VOV4.Bahnar - Bngai jang mir Tây Nguyên to\k bo\k oei io\k yua tơmam drăm pơtăm dơnơm tơ\ tơring. Mă lei, kon pơlei tam mă tom chă hơ iă kơlih ăh pơyan tơm mă athei tơjră hăm tơdrong pơngơ\t găh kjă tơmam drăm păng tơdrong tơgar tơmam drăm đơ\ng Trung Quốc. Dôm tơdrong ưh kơ [lep găh kjă, atu\m hăm tơdrong axong tơmam ưh kơ hơto\ đơ\ng tơdrong te\ch ăn teh đak đe păng te\ch lơ\m teh đak pơm ăn bngai jang mir ưh kơ đei yua ôh, lơ\m kplăh noh bngai răt yua adoi ưh kơ đei yua hơ iă kiơ.

Unh hnam yă Lê Thị Bé Hai oei tơ\ thôn 4 xăh Ia Rvê, apu\ng Ea Súp pơtăm 4 héc-ta [um [lang. Dôm xơnăm adrol ki, rim héc-ta [um [lang đei yua đơ\ng 10 truh 12 tấn, te\ch hăm kjă đơ\ng 4 rơbâu truh 4.400 hlak jên minh k^ [um [lang kro. Mă lei xơnăm âu, yuơ hơyuh to# ‘mi ưh kơ xđơ\ng, [um [lang ưh kơ giơ\ng, rim  héc-ta [um [lang adro# đei yua đơ\ng 6 truh 7 tấn, tơjur je# tong ane# pơtêng hăn pơyan adrol ki. Ưh kơ adro# ưh kơ đei yua, kjă [um [lang xơnăm âu adoi tơjur kơtang, oei pă 3 rơbâu 500 hlak jên truh 3.800 hlak jên/1kg. {um [lang ưh kơ đei yua, kjă tơjur pơm ăn unh hnam yă Hai pơngơ\t kơ đon. Yă Lê Thị Bé Hai tơroi: “Xơnăm âu hơyuh to# ‘mi ưh kơ ‘lơ\ng, pơtăm ăh khei to# ‘mi ưh kơ ‘lơ\ng nhen ‘meh vă. Pơyan jang ưh kơ xđơ\ng păng kjă adoi rơhiu\ng rơhiăng. Chă apinh năng tơ\ rim thôn noh adoi 3.700 truh 3.800 hlak jên đe\ch. Noh kjă duh ưh kơ đei nhen ba hơpơi, pơtêng hăm rim xơnăm noh xơnăm âu ưh kơ đei lơ [um, kjă tơjur dơ\ng”.

Ưh kơ adro# unh hnam yă Hai, xơnăm âu [um [lang ưh kơ đei lơ [ôh lang xă tơ\ xăh xơlam teh Ia Rvê. Kiơ\ kơ [ok Vũ Văn Ninh juăt chă ako\m răt [um [lang tơ\ tơring, đei lơ tơdrong pơm ăn kjă [um [lang tơjur, lơ\m noh đei tơdrong athei chơ tơmam [lep xkơ\t trăp. Dôm xơnăm adrol ki, rim tong gre ke\ chơ truh 30 tấn [um [lang dăh mă lơ hloh, mă lei dang ei yuơ vei lăng tơdrong trăp noh gre [ok adro# gơh chơ đơ\ng 10 truh 12 tấn đe\ch. Kxo# ‘măng vih vơ\t lơ hloh, jên hoach adoi lơ hloh mơ\n, noh athei tơjur kjă vă tơmơ\t mă tôm: “Lăng atu\m xơnăm âu pơyan [um [lang ưh kơ đei kăp nhen rim xơnăm, pho\ng rei noh kăp. Nhôn noh dôm bngai jang te\ch pơdro răh rai ‘meh răt hăm kjă kăp ră mă lei hăm tơdrong thoi âu, mă mônh noh gre ‘nâu nai. Dang ei teh đak ka#m ưh kơ ăn chơ hloh pơkăp trăp noh ‘nho\ng oh athei chơ [lep nhen pơkăp. Chơ [lep trăp nhen pơkăp noh athei hơto\k jên chơ. Mă jên chơ to\k kăp noh nhôn athei tơjur kjă răt [um [lang đơ\ng kon pơlei”.

Pơyan [um [lang âu ki, xăh Ia Rvê, apu\ng Ea Súp pơtăm hloh 1.830 héc-ta [um [lang. ‘Nâu jing tơdrong pơyua tơm hăm bngai jang mir tơ\ xăh xơlam ataih yaih âu. Mă lei, yuơ hơyuh to# ‘mi ưh kơ ‘lơ\ng, atu\m hăm trong nơnăm tơnap tap, bngai năm răt akhan athei [lep pơkăp găh trăp, pơđep kjă răt tơjur, pơm ăn bngai jang mir tơ\ âu mă hlôi tơnap bơih roi tơnap tap hloh dơ\ng.

Nhạc cắt

Oei tơ\ Lâm Đồng, bngai pơtăm [um tây tơ\ Đà Lạt tam mă tom xo# hơ\k hăm pơyan jang đei yua lơ, đei kjă kăp noh athei tơjră hăm tơdrong lang xă đơ\ng [um tây Trung Quốc. Tơdrong tơgăl kơ pơma noh [um tây Trung Quốc đei bngai răt tơmơ\t lơ lap păng pơxêh jing [um tây Đà Lạt, te\ch hăm kjă reh, pơrăm truh hơnăn uum tây Đà Lạt păng pơhlu\ bngai răt yua. {ok Nguyễn Văn Sơn, bngai pơtăm [um tây đunh xơnăm tơ\ xăh Xuân Thọ, plei tơm Đà Lạt, dêh char Lâm Đồng, chơt hơ iă ăn tơbăt: Pơyan âu, unh hnam pơtăm 3 sào [um tây, hlôi tơtom bu\ch yua păng te\ch pơđ^ ăn bngai pơdro hăm kjă 15.000 hlak jên/kg, âu jing kjă kăp hloh hăm [um tây ăh pơyan tơm lơ\m 3 xơnăm kơ âu. Hăm tơdrong io\k yua 4tấn/1sào, đơ\ng ro\ng ưh kơ jo# jên axong jang, pơyan âu unh hnam âu đei yua hloh 120 triu hlak jên. {ok Sơn duh ăn tơbăt, gơnơm unh hnam tơtom io\k yua păng te\ch tenh, mưh adar noh dang ei kjă reh hloh dêh, kơlih [um tây Trung Quốc to\k bo\k pơtăm truh lang xă tơ\ Đà Lạt: “Adrol âu ki pơhlom 1 khei noh [um truh [ar j^t dôm rơbâu hlak jên minh k^, đang kơ noh jur oei pă 17 rơbâu hlak jên đơ\ng ro\ng kơ noh oei pă 15 rơbâu hlak jên. {ơ\t [um tây Trung Quốc tam mă đei tơ\ âu noh kjă oei kăp, [um Tây Trung Quốc mă lang xă noh hăp tơjur kjă hloi. Đe răt tơmơ\t [um tây Trung Quốc noh io\k teh gôh nhôm vă pơjing [um tây Đà Lạt, đang kơ noh ‘nhăk te\ch hăm kjă hmă. Pơtih nhen [um tây ba răt hăm kjă 12 rơbâu dăh mă 14 rơbâu hlak jên noh đe adoi oei te\ch thoi ăi. Lơ\m kplăh [um tây Trung Quốc tơmơ\t lang xă noh te\ch pă dôm yơ”

Dang ei [um tây Đà Lạt đei dôm bngai pơdro răt tơ\ pơgar hăm kjă 12.000 hlak jên/kg, tơjur hloh 3.000 hlak jên pơtêng hăm [lon adrol ki. {ok Nguyễn Đức Trung - Kdră Jơnu\m bngai jang mir xăh Xuân Thọ, plei tơm Đà Lạt ăn tơbăt: Hăm kjă âu bngai jang mir duh oei đei xa, cho\ng mă [ơ\t [um tây Trung Quốc pơtoi tơmơ\t truh Đà Lạt lang lap, đang kơ noh nhôm hăm kmâu teh gôh, io\k hơnăn [um tây Đà Lạt păng te\ch tơle\ch tơ\ tơring noh kjă [um tây Đà Lạt gô pơtoi tơjur. {ok Nguyễn Đức Trung tơroi:“Dang ei minh [ar bngai jang mir duh akhan [um tây Trung Quốc lang xă vih tơ\ âu păng minh [ar bngai pơdro duh io\k teh gôh nhôm, đang kơ noh lu\k lơ\k păng io\k hơnăn Đà Lạt. ‘Meh vă dôm anih jang kpal duh nhen anih jang vei lăng tơring te\ch pơdro duh hơlen hơdăh tơdrong mă âu vă vei xđơ\ng hơnăn duh nhen tơdrong pơyua, păng xơnong pơyua ăn bngai jang mir lơ\m tơring pơm jang Đà Lạt âu”.

Tơdrong mă răt tơmơ\t lang xă [um tây Trung Quốc vih truh tơring, đang kơ noh pơxêh jing [um tây Đà Lạt păng te\ch hăm kjă reh, ưh kơ adro# pơm tơxu\l tơxa\l tơring te\ch pơdro, mă âu jing tơdrong pơm pơhlu\ hăm bngai răt yua, pơrăm tih tên truh hơnăn [um tây Đà Lạt. Tơdrong mă âu hlôi đei [ôh lơ đunh khei năr mă lei anih kpal duh tam mă ke\ xek tơlang tơnăp.  

                                                             (Lan tơblơ\ nơ\r Bahnar)