VOV.Bahnar - Kh^n koh to\ xe\t tơm cà phê vă pơtăm tơm hơdre\ch mă kơdih po tam mă hlôh vao - noh jing tơdrong pơm pơdro\ng đơ\ng ‘nho\ng K’Long K’char, bngai pơdro\ng tơ\ tơring pơtăm pơkao Đà Lạt.

Ataih đơ\ng plei tơm hloh 20 pơn^t hao gre honđa, thôn Măng Lin (lơ\m  phường 7, Đà Lạt, Lâm Đồng) jing anih erih xa kơ kon pơlei K’ho Lạch, đơ\ng kră xơ\ tơguăt hăm tơdrong jang pơtăm cà phê. ‘Nho\ng K’Long K’char jing bngai adro# lơ\m thôn koh to\ xe\t tơm cà phê vă pơtăm pơkao păng ‘nhot.

Tơdrong tơroi găh trong pơm pơdro\ng đơ\ng bngai pơdro\ng adro# kơ Măng Lin âu pơtơm hăm kxo# jên ưh kơ đei lơ. Pơgar pơkao xă 2ha kơ bre klo hơkăn ‘nho\ng K’Long K’char oei ăh anih klu\ng. Dôm xơdrai pơkao ho\ng rơ ‘muk guăng ‘lơ\ng to\k bo\k oei gô đe truh kăt. Hơkâu jăn hơke\ hơkong hrat hr^n, muh măt chơ măng, K'Long K'Char bơ\ jang hơnơ\ng tơ\ pơgar găm xăng kep che\p tơkle\p lơ\m ti.   

Hơvơn inh nhă đak hla chè Atiso oei tơno\, ‘nho\ng pơtơm tơroi kơ tơdrong jang pơtăm pơkao kơ po: Xơnăm 2000, to\k io\k pơhlom minh j^t triu hlak jên đơ\ng anih mong jên tơgu\m tơpôl. Jang cà phê noh pho\ to\k pho\ jur noh tơplih jang mă âu. Jang ưh kơ đei kiơ tơnap ôh, ho\k kiơ\ bôl boăl, đe duh pơtho ăn mơ\n. Xơnăm âu đei yua minh, [ar hre\ng triu hlak jên, ako\m rim kơ năr noh minh xơnăm adoi rơkăh đei minh [ar hre\ng triu hlak jên mơ\n.

 Kh^n tơplih đơ\ng jang cà phê vă pơtăm pơkao, klo hơkăn ‘nho\ng tơjra#m pă le\ dôm yơ tơnap tap. Khei năr blu\ng, ‘nho\ng K’Long K’Char ưh kơ đei io\k tơdrong tơgu\m yơ găh kih thuơ\t, hơdre\ch dăh mă pho\ng rei, tôm noh kơdih po ‘nho\ng chă ho\k hơlen đơ\ng boăl jang pơtăm pơkap tơ\ Vạn Thành, đang kơ noh gơnơm kon hơ ioh chă tơroi tơbăt lơ\m kơmang internet chă pơtho ăn dơ\ng, đơ\ng tơdrong jang khei mă yơ pơkao [ônh [ơm hơdrông xa, truh tơdrong khei mă yơ pơkao guăng ro\ hloh vă chă kăt te\ch...

Hơkăn ‘nho\ng, pơmai Cil GLệ duh yuơ pơgar pơkao mă hơkar [o\ găm [enh kơ [urok yuơ to# xa, xo\k tơ\ kơ\l adoi bôk lơ hloh. Vei lăng rim xơdrai pơkao, truh ăh khei kăt yua, bre klo hơkăn athei iung đơ\ng pơgê hrôih vă kăt pơkao, đang kơ noh ako\m minh anih, ‘nu\ng mă ‘lơ\ng, păng chơ pơkao năm tơ\ anih gre dơ\ng vă pơtruh ăn anih tơm te\ch răt (mă hăt noh tơ\ plei tơm Hồ Chí Minh). Lêh, tết đei yua đơ\ng pơm jang noh đei bngai đơ\ng âu đơ\ng to chă năm răt răh rai, oei anih te\ch tơm noh xđơ\ng. Pơmai Cil GLệ tơroi, jo# hơlen [ôh pơtăm pơkao đei yua lơ hloh kơ cà phê noh bre klo hơkăn nhi xkơ\t tơplih trong jang: Cà phê noh pho\ pu\n pho\ ưh, nhen xơnăm âu kjă kăp mă lei ưh kơ đei plei! Ăh đei lơ plei noh 6000 hlak jên minh k^ nhen xơnăm xơ\ noh thoi yơ mă gơh măh xo\ng xa! Mă yơ đei yua hloh, đei xa lơ hloh noh ba kiơ\ mă noh đe\ch yơh. Pho\ đei xa, pho\ ưh, mă lei truh je# đ^ xơnăm jo# hơlen adoii oei đei kxo# jên ‘nhăk bro\k ăn unh hnam lơ hloh 3 – 4 ‘măng pơtêng hăm pơtăm cà phê.

Dar deh, đơ\ng hơgăt teh pơtăm pơkao mă blu\ng. Pho\ đei yua lơ, pho\ ưh, mă lei truh ăh je# đ^ xơnăm klo hơkăn ‘nho\ng adoi đei yua lơ mơ\n. Mưh rim pơyan jang cà phê, unh hnam ‘nho\ng đei yua hloh 20 triu hlak jên noh hloh 5 sào pơkao pơyua ăn kơ ‘nho\ng rim xơnăm truh 100 triu hlak jên. Hloh 2ha teh đei hloi pơkao ho\ng, ‘nhot păng cà phê, ưh kơ jo# jên hoach jang, rim xơnăm unh hnam ‘nho\ng đei yua đơ\ng 100 – 200 triu hlak jên.

 ‘Nao âu hloh, ăh tong ane# khei 12 xơnăm 2014, ‘nho\ng K’Long K’Char chơt hơ iă đei pôk jing unh hnam kon pơlei kon kông choh jang rơgei, đei đo\k tơbang tơdrong pơyua pơm pơdro\ng ăn Kdră anih jang găh kon pơlei kon kông kơ Kuôk ho#i păng Jơnu\m pơgơ\r dêh char Lâm Đồng mơ\ng hơlen.

Pơ ‘nam, kho\m mă pơm pơdro\ng đơ\ng jơhngơ\m đak pơ uh, hăm kxo# jên mă blu\ng 10 triu hlak jên, pơgar pơkao ho\ng hlôi tơgu\m klo hơkăn ‘nho\ng rong 3 ‘nu kon ho\k pơhrăm truh tôch, păng dang ei ako\m đei to\ xe\t kon jên vă kơche\ng truh tơdrong jang xa tih hloh dơ\ng.

Mưh nhen xkơ\t “xđơ\ng jơhngơ\m”, rim kơ năr kăt pơkao te\ch măh xo\ng xa đe\ch, hơbo\ tơdrong tơroi kơ kon pơlei K’Ho tơ\ thôn Măng Lin âu ưh kơ đei kiơ hơ iă. Tơ\ tơring pơkao Đà Lạt, pơkao ho\ng jing hơdre\ch pơkao [ônh pơtăm păng duh [ônh chă te\ch hlot hloh, mă lei pơtêng hăm dôm hơdre\ch pơkao nai nhen pơkao ly, kâm chươ\ng, salem… noh pơkao ho\ng jing kơloăi pơkao ưh kơ g^t dang yơ. Tơdrong mă âu pơm ăn ‘nho\ng K’Long K’Char hơnơ\ng kơche\ng vă pơtăm dôm hơdre\ch pơkăo g^t nai dơ\ng, vă hơlen lăng hăm tơdrong lăp kơ đon. Dang ei, unh hnam ‘nho\ng duh oei đei je# 1ha cà phê tam mă choh hơlen, mă rim bngai akhan, pơtăm pơkao đei yua lơ noh kơlih kiơ bre klo hơkăn ‘nho\ng koh hu\t le# pơđ^ cà phê vă io\k teh pơtăm pơkao nai dơ\ng. ‘Nho\gn adoi kơche\ng truh ră mă lei yuơ jên axong jang tam mă măh ôh.

            Ưh kơ măh jên jang, noh klo hơkăn ‘nho\ng pơdơh tơ\ noh ‘mơ\i. Pơmai Cil GLệ hơpơi ‘meh thoi âu:  ‘Meh vă teh đak chă tơgu\m ba to\k io\k jên jang hăm jên cheh to\ xe\t [iơ\ vă pơtoi pơih xă um ru\p pơtăm pơkao đei yua hloh. To\k io\k mă đei 5 – 6 triu đe\ch noh măh jang thoi yơ ăi, minh sào pơkao noh kăl jên jang truh kơ hre\ng triu hlak jên bơih. ‘Meh vă teh đak axong ba to\k io\k đơ\ng 50 - 100 triu hlak jên hăm jên cheh to\ xe\t vă pơtoi pơm jang.

            Dang ei, bri klo hơkăn K’Long K’Char rơkăh đei dôm yơ noh axong jang ăn pơgar pơkao ho\ng, kơlih lơ\m 3 kơloăi ‘nhot, pơkao păng cà phê noh pơkao jing trong jang đei yua  lơ hloh.  

Lan chih păng rapor