mơt, truh dang ei, ‘nâu oei jing trong jang tôch lăp, kăl đei tơ drong adrin đơ̆ng rim anih jang chinh trĭ, vă gơ̆h arih xa hơ dai sơ đơ̆ng ‘lơ̆ng lơ̆m khei ‘năr ‘nao, pơ jing đei lơ tơ drong jơ nei plơ̆ng lơ̆m tơ drong pơ jing păng atŏk tơ iung tĕh đak.
Vă jê̆ 2 sơ năm đei jĭ Covid-19, mă loi iŏk đơ̆ng tơ drong pŭ răm lơ pang đơ̆ng ‘măng jĭ tơ pŏh mă 4, tơ drong vei kơ jăp tơ drong arih xa, jơ hngâm pran đơ̆ng tơ drong jang mŭk drăm huŏng lơ̆m tơ drong krê mưh kơ sô̆ jang kơ măy, pơ vih pơ văn păng choh jang xa jur ngăl; kơ sô̆ anih tĕch mơ dro tang ‘măng pơ dơ̆h jang tŏk tôch lơ; akŏm đĭ đăng kơ sô̆ tĕch le păng iŏk yoa đơ̆ng răt tơ mam jur; jên tơ mât jang kơ tĕh đak lăp tŏ sĕt; bơ ngai hiong tơ drong jang tŏk; jên hre kơ nê̆ tơ̆ anih mong jên tŏk-hăm lơ tơ drong krê hơ mơt ăn anih jang jên hu... Kiơ̆ bơ ngai juăt jang mŭk drăm, Tiến sĩ Võ Trí Thành, ‘nâu jĭ tơ drong sar bar tih hlŏh lơ̆m tơ drong jang mŭk drăm, tơ pôl kơ tĕh đak, iŏk đơ̆ng dôm sơ năm 60 sơ̆:
“Jĭ hơ buh âu nhen thoi 1 ‘măng kial hơ bŭt phă pơ răm, phă hŭt mŭk drăm jơ̆p plei tĕh, găn trong jang xa đơ̆ng dôm tĕh đak păng kơ tă lơ̆m 1 tĕh đak hai, sư ƀơm kơ nê̆ truh tơ̆ rim tơ drong. Kŭm jing ‘măng mă blŭng đơ̆ng rŏng lơ sơ năm iŏk đơ̆ng bơ̆n jang kiơ̆ Luơ̆t tĕch mơ dro, kơ sô̆ anih tĕch mơ dro tang ‘măng pơ dơ̆h jang lơ hlŏh kơ anih tĕch mơ dro ‘nao pơ jing, ‘nâu jĭ tơ drong ƀơm kơ nê̆ tôch dêh. Kiơ̆ tơ drong tơ dra, jang tŏk sơ năm ‘nâu gô tŏk kơ đĕh hlŏh lơ̆m 30 sơ năm tơ plih ‘nao tơ̆ Việt Nam. Dôm tơ ring đei jĭ dêh nhen Sài Gòn, Đông Nam Bộ, Bắc Ninh, Bắc Giang adoi ăn ƀôh: hlôi ĕnh tôch ai.”
“Kơ sư̆k ĕnh” kiơ̆ nơ̆r pơ ma đơ̆ng bơ ngai juăt jang mŭk drăm Võ Trí Thành ưh kơ sĭ lăp ƀôh tơ̆ kơ sô̆ đĕch. Yoa tơ drong pŭ răm đơ̆ng jĭ Covid19 sư pha hăm dôm kơ sô̆ rơ hyŭng rơ hyăng mŭk drăm nhen adrol sơ̆, măh athei Khul kơ dră tĕh đak tơ lĕch trong pơ vang găn tơ pôl tơ̆ lơ tơ ring. Tơ drong pơ vang găn tơ pôl, chĕng găn tơ ring pơm ăn tơ drong jang mŭk drăm jing mơ mat tat. Păng mă tơ pă, mŭk drăm hlôi pŭ răm tôch lơ, hiong răm lơ ‘lơ ‘lŏ, sư oei dui ba lơ tơ drong kơ nê̆ truh hăm tơ drong arih xa, tơ pôl. Tơ drong 'nâu tơ dăh đunh, hiong răm gô tôch dêh. Lơ bơ ngai juăt jang, bơ ngai tĕch mơ dro akhan: “Nhôn hlôi ĕnh tôch ai bơih, đei đunh dơ̆ng, anih tĕch mơ dro gô ưh kĕ iung. Athei tơ plih ming trong jang vă tưk tơ iung dơ̆ng tơ drong jang mŭk drăm.”
Chih hơ dăh ưh gơ̆h lê̆ tơ drong ‘nâu đei đunh, Khul kơ dră tĕh đak athei rim anih tơm, anih jang kơ pal, tơ ring tơ rang pơ jing hloi Grŭp găh tơ iung ming, jang tŏk dơ̆ng mŭk drăm, tơ pôl; Pơ jing lơ trong jang mă lăp hăm rim tơ drong tơ̆ tơ ring, anih jang. Tơ drong ‘nŏh ưh kơ sĭ akhan “hơ năp bu bu jang, hơ năp dêh char, pơ lei tơm (plt), anih jang yơ, dêh char, plt, anih jang ‘nŏh jang ôh”. Tơ drong kăl đei Khul kơ dră tĕh đak chih hơ dăh đơ̆ng rŏng chih răk đei lơ ƀai hŏk kăl đơ̆ng dôm dêh char, plt bơ̆ jang kiơ̆ trong pơ vang găn tơ pôl đunh nhen plt Hồ Chí Minh, Bình Dương, Long An…. ; đơ̆ng rŏng đei ƀôh lơ tơ drong sơ đơ̆ng đei chih iŏk đơ̆ng dôm tơ ring dreng nhen Bắc Ninh, Bắc Giang, Vĩnh Phúc, Hải Phòng… ‘nŏh athei tơ guăt kơ jăp tơ ring; tơ lĕch truh trong pơ truh tơ mam ưh đei Covid, mă ưh kơ đei vei kơ jăp trong jang ưh đei Covid lơ̆m tĕh đak hloi ôh.
Thủ tướng Phạm Minh Chính đei nơ̆r pơ tho: “Lăng kiơ̆ rim tơ drong đei tơ̆ dôm tơ ring, pơih ‘măng kiơ̆ nơ̆r pơ tho đơ̆ng Anih tơm vei lăng jang pơ gang, pơih ‘măng mă lei athei vei lăng mă ‘lơ̆ng, vă kon pơ lei gơ̆h jang xa, gơ̆h yak vih vât. Mĭnh tơ drong hơ găt ‘nŏh jĭ: 5K + vắc xin + pơ gang + kơ măy, đang kơ ‘nŏh jĭ đon hlôh vao đơ̆ng kon pơ lei. Băt hơ dăh tơ drong ‘nâu păng jang kiơ̆ lăp ‘lơ̆ng kiơ̆ rim tơ drong mă lei athei ‘moi kiơ̆ nơ̆r pơ tho atŭm vă huei pơm tơ hlăk tăk, huei đei chĕng găn tơ ring.”
Kŭm hăm ‘nŏh, Khul kơ dră tĕh đak chih hơ dăh, trong jang ‘moi kiơ̆ tơ drong jĭ athei bơ̆ jang kiơ̆ trong “Jang pơ gang ‘nŏh tơm dơ nơm; Mŭk drăm ‘nŏh kăl; Kơ sô̆ chih răk, Khoa hŏk, kơ măy kơ mŏk kăl loi; Vei sơ đơ̆ng chinh trĭ, tơ pôl tôch gĭt kăl athei jang hơ nơ̆ng; Vắc-xin, pơ gang hơ met jĭ păng đon hlôh vao đơ̆ng kon pơ lei ‘nŏh khŏm đei; vei sơ đơ̆ng vă jang xa, jang xa athei sơ đơ̆ng ‘lơ̆ng”. Ưh lăp pơm tơ jur hiong răm ăn mŭk drăm đĕch, bơ ngai pơ dro, bơ ngai juăt jang oei năng ‘nâu jĭ trong jang pơm hơ tŏk kơ sư̆k tơ jră – jăh tơ iung dơ̆ng mŭk drăm tĕh đak, ƀât mă tam mă băt hơ dăh jĭ đei truh dang yơ.
Ƀok Nguyễn Quang Huân – Bơ ngai tang măt Kuô̆k hô̆i jăl XV, Phŏ Kơ dră vei lăng Khul bơ ngai tĕch mơ dro Việt Nam pơ ma hơ dăh: “Yă ƀok bơ̆n lơ̆m khei ‘năr tơ blăh sơ̆ tôch mơ mat tat mă lei oei tơ chĕng ăn bơ ngai năm tơ̆ tĕh đak đe hŏk pơ hrăm vă đơ̆ng rŏng kơnh mưh tĕh đak rơ ngei ‘nŏh bơ̆ jang tơ iung pơ jing mŭk drăm. Mĭnh tơ drong tơ blăh 20 sơ năm oei tơ chĕng đei thoi nŏh. Dang ei jĭ hơ buh lăp 1,2 sơ năm, tơ dăh lăp pơ ngơ̆t truh tơ drong tang găn jĭ đĕch, ưh đei tơ chĕng truh tơ drong jang tŏk mŭk drăm, đơ̆ng rŏng kơ jĭ kơnh thoi yơ? Sơ̆ jang kơ dih, xa kơ dih ‘nŏh pha, oei hrei ‘nâu sơ tơ guăt jơ̆p plei tĕh. Tơ dăh lê̆ trong tĕch mơ dro chĭl, tơ hlăk ‘nŏh vă vih hơ lơ̆k dơ̆ng tôch mơ mat. Kơ na, blŭng a bơ̆n tơ chĕng akhan athei hơ met jĭ klăih đĭ ‘mơ̆i, ‘nao âu Thủ tướng đei đon tơ chĕng rơ đăh ƀiơ̆ ‘nŏh athei arih xa đunh đai, athei jang tŏk mŭk drăm lơ̆m khei ‘năr oei đei jĭ. Đon tơ chĕng âu sư pơm ăn trong tang găn jĭ kŭm pha ƀiơ̆: tơ drong arih, jơ hngâm pran kon pơ lei oei kăl hlŏh, mă lei athei pơ jing trong jang mŭk drăm hai.”
Pơ ngơ̆t hăm tơ drong krê hơ mơt kơ tĕh đak, tơ drong ơ̆h sơ ‘ngon kơ kon pơ lei, ưh lăp gơ nang đơ̆ng đon kơ chăng kơ dih đĕch mă athei lăng kiơ̆ tơ̆ yăn âu hai, ưh lăp lăng kiơ̆ dôm hla ar chih tơ roi đơ̆ng dôm anih tơm, anih jang kơ pal, tơ ring tơ rang,…vă tơ lĕch nơ̆r pơ tho bơ̆ jang – tơ plih ming trong jang, Khul kơ dră tĕh đak oei năng kăl, mơ̆ng nơ̆r tơ gop, nơ̆r pơ ma đơ̆ng lơ bơ ngai juăt jang, bơ ngai pơ dro, bơ ngai tang măt ăn khul grŭp, anih jang… vă tơ tom hơ met pơ ‘lơ̆ng dôm tơ drong mơ mat tat, tơ hlăk tăk, oei găn trong tơ drong jang xa, tĕch mơ dro, pơm tơ jur tôch ai kơ sô̆ anih tĕch mơ dro, HTX, unh hnam pơ dro athei tang ‘măng pơ dơ̆h jang, tơ klăih hŭt anih jang yoa đơ̆ng jĭ hơ bŭh.
Vă jê̆ 700 năr tang găn jĭ ‘nŏh jĭ thưk pơ tŏ jơ hngâm đon - jĭ “unh tơ plông pơ long năng măih, mơ mat tat pơ long năng jơ hngâm”, jĭ tơ drong tơ guăt 1 ƀơ̆r đon, mĭnh jơ hngâm - “ ‘mêm băl, tơ gŭm băl” đơ̆ng Đảng, Tĕh đak, kon pơ lei păng dôm bơ ngai pơ dro, anih tĕch mơ dro. Tơ drong jang tang găn jĭ Covid 19 tơ̆ tĕh đak bơ̆n iŏk đei lơ tơ drong jơ nei ‘lơ̆ng blŭng a, mă lei tơ̆ hơ năp oei đei lơ tơ drong mơ mat tat, pơ long nol, kăl đei tơ drong jang mă hơ bĕch hơ bal, gơ̆h hơ gei đơ̆ng rim anih jang chinh trĭ. Tơ dăh đĭ đăng đei đon pơ hnŏng ngăl, khŏm bơ̆ jang kiơ̆ dôm trong jang hrơ̆ch ‘lơ̆ng, rơ gei – đei nơ̆r pơ tho tôch rơ đăh đơ̆ng Đảng, Khul kơ dră tĕh đak, athei bơ̆ jang “2 tơ drong jang tơm” ưh jor gô đei yoa tôch ai, - mŭk drăm, tơ pôl kơ tĕh đak gô hrôih iŏk đei lơ tơ drong nhen thoi ‘mĕh vă dơ̆ng!
Chu Thúy Ngà: Chih
Dơ̆ng: Tơ blơ̆
Viết bình luận