VOV4.Bahnar - ‘Long dổi tơ je# âu đei kon pơ lei pơ tăm lơ tơ\ Tây Nguyên păng ăn iok yua lơ, đơ\ng 2,3 hre\ng triệu tru\h kơ ti hlak jên 1 hek tar 1 sơ năm. Kơ loăi ‘long bri joăt, ăn ‘long g^t, găr g^t, dang ei to\k bo\k jing ‘long mu\k drăm pran, sơng đei kon pơ lei pơ tăm lơ, pơm ăn tơ drong hơ iă ‘nao găh pơ tăm bri tơ\ tơ ring, hơ to\k ‘long pe\ng yơ\p păng đei io\k yua mu\k drăm ăn bri păng mirr ro\h.

Dơ\ng je# ‘long kiơ\ kơ yuăn krao cây dổi jơk ‘nao pơ tăm đei 2 sơ năm mă lei kơ jung tru\h 3,5m, plei hơ kriu hơ krau [e\nh dơng, mo\ Phạm Thị Nhạn, thôn Đồi Mây, xăh sơ lam Đắk Wil, apu\ng Cư Jút, de#h char Dak Nông pă đei ôn tơ drong chhôk ‘nă. Kho\m tơ pl^h pơ gar tiu kơ u\nh hnam hlôi hơ to\k io\k yua. Mo\ Nhạn tơ băt, lơ\m 3 kơ loăi ‘long tơ pl^h tiu ‘no\h j^ sầu riêng, đàn hương păng dổi, ‘no\h ‘long dổi ‘lơ\ng hlo\h [iơ\. ‘Long blu\h jing tôch kơ hre\nh, dang ăi băl păng vă ăn io\k phe\ blu\ng a hăm dang 2-3 ki plei hơ dr^h 1 tơ nơm, hăm kơ jă 100.000 hlak jên 1 k^ plei hơ dr^h ‘no\h 200 tơ nơm ‘long dổi hlôi hơ nhăk ăn dang 50 triệu hlak jên: “’Long dổi âu sư blu\h jing pran de#h, io\k đơ\ng pơ tăm tru\h dang ei lăp tu\h đei 1 ‘măng pho\ng, oei pơ yan to\ ‘no\h tơ ru\ih ăn kơ sư to\ se\t đak. Sư [ônh de#h, ư\h kơ kăl pru\ih pơ gang kiơ hloi. Hơ păng hơ yơ ku\m đei pơ kao, hơ păng hơ yơ ku\m đei plei âu, ‘nâu ro\ răng tru\h tết ‘no\h gơ\h phe\ bơ\ih.”

Long Dổi pơ tơm pơm tơ pl^h trong lăng găh pơ tăm bri

Hơ tăih kơ hnam yă Nhạn 160 Km, [ok Thào Seo Pao, bơ ngai Mông, thôn 11, xăh hơ tăih hơ to\ Cư San, apu\ng M’Drắk, de#h char Dak Lak ku\m hlôi pơ tăm 400 tơ nơm ‘long dổi lơ\m hơ găt 4 hek tar te\h kông lơ\m hơ tuch sơ năm 2019. ‘Nao pơ tăm 10 khei, mă lei ‘long dổi hlôi hơ nhăk tru\h ăn kơ sư tôch kơ lơ tơ drong hơ me\ng. ‘Long đ^ kơ jung hlo\h 1m, lơ tơ nơm hlôi pơ tơm le\ch pơ kao: “ ‘Long dổi ‘no\h ^nh pơ tăm 4-5 sơ năm đei phe\ io\k ‘no\h phe\ io\k hơ nơ\ng hloi, ư\h pă pơ tăm ming dơ\ng, hơ r^h sot, [ơ\t lăp kơ hre\ng sơ năm hloi. Io\k yua mu\k drăm ku\m lơ hlo\h dôm ‘măng ‘long keo lai. Yua kơ ‘long keo lai ‘no\h pơ tăm mư\h 4-5 sơ năm athei ko\h io\k păng pơ tăm plơ\ng dơ\ng, jên hoach sư lơ mă io\k yua to\ se\t hlo\h kơ ‘long dổi.”        

Hơ dre\ch ‘long dổi mă [ok Thào Seo Pao oei tơ\ xăh tơ ring 3 Cư San păng yă Phạm Thị Nhạn oei tơ\ xăh sơ lam Đắk Wil pơ tăm ‘no\h hơ dre\ch dổi lai tơ gep, tă kơ răt đơ\ng Ko\ng ti Thanh Dổi Xanh, thôn Cao Thắng, xăh Ea Kao, pơ lei tơm Buôn Ma Thuột. Tơ ‘ngla ko\ng ti, ‘nho\ng Hoàng Xuân Thanh tơ băt, hơ dre\ch dổi jơk mă ko\ng ti to\k bo\k te\ch ‘no\h j^ hơ dre\ch hle, đei kơ d^h sư pơm tơ gep đơ\ng ‘long ngọc lan hăm ‘long dổi bri tơ\ apu\ng M’Drắk, de#h char Dak Lak. Hơ dre\ch dổi hle blu\h jing hre\nh, 2-3 sơ năm đ^ ăn phe\ io\k blu\ng bơ\ih, păng sơ năm mă 5 io\k yua sơ đơ\ng hăm kơ so# jo# păh lăp 20-30k^ găr 1 tơ tơm. Dang ei ‘long  Dổi kơ ‘nho\ng Thanh đei 80 tơ nơm, pơ tăm đơ\ng sơ năm 2008, 1 sơ năm hơ io\k găr hlôi hơ nhăk ăn kơ so# io\k yua dang 2 ti hlak jên.

‘Nho\ng Hoàng Xuân Thanh hăm pơ gar dổi 80 tơ nơm lap tơ gep

Io\k yua hơ dăh đơ\ng ‘long dổi hơ dre\ch hle oei pơ\ih ăn tơ drong hiôk pơm pơ dro\ng ăn Ko\ng ti Thanh Dổi Xanh, [ơ\t lơ tơ moi đơ\ng Hòa Bình, Hà Giang, Nghệ An, Thanh Hóa, Bình Phước, Đồng Nai, Bình Dương ku\m tơ chă tru\h răt hơ dre\ch, kơ so# hlo\h kơ hre\ng rơ bâu tơ nơm 1 sơ năm. Hơ dre\ch ‘long đei ko\ng ti k^ hla ar pơ kăp vei lăng ‘lơ\ng, đơ\ng ro\ng 5 sơ năm, 1 tơ nơm đei 20 k^ plei hơ dr^h tơ\ kơ pal mă io\k jên ‘long hơ dre\ch. Hăm dôm de#h char Tây Nguyên, ko\ng ti oei tơ mơ\t jên jang asong hơ dre\ch ăn kơ rim gru\p u\nh hnam, hơp tak xăh păng pơ đ^ hloi mir đak lar pơ tăm dổi. ‘Nho\ng Hoàng Xuân Thanh tơ roi, sư tu\h đ^ jơ hngơ\m ăn ‘long dổi ‘no\h j^ yua kơ ‘nâu j^ ‘long bri, păng pơ tăm bri gô pơm đei tơ\ hơ năp kơnh ăn kơ Tây Nguyên: “{ơ\t u\nh hnam đơ\ng Hòa Bình mơ\t tơ\ Tây Nguyên, [ok ^nh akhan bri mă phă đ^ ‘no\h đơ\ng ro\ng âu bu pơ tăm đei bri ‘no\h gô tôch kơ ‘lơ\ng. &nh che\p vei đon tơ che\ng pơ tăm bri đơ\ng do\h păng dang ei ^nh oei che\p vei đon tơ che\ng đơ\ng [ok ^nh, hơ drin tơ le\ch jang pơ\ih să hơ găt bri roi să roi ‘lơ\ng. Tơ dăh jang [lep trong ‘no\h oei g^t hlo\h kơ măih.”

Hơ dre\ch dổi ‘nao lai tơ gep đơ\ng ‘lơ\ng ngọc lan hăm ‘long dổi bri M'Drắk

Blu\h t^h tôch kơ hre\nh, ăn ‘long ‘lơ\ng, găr g^t, ‘long dổi to\k bo\k đei kon pơ lei jang chu\n mir Tây Nguyên păng lơ de#h char nai hơ me\ng đơ\ng sư. Hăm xăh Ea Kao, pơ lei tơm Buôn Ma Thuột, an^h mă ‘long dổi lai tơ gep đei pơm tơ le\ch, hlôi đei lơ pơ gar Dổi đei tơ mơ\t pơ tăm hơ lam pơm đei tơ drong jang cho\h jang bri ‘long hơ dai đei io\k yua mu\k drăm tôch kơ lơ. Yă Hồ Thị Cẩm Lai, Kơ dră An^h pơ tru\t cho\h jang sa pơ lei tơm Buôn Ma Thuột, de#h char Dak Lak tơ băt, lơ pơ gar dổi ‘nao: “ ‘Long Dổi ‘no\h j^ ‘long bri pơ tăm tôch kơ [ônh, blu\h jing ‘lơ\ng tơ\ đ^ đăng rim kơ loăi te\h păng tơ drong hơ drông phă tôch kơ to\ se\t. Io\k yua mu\k drăm đơ\ng ‘long Dổi hlôi tơ [o#h hơ dăh, ‘lơ\ng, dang hlo\h 100 tơ nơm lơ\m 1 hek tar ‘no\h ăn io\k yua hlo\h 500 triệu hlak jên.”

Đunh kơ âu, jang bri ‘long, pơ tăm ‘long bri đa đei tơ klep hăm tơ drong dơ nu\h hin mơ mat, tơ ring te\h krăng krăl mă pơ tăm bri. ‘Me\h hơ to\k tơ iung bri lơ\m khei ‘năr dang ei, kăl hơ dai hăm pơm lăp pơ đ^ hloi ‘me\h vă găh pe\ng yơ\p bri, io\k yua rim sơ năm păng kơ jă ‘long mư\h pơ tôch sơ năm jang. ‘Long Dổi hlôi hơ met pơ ‘lơ\ng đei đ^ đăng păng pơ tơm pơm tơ pl^h trong lăng găh pơ tăm bri, tơ gu\m sơ kơ\t hơ dăh: Bri ‘no\h j^ măih kiơ\ [lep trong mu\k drăm đơ\ng sư.

Công Bắc : Ch^h

Thuem: Tơ blơ\