VOV4.Bahnar - Oei lơ\m tơdrong jang tơbăt 60 xơnăm Năr pơih jăl trong Hồ Chí Minh – Năr juăt jue Bộ đội Trường Sơn (19/5/1969 – 19/5/2019), tơdrong pơma đam khoa học kơ t/đ hơnăn "Trong Trường Sơn - Trong Hồ Chí Minh: Um pơtih kơ đon bơnôh kho\m mă pơ rơngei teh đak” yuơ Anih tơm linh Jơnu\m Tuyên giáo Trung ương  pơgơ\r tơ\ dêh char Đak Nông ăh ‘năr âu. Dôm năr kơ âu, dôm tơdrong jang tơbăt 60 xơnăm Năr pơih jăl trong Hồ Chí Minh hlôi đei pơgơ\r tơ\ lơ tơring. Lơ\m [ar tơdrong iung tơjră, kơ rơbâu ‘nu bơngai jang xu\ng pho\ng noh kơdih năm pơih trong, bơ\ gơng, phă [ôm min, pơdu\ ‘mra#m phao truh kơdrăn tơblăh... Đe ye\t hlôi tơgop jơnhngơ\m pơjing đei jăl trong Trường Sơn nuih mơng. {ai chih tơ\ hơla tơroi găh dôm bơngai linh, bơngai jang xu\ng pho\ng xơ\, hlôi tơgop jơhngơ\m pơjing jăl Trường Sơn nuih mơng noh.

Kơdih vang năm jang tơ\ kơdrăn tơblăh ăh 24 xơnăm, [ok Cao Ngọc Tành tơ\ plei tơm Đồng Hới, dêh char Quảng Bình hlôi erih găn dôm khei năr hli hlơt kơ tơdrong tơblăh.

To\k 73 xơnăm, [ok duh oei băt hơdăh kơ rim ‘măng năm phă [ôm min ngoi đôh, dơ\ng tơ\ trong vă chơng tơroi ăn gre năm hloh anih tơm ăh jăl trong 12A, jăl găn Cổng Trời Cha Lo, apu\ng Minh Hoá, Quảng Bình. Jơhngơ\m đon mă [ok răk ăn jăl trong vih vơ\t kơ kơdrăn tơblăh hlôi hram đom lơ\m đon bơnôh [ok. Tơdrong ưh kơ hiơt hloh hăm [ok Tành noh năr 14 khei 11 xơnăm 1972, tơ\ km 14 + 20 trong 20 Quyết Thắng, lơ\m apu\ng Bố Trạch, dêh char Quảng Bình. ‘Năr noh, [ok bơ\ng pang gre păr phă pơrăm, kông hơlih, jăl trong tơhlăk, 8 ‘nu boăl [ok hlôi lôch hơchăng lơ\m bri kơdrơ\ng Trường Sơn. {ok Cao Ngọc Tành vih hơdơ\r, đei năr ayăt tơjruh [ôm [enh [ang pơm kơ rơbâu met kho#i teh tơmo kla#p [enh drơh trong. Cho\ng mă khul jang gô tơchơ\t athei ăn gre kơdâu lơ\m 2 jơ. Kơtă ăh noh, [ok Tành atu\m hăm khul gru\p le\ch tơ\ trong jang răh hri răh, hiơt pơđ^ tơdrong hli hlơt: “Đe kơtă vang jang tơ\ tôm jăl trong. Kơdrăn tơblăh Quảng Bình lơ\m khei năr tơblăh Mih do\ng teh đak noh tă [enh kơ unh. Hăm đon bơnôh nuih mơng, yuơ noh ako\m pơđ^ vă pơih trong kho\m mă đei, vei đei trong chơ tơmam tơgu\m ăn tơring pơbăh. {ơ\t doh, đ^ đăng yuơ jăl trong, đ^ đăng yuơ kơdrăn tơblăh. Đei bôl boăl hlôi lôch hơchăng tơ\ trôm teh jru\ mă lei pơjing jăl trong ăn gre gơh kơdâu găn hloh hlăng”. 

        Xơnăm1965, Yă Trần Thị Thanh Hương jang xu\ng pho\ng tơ\ plei tơm Đà Nẵng kơdih vang jang vă vei vêr jăl trong 128 tơ\ teh đak Lào lơ\m anih linh 559 (Hà Tĩnh).

Yă Hương pơm jang măng năr vă vei xơđơ\ng ăn gre vih vơ\t tơ\ jăl trong. Đei ‘măng phă tơmo pơm trong, đe xư pơih [ôm kơdih vă io\k ngoi đôh pơm tơmam pơđôh tơmo. Truh xơnăm 1967, yă Hương vih tơ\ teh đak, vang pơih trong ăn gre vih vơ\t xơđơ\ng tơ\ jăl trong 12 păng 15 jăl trong 20 Quyết Thắng... Yă tơroi, ayăt phă pơrăm tôch hli, ưh lai yơ gơh tep ‘lơ\ng. Yă Hương [ơm teh [ôm klơ\p lơ\m teh, mă lei jăl trong dơnơm noh ưh lai yơ tơhlăk: “Tam mă truh 17 xơnăm, nhôn hlôi năm jang pơrok lơ\m 1 khei 15 năr tơ\ teh đak boăl. Khei năr noh tơnap dêh, tơmam xo\ng xa ưh đei. Bơngai yuk hơlâu chong uh đang kơ noh pơih trong, pơih truh tơ\ yơ noh pơhlơp truh dang noh vă ăn gre bo#k. Vang năm pơih trong, [ôm ‘mra#m đe tơjruh măng năr nhen “teh kơtăp ier” ưh kơ băt lôch erih thoi yơ. Truh xơnăm 1967 chôt vih tơ\ teh đak vang pơih trong kơxo# 15 păng 20. Ưh adro# pơih trong mă oei vang pơnăh gre păr, pơdu\ phe păng lơ tơmam drăm nai dơ\ng. Khei năr tơglơh hơlu\ng, duch Hương rơka. Pơ ư pơ ang hloh khei năr tơblăh tơ\ jăl trong 128 Lào păng vih tơ\ jăl trong Trường Sơn, jăl trong Hồ Chí Minh”.

       Tơ\ Đak Lak, Jơnu\m Juăt jue Trường Sơn – Jăl trong Hồ Chí Minh dêh char Đak Lăk duh hlôi pơgơ\r tơjra#m pơma dơnuh hăm 350 ‘nu tang măt ăn khul linh xo Trường Sơn, khul linh xo kơ Sư đoàn 470 dang ei oei erih lơ\m dêh char. Lơ\m jơ tơjra#m, rim bơngai tang măt hlôi atu\m băl vih tơbăt kơ khei năr nuih mơng tơ\ Trường Sơn tơguăt hăm tơdrong iung jing kơ Khul linh 559 păng đơ\ng ro\ng noh hlôi jing ‘Năr juăt jue kơ {ô đo#i Trường Sơn.

Iung jing ăh khei  5 -1959, Khul linh đei hơnăn Đoàn 559. Đơ\ng minh anih linh chơng gre chơ pơdu\ tơmam, Đoàn 559 mă blu\ng tơ iung pơjing minh khul [ô đo#i ako\m jing: gre vih vơ\t, linh teh, linh hơmet răm, linh pơnăh gre păr, bơngai jang xu\ng pho\ng, bơngai jang tơ\ kơdrăn tơblăh, bơngai jang găh trong nơnăm, vei xơđơ\ng ăn ‘măng pơdu\ tơmam drăm hơto\k xơđơ\ng đơ\ng tơring hle\ch Trường Sơn truh pơmơ\t Trường Sơn, đơ\ng tơring găh tu mơ\t truh kơdrăn tơblăh găh pơbăh, teh đak Lào, Campuchia, tơgop hơ ‘nhăk cách mạng tơring pơbăh đơ\ng anih vei xơđơ\ng khul linh jing khul linh tơblăh tơdru\t Mih – Nguy\, tơblăh pơ rơngei tơring pơbăh. Đại tá Đặng Đình Đường, xơ\ jang Kơdră Sư đoàn 470, Pho\ Kơdră Jơnu\m jang găh khul linh xo Trường Sơn – Trong Hồ Chí Minh dêh char  Đak Lăk ăn tơbăt: “Mưh ưh đei jăl trong 559 noh ưh lai yơ gre mam, [ô đo#i, tơmam xa chơ đơ\ng tơring tu năm truh kơdrăn tơblăh găh pơbăh, kơlih kiơ bơ\na thei tơblăh pơ rơngei tơring pơbăh noh gơnơm đơ\ng trong âu. Jăl trong 559 noh jing kăl hloh, jing kơdrăn tơblăh nuih mơng hloh”.

Pơma ăh jơ tơjra#m, Đại tá – Bơngai jang nuih mơng Lê Xuân Bá, Kơdră Jơnu\m jang găh khul linh xo Trường Sơn – Trong Hồ Chí Minh dêh char  Dak Lak xơkơ\t: rim bơngai linh xo Trường Sơn xơ\ hlôi pơjing đei dôm tơdrong chrih chrai, pơjing dôm tơdrong đei jơnei đơ\ng jăl trong Trường Sơn nuih mơng, tơgop pơjing hnưr erih nuih mơng kơ khei năr tơblăh Mih do\ng teh đak đơ\ng hơdrung hơdre\ch bơ\n. Che\p vei tơdrong juăt jue kơ {ô đo#i Trường Sơn, lơ\m tơdrong jang tơ iung pơjing păng vei lăng teh đak, lơ kang [o# linh hăt hot pơm jang, gơh rơgei hlôi jing um ai hơto\k mu\k drăm tơ\ tơring: “ ‘Năr âu tôm ‘nho\ng pơmai oh adoi vih ako\m tơ\ âu, vih tơ\ âu noh xo# xôn vă [lo\k tơbăt xơ\ ki bơ\n pơih trong Trường Sơn tơnap tap thoi yơ. Xơnăm âu Jơnu\m jang duh adrin vă ‘nho\ng pơmai oh [ơm pơgang pơnhu\l da cam, unh hnam hin dơnuh noh yơ\ng âu ki jơnu\m jang tơ\ dêh char hlôi axong ăn 14 tơpu tơmam. Jơnu\m jang Trường Sơn dang ei đei hloh 100 ‘nu jang rơgei, năm tơ\ tơring pơxe\l dang ei noh [ôh ‘nho\ng pơmai oh mă xơnăm hloi ‘lo\, jơhngơ\m ưh grăng mă lei hăt hot pơm jang vă pơm pơdro\ng ăn unh hnam păng tơgop pơjing pơ ‘lơ\ng pơlei pơla.”

Lơ\m [ar tơdrong tơblăh Phlăng păng Mih dơ\ng teh đak, kơ rơbăn hơdruh tơdăm jang xu\ng pho\ng hlôi kơdih năm pơdu\ phao kơtuang, tơmam xa, pơih phă [ôm min... ako\m ăn tơdrong tơblăh. Dôm j^t rơbâu kang [o#, hơdruh tơdăm jang xu\ng pho\ng hlôi lôch plang păng rơka hơbur; Kơ rơbăn ‘nu bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam/dioxin. 

Đảng păng Teh đak bơ\n hơnơ\ng tơre\k kăp g^t hăm bơngai tơgu\m jơhngơ\m ăn cách mạng, hăm khul jang xu\ng pho\ng vang iung tơblăh. {ok Vũ Trọng Kim, Kơdră Jơnu\m bơngai jang xu\ng pho\ng Việt Nam xơkơ\t: “Tơdrong plang nuih mơng đơ\ng bơngai jang xu\ng pho\ng atu\m hăm khul gru\p nai jing tơdrong nuih mơng păng tơdrong plang tih tên đơ\ng hơdruh tơdăm jang xu\ng pho\ng păng khul linh. Tơbăt 60 xơnăm năr pơih jăl trong Trường Sơn, jăl trong teh Hồ Chí Minh hlôi pơgơ\r plang hlôt nhang, plang pơkao tơ\ rim pơxat [lo\k tơbăt kơ Linh nuih mơng lôch plang [ơ\t pơih jăl trong Trường Sơn. Dôm tơdrong jang thoi noh, pơm ăn khul mơlôh hrei âu băt hơdăh hloh tơdrong juăt jue păng pơtoi vei răk tơ[ăk mong đon bơnôh nuih mơng kơ cách mạng”

      Chôt vih hăm tơdrong erih rim kơ năr, khul bơngai jang xu\ng pho\ng xơ\ hlôi pơih jăl trong  Trường Sơn nuih mơng, pơtoi vang jang dôm tơdrong jang tơpôl, atu\m tơ iung pơjing pơlei pơla roi năr roi pơdro\ng ‘lơ\ng ro\.

Lan chih păng rapor