VOV4.Bahnar - Hiong bri tơ̆ Tây Nguyên oei tŏk bŏk jing tơ drong tơ tŏ đon. Kăl kơ lăng truh, lơ̆m khei ‘năr bri đei phă pơ răm kơ tang, lơ kang ƀô̆ hlôi apĭng pơ dơh kơ jang, lơ tơ ‘ngla bri hlôi hơ chăng ti ư̆h kơ băt pơm liơ. Lơ̆m kơ plăh ‘noh, 1,2 ‘nu kang ƀô̆ ‘noh jang hơ dai hăm bơ ngai koh tơ tông ‘long tơ plih jing bơ ngai koh tơ tông ‘long. Kang ƀŏ phă bri, tơ gar iŏk teh đei chă ƀôh roi ‘năr roi lơ. Kơ tang hloh dơ̆ng ‘noh jĭ ƀơ̆t mă vei lăng bri mă hlôi mơ mat tat, jên tơ mơ̆t jang ăn bri ‘long mă hlôi tôch tŏ sĕt, ‘noh oei đei tơ gar iŏk, sa pơ jĭp, pơm ăn tơ drong roi kơ nê̆ tê̆. ‘Nâu tơ pă jing 1 tơ drong tơ tăm hiong bri  yua kơ tơ tăm hiong bri hai athei tang găn kơ dih kơ ƀô̆ đei pơ jao kơ chư̆k jang, tơ năp jang vei lăng bri hai.

Tơ ter trong iĕ năm klĕch tơ ƀôt bri 1148, Kŏng ti jang găh bri ‘long Krông Bông, xăh Cư Pui, apŭng Krông Bông, dêh char Dak Lak, tơ ‘ngơl tơ ‘ngônh dôm tơ ƀôt bri ‘nao đei koh iŏk, sŏh phă. Dơ̆ng ƀơ̆t tơm ‘long tih hlôi đei ŭnh sa khôi mă lei oei hơ tol kơ ƀang “ kơ̆m koh phă, soh bri, tơ gar iŏk teh bri”, nhôn chih iŏk lơ ‘long tih, ‘long iĕ đei ŭnh sa tơ ‘ngơl tơ ‘ngônh, hơ grôn hơ gran, lơ tơm ‘long đei ot iŏk, tih truh 2 ‘nu koăr. Hơ nơ̆ng năm mơ̆t hlom lơ̆m bri, lăng ƀôh dôm groi kông pơ trơp băl hlôi đei koh pơ ‘ngoăih đơ̆ng jơ̆ng truh loĕl kông. 5 khei blŭng sơ năm 2021, kŏng ti chă ƀôh truh 427 tơ drong, pơm hiong răm dang 105hek tar bri. Ưh kơ sơ đơ̆ng hloh dơ̆ng, ƀơ̆t dăr hơ len chih iŏk hơ găt teh bri tơ jur jăl jang 2014-2020 tŏk truh hloh 2.500hek tar. Ƀok Nguyễn Đức Trường- Kơ dră anih jang kơ sô̆ 1, Kŏng ti jang bri ‘long Krông Bông, akhan tơ drong ư̆h kơ băt pơm liơ tơ̆ hơ năp tơ drong phă bri đei ƀôh kơ tang, ư̆h kơ kĕ vei lăng khei ‘năr âu ki:

         “Phă bri ‘noh dang ei pơ vĕr dêh. Sư đei bơ ngai răp gak, mạng viễn thông đei jơ̆p bơ̆ih, ‘nhŏng oh năm jang ‘noh sư tơ roi tơ băt ăn băl, kơ na tơ drong chă ƀôh, kơ tă rôp bơ ngai soh phă bri ‘noh tôch hơ nat. ‘Nhŏng oh hlôi jang đĭ jơ hngơ̆m bơ̆ih mă lei ư̆h kơ kĕ tang găn tơ drong phă bri nhen dang ei.”

Mĭnh tơ ƀôt bri 1148 – Kŏng ti jang bri ‘long Krong Bông đei phă

Lei lăi thoi noh nhen Krông Bông, tơ drong phă bri đei ƀôh ư̆h kơ kĕ vei lăng, ư̆h kơ băt pơm liơ tơ̆ hơ năp phă bri, tơ gar iŏk teh tŏk bŏk đei ƀôh tơ̆ Tây Nguyên. Lơ anih jang chă ƀôh đei hiong bri kơ tang, đơ̆ng kơ hrĕng truh rơ bâu hek tar 1 anih jang. Năm truh dang yơ, bri kŭm hiong răm đĭ. Ƀok Lê Quang Dần- Phŏ Kơ dră Anih vei lăng găh choh jang sa păng hơ tŏk tơ iung tơ ring tơ rang dêh char Dak Nông tơ blang hơ dăh, kŭm hăm dôm tơ drong ư̆h kơ kĕ tơ răn đơ̆ng tơ ‘ngla bri ‘noh oei đei tơ drong tơm pơm ăn tih đơ̆ng trong jang, tơ drong tơ gŭm ‘măn ăn bri ‘long păng ăn bơ ngai vei lăng bri oei ư̆h kơ ‘lơ̆ng:

“Rim tơ drong hơ găt, trong jang tơ gŭm tam mă tơ pă rơ đăh, lăp. Tơ ring ‘noh să, kơ hret găh kon pơ lei oei, mŭk drăm, tơ pôl tơ̆ tơ drong jang vei lăng bri tôch kơ tih. Lơ̆m kơ plăh ‘noh, jên, bơ ngai jang đơ̆ng rim kŏng ti bơ̆ jang ư̆h kơ măh vă vei lăng bri.”

Ƀơ̆t mă bri tŏk bŏk đei phă pơ răm, bơ ngai vei lăng bri mă hlôi ư̆h kơ măh ‘noh dang ei, tơ̆ lơ anih jang, lơ kang ƀô̆, bơ ngai jang vei lăng bri apĭnh pơ dơ̆h kơ jang, pơm hla ar pơ dơh kơ jang. Tơ drong tơm ‘noh jĭ yua kơ teh bri đei pơ jao xă, hơ năp jang trăp trĭn, pơm kơ hret kơ tang mă lei pơ jao tơ drong ư̆h kơ rơ đăh, tơ mam tơ gŭm ư̆h kơ đei, kang ƀô̆ vei lăng bri ling lang ư̆h kơ jăng tơ̆ hơ năp bơ ngai kŏh tơ tông ‘long bri. Lơ̆m kơ plăh ‘noh, iŏk yua tôch tŏ sĕt, tơ drong arih kơ dôm bơ ngai kơ tă vei lăng bri ư̆h kơ đei vei sơ đơ̆ng. Tơ̆ kŏng ti jang bri ‘long Krông Bông, lơ̆m 3 sơ năm âu ki đei 16 ‘nu kang ƀô̆, găh lơ ‘noh kỹ sư, vei kơ chư̆k pơm kơ dră chĕp kơ̆l anih jang bri ‘long, apĭnh pơ dơh kơ jang. Oei tơ̆ Kŏng ti jang bri ‘long Ea Kar, lăp lơ̆m dang hloh 1 sơ năm âu ki, 17/45 kang ƀô̆, kơ dră chĕp kơ̆l, bơ ngai jang apĭnh pơ dơ̆h tơ drong jang. 1 ‘nu kang ƀô̆ tơ̆ Kŏng ti jang bri ‘long Ea Kar tơ băt, 3 lơ̆m kơ sô̆ 5 ‘nu kang ƀô̆ tơ̆ anih jang bri ‘long hlôi pơ dơh kơ jang păng kơ dih kâu sư kŭm hlôi pơm hla ar apĭnh pơ dơh, tŏk bŏk gô đei hơ met pơ ‘lơ̆ng:

“Jên khei ĭnh ‘noh 3,2 triệu, athei thim jên kơ dih vă năm jang. Hăm tơ drong kơ hret tơ drong jang mơ mat tat hloh dơ̆ng, bơ ngai jang ư̆h kơ tôm vă vei lăng. Mă pêng ‘noh jĭ hơ năp jang, lê̆ phă bri lơ dêh hnang ‘nŏh kŭm akŏm hơ năp jang bơ ngai vei lăng tơ ring ‘noh. Tơ dăh akŏm hơ năp jang găh khôi luơ̆t ‘noh ư̆h kĕ jang hơ dai đei ôh. Pơ ma atŭm ‘noh jĭ kơ pal pơ ma, hơ la hil, tôch kơ bơ ngơ̆t, ư̆h kơ kĕ jang.”

Khŭl linh vei lăng bri kơ Kŏng ti jang bri ‘long Krông Bông ư̆h kơ băt vă pơm liơ

Ưh khan lăp ư̆h kơ ‘lơ̆ng găh trong jang tơ gŭm, khôi luơ̆t lơ̆m vei lăng bri, lơ tơ ‘ngla bri akhan, tơ drong ư̆h kơ đei jang hơ dai đơ̆ng khŭl kơ dră, anih jang kơ pal tơ ring lơ̆m sek phak rim tơ drong pơm glăi ‘noh jĭ tơ drong tơm pơm ăn đe sư athei pơ dơh kơ jang tơ̆ hơ năp tơ drong phă bri, tơ gar iŏk teh. Ƀok Nguyễn Đức Phúc- Kơ dră vei lăng kŏng ti tơ mang lăng bri brăh Phương Nam, dêh char Lâm Đồng tơ roi nơ̆r tơ gop:

 “Ĭnh pơ tăm bri tôch kơ ‘lơ̆ng, đe sư iŏk kơ măy ot lê̆, ĭnh kŭm rôp vei păng pơm hla ar ƀiên ƀan pơ jao bơ̆ih mă lei kŭm ư̆h kơ đei bu sek tơ lang ngăl. Tơ drong tơm ‘noh jĭ krao ăn kơ ƀok kơ dră vei lăng xăh ‘noh ƀok âu akhan lê̆ sư krao bơ ngai jang năm, mă lei gô truh gơ măng ‘noh kơ dih kâu ĭnh pơm liơ vei gơ̆h bơ ngai, mă thoi noh ‘noh lăng nhen jei đe sư bơ̆ih.”

Ƀơ̆t đĭ ư̆h kơ băt vă pơm liơ tơ̆ hơ năp tơ drong phă bri, lơ tơ ‘ngla bri, mă loi ‘noh jĭ dôm anih jang mơ dro sa kơ dih đei pơ jao, ăn thuê bri tơ̆ Tây Nguyên hlôi hŭt kơ chăng ăn bri đei phă pơ răm hơ nhăk truh lơ hơ găt bri đei phă pơ goh. Nhen tơ̆ apŭng Ea Súp, tơ ring đei lơ tơ drong jang ăn kơ dih thuê bri hloh dêh char Dak Lak hăm vă jê̆ 30 tơ drong jang, akŏm đĭ đăng 17.000héc ta nhen vă đĭ ư̆h pă đei ƀôh hơ nih đơ̆ng bri. 1 ‘nu kơ dră chĕp kơ̆l Anih jang vei lăng bri ‘long apŭng Ea Súp, tơ roi tơ drong:

“Tơ drong ‘noh jĭ vă đĭ đăng ư̆h kơ gơ̆h pơm kiơ, bri đei phă đĭ. Kĭ ăn đe sư lơ̆m tơ̆ âu jang, đe sư ư̆h kơ pơm kiơ̆, hŭt hơ chăng lê̆ ‘noh, bri đei phă măk ai, kon pơ lei tơ gar iŏk đĭ, dang ei hơ năp jang ‘noh găh bu, bu jang tơ drong ‘nâu. Ĭnh ƀôh hơ dăh, jô̆ hloi apŭng kŭm lăng ƀôh ư̆h kơ đei yua mă lei liơ mă nŏng thoi noh đĕch.”

Thuem: Tơ blơ̆