VOV4.Bahnar - Tơring Tây Nguyên hre\i au đe\i hlo\h 140.000ha chehphe kră kru\t, tơmơ\t 20% ako\p hơgăt te\h pơtăm lơ\m tơring. Tơdrong hơmet pơ ‘lơ\ng hơgăt te\h au jing tơdrong kăl iung jang hloi hăm lơ u\nh hnam kon pơle\i jang sa păng an^h jang tơm. Mă le\i, tơdăh jang kiơ\ trong gơlong hơmet pơ ‘lơ\ng đơ\ng Dơno\ an^h tơm ve\i lăng Cho\h jang sa păng Ato\k tơ iung tơring tơrang gô đunh sơnăm jang keh đang, kơ yuơ lơ lo\h m^nh [ar u\nh hnam kon pơle\i păng an^h jang tơm hlôi hơmet pơ ‘lơ\ng kơtă hơnhăk đe\i io\k yua kơ jăp. ‘Nau jing trong ‘nao ‘lơ\ng hơ iă, kăl pơm kiơ\ hloi.

 {ok Trần Văn Ngoạn tơ\ thôn 12, xăh Ea Tu, pơ lei tơm Buôn Ma Thuột, de#h char Dak Lak đei vă je# 5 héc-ta che\h phe đ^ kră krut, plei to\ xe\t, io\k yua rim sơ năm ư\h kơ tôm jên tơ mơ\t jang, kơ na đunh kơ âu 4 sơ năm, [ok hlôi phă hu\t pơ gar ‘long vă pơ tăm plơ\ng. Kiơ\ trong jang đơ\ng An^h tơm vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang, đơ\ng ro\ng kơ ro# hu\t che\h phe kră, athei pơ tăm ‘long pơ tăm pơ lơ\h băl lơ\m 3 sơ năm vă hơ met ming te\h, đang kơ ‘no\h mă pơ tăm ming dơ\ng. {ok Ngoạn khan, trong jang ‘no\h hiong lơ khei ‘năr, kơ na pơ tăm ming kiơ\ tơ drong băt hơ dăh đơ\ng kơ d^h kâu, vă khan ‘no\h j^ pơ tăm ming hloi đơ\ng ro\ng kơ ro# hu\t che\h phe kră: “Mă blu\ng băt hơ dăh ‘no\h j^ tơ pl^h pơ đ^ hơ dre\ch, đơ\ng ro\ng kơ ‘no\h j^ hơ met ming te\h, cho\h hu\t đ^ bơ\n ‘long đang kơ ‘no\h tu\h bơ\n pho\ng hữu cơ, vôi, lân, ^ch rơ mo va\ hơ met ming te\h tro\ [lep hăm tơ dỏng pơ tăm ming. Lơ\m kơ plăh pơ tăm ‘nao trong vei lăng athei ‘lơ\ng hlo\h kơ so yua kơ lơ\m te\h ư\h kơ đei rơ bưi ‘lơ\ng ‘no\h hơ nơ\ng athei khir hơ met, hơ to\k tơ drong ‘lơ\ng lơ\m te\h.”

Đơ\ng ro\ng 4 sơ năm vei lăng, pơ gar che\h phe [ok Ngoạn blu\h jing ‘lơ\ng păng hlôi ăn io\k yua sơ năm mă blu\ng hăm plei io\k đei 3 tấn 1 puăt 1  héc-ta. Ku\m hăm trong pơ tăm kơ tă, ư\h kơ hiong khei ‘năr 3 sơ năm pơ tăm bơ\n ‘long nai, Ko\ng ti Che\h phe Ia Grai tơ\ de#h char Gia Lai hlôi jơ nei hăm 190 héc-ta che\h phe, lơ\m no\h hlo\h 100 hec-ta hlôi ăn io\k yua, plei lơ. {ok Nguyễn Đại Ngọc – Kơ dră vei lăng an^h jang âu tơ roi tơ băt, tơ drong tơm jơ nei ‘no\h j^ tơ drong hơ met ming te\h: “Tơ drong cho\h tơ iung ming te\h ‘no\h j^ athei hơ met rơ go\h rơ\h, tơ drong ‘nâu tôch kơ g^t kăl yua kơ hơ drông oei tơ\ rơ\h, lơ hơ găt te\h ư\h kơ jơ nei ‘no\h j^ yua đơ\ng bơ\n hơ drông so. Hơ lu\ng sir athei jru\ xă păng ve\h ver kơ sir [ơm hăm hơ lu\ng so. ‘nâu j^ hăm dôm pơ gar che\h phe ko\h hu\t pơ đ^. Lơ\m kơ so# hlo\h 100 héc ta đ^ ăn tơ mơ\t io\k jang ‘no\h đei tru\h 60% hơ găt te\h nhôn ro# ‘long đang păng pơ tăm hloi yua kơ nhôn băt hơ dăh ‘nâu j^ hơ găt đei kră krut, ư\h kơ đei pơ rang j^, hơ met rơ go\h rơ\h ‘no\h gơ\h pơ tăm hloi.”

{ok Huỳnh Quốc Thích – Pho\ kơ dră an^h jang vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang de#h char Dak Lak tơ roi tơ băt, trong jang pơ tăm ming kơ tă, ư\h kơ kiơ\ khei ‘năr pơ tăm tơ pl^h băl ‘long nai đei [o#h lơ\m 3 sơ năm kơ âu păng đei dang 10% hơ găt che\h phe pơ tăm ming plơ\ng kơ lơ\m de#h char. Hăm trong jang âu, jên tơ mơ\t jang pơ tăm ming plơ\ng mă khan lơ [iơ\ ră, mă lei khei ‘năr lăp dang 1 puăt pơ têng hăm trong jang pơ tho tơ tă đơ\ng An^h tơm vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang. Dôm pơ gar che\h phe pơ tăm ming plơ\ng kơ tă oei blu\h jing ‘lơ\ng păng plei ‘yăl.  

Tơ drong hơ met te\h che\h phe pơ tăm ming plơ\ng hăm trong jang sơ\k, plơ\, hrâu mơ\r ku\m đei rim bơ ngai jang khoa ho\k lăng ‘lơ\ng. Tiến sĩ Trương Hồng – Pho\ kơ dră an^h jang khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên tơ roi tơ băt, che\h phe pơ tăm ming plơ\ng đei lơ tơ drong tơm kăl athei băt tru\h; đơ\ng tơ drong hơ met te\h, sir hơ lu\ng, xăy pho\ng, hơ dre\ch, trong vei lăng.... Băt hơ dăh pơ tăm ming plơ\ng kơ tă hơ nhăk ăn io\k yua ‘lơ\ng đơ\ng lơ kon pơ lei jang chu\n mir păng an^h jang mơ dro sa lơ\m khei ‘năr âu ki ‘no\h j^ trong jang ka\l kơ đei hơ len lăng: “Băt hơ dăh tơ pă ‘no\h j^ dôm pơ gar kră krut ư\h kơ đei pơ rang j^, pơ tăm ming plơ\ng ‘no\h gô jơ nei tơ dăh bơ\ jang kiơ\ [lep tơ drong hơ met te\h kiơ\ trong jang pơ tăm ming plơ\ng vă khan cho\h hơ met, ro# đ^ rơ\h, sir hơ lu\ng...păng tơ drong ‘nâu gô đei tơ mơ\t dơ\ng lơ\m tơ drong jang pơ tăm ming plơ\ng lơ\m khei ‘na\r tru\h. Păng va\ pơ tăm ming plơ\ng jơ nei athei yua hơ dre\ch ‘lơ\ng”.

          Thoi no\h, trong jang cho\h hơ met ming te\h păng pơ tăm kơ tă hlôi pơ\ih đei tơ drong hơ mo\ ‘nao ăn tơ drong pơ tăm ming plơ\ng che\h phe tơ\ rim de#hchar Tây Nguyên. Bơ ngai pơ tăm che\h phe tơ\ Tây Nguyên ‘me\h vă an^h jang găh cho\h jang sa hro#ih tơ le\ch 1 trong jang ‘lơ\ng vă tơ mơ\t yua cho\h jang lơ\m yan âu, pơm kơ đe\h khei ‘năr mă oei vei lăng sơ đơ\ng io\k yua pơ tăm ming che\h phe.

Thuem tơ blơ\