Bri ‘long Tây Nguyên tơ\ hơ năp tơ drong kơ hret athei jing măih ‘lơ ‘lo\
{ai 4: ‘Long bri so tơ [ôh trong jang ‘nao
{ai 1: http://vov4.vov.vn/Bana/chuyen-muc/bri-tay-nguyen-lom-pokap-athei-jing-mah-c1376-348516.aspx
{ai 2: http://vov4.vov.vn/Bana/chuyen-muc/dong-rong-ko-dom-hogat-bri-tomau-hoh-hoi-c1376-348805.aspx
VOV4.Bahnar - Mă tơ pă lơ sơ năm âu ki ăn [ôh, tơ dăh bri lăp đei kơ jă kăp g^t găh cham char, tang găn sar bar ‘no\h tam mă tôm. Bri kăl đei yoa găh mu\k drăm lơ [iơ\ ku\m hăm dôm kơ jă kăp g^t găh cham char hai. Păng mă loi, bri athei jing măih tơ pă găh mu\k drăm. Lăp lai yơ pơ jing đei tơ drong đei yoa mu\k drăm gơ\h rong arih tơ pôl ju\m dăr ‘no\h trong ‘me\h tơ plih bri gơ\h jur, tơ drong jang vei lăng păng ato\k tơ iung bri gơ\h kơ jăp ‘lơ\ng. Vă pơ tôch dôm [ai: “Bri ‘long Tây Nguyên athei nhen măih ‘lơ ‘lo\” ‘no\h j^ [ai chih đei kơ\l “’Long bri tơ [ôh trong năm ‘nao" tơ roi truh tơ drong ‘lơ\ng vă pơ jing bri ‘long kăp g^t găh 2 tơ drong: Mu\k drăm păng cham char, păng đei yoa găh mu\k drăm tôch tơ găl đơ\ng bri ‘no\h j^ trong krao hơ vơn ‘lơ\ng hlo\h, sơng đei lơ kon pơ lei vang vei lăng, ato\k tơ iung bri; tơ mât bơ ngai hăm bri jing m^nh an^h oei xa kơ jăp ‘lơ\ng.
Đơ\ng sơ\ bơih, [ok Thào Seo Pao, bơ ngai Mông, thôn 11, xăh hơ tăih yăih Cư San, apu\ng M’Drak, dêh char Dak Lak ưh păng đei năm chă hơ ngoang dăh mă ko\h phă bri pơm mir, mă ako\m jơ hngâm ăn tơ drong pơ tăm ‘long bri, păng hlôi pơ tăm đei ‘long keo xă hlo\h 16 ha. Tơ drong jang mu\k drăm kiơ\ ‘long bri roi hơ iă mưh [ok Pao băt truh ‘long dổi, 1 kơ loăi ‘long pơm tơ\r tôch kơ juăt, dang ei đei pơ tăm vă io\k găr, hơ nơ\ng đei kơ jă hlo\h 700 rơ bâu 1 k^. Hơ tâp jrăng vă lăng hơ len ‘long blu\h vơ\, [ok Pao [ôh ‘long dổi blu\h [ônh hlo\h kơ ‘long keo dơ\ng. ‘Nao pơ tăm 10 khei, ‘long pơ tơm le\ch pơ kao. Păng dang ei, đơ\ng ro\ng 15 khei, unh hnam [ok pơ tơm phe\ đei găr dổi blu\ng a, pơih đei trong hơ me\ng kơ ‘long bri đunh sơ năm, ưh kăl ko\h ‘long ‘mơ\i na đei xa:
“’Long dổi ‘no\h bơ\n ưh kơ đei pơ tăm hơ lơ\k dơ\ng, ‘long hơ rih tôch sot, [ât lăp truh kơ hre\ng sơ năm hloi. Tơ drong đei yoa đơ\ng sư ku\m lơ hlo\h dôm ‘măng pơ têng hăm ‘long keo lai. Yoa ‘long keo lai ‘no\h pơ tăm 4-5 sơ năm athei ko\h io\k păng pơ tăm ming dơ\ng, jên jang huach lơ [iơ\ mă lei io\k yoa ưh đei dang ‘long dổi.”
Pơ tăm ‘long dổi đei tơ\ ‘lơ\ng, găr kăp g^t, io\k yoa truh kơ hre\ng triu 1 ha 1 sơ năm tơ\ Dak Lak
Kiơ\ yă Hồ Thị Cẩm Lai, Kơ dră An^h pơ tru\t choh jang xa plt Buôn Ma Thuột, dêh char Dak Lak, dổi j^ 1 lơ\m dôm kơ loăi ‘long đei ơng tơ đăh lơ hlo\h tơ\ plt, đei te\ch ăn dôm apu\ng lơ\m dêh char păng te\ch ăn dêh char nai lơ\m te\h đak hai nhen: Hòa Bình, Hà Giang, Nghệ An, Thanh Hóa, Bình Phước, Đồng Nai… vă pơ tăm, pơm bri. ‘Long dổi pơm ăn lơ bơ ngai ‘me\h pơ tăm mưh pơ gar ‘long blu\ng a tơ\ Buôn Ma Thuột ăn [ôh, ‘long blu\h [ônh tih, tơ\r ‘lơ\ng, găr kăp g^t, io\k yoa truh kơ hre\ng triu hlak jên 1 ha 1 sơ năm:
’Long Dổi j^ kơ loăi ‘long bri pơ tăm tôch [ônh, blu\ng jing ‘lơ\ng tơ\ rim kơ loăi te\h păng ưh gan đei sơ drông phă. Đei yoa đơ\ng ‘long Dổi tôch lơ, pơ tăm hlo\h 100 tơ nơm 1 ha ‘no\h đei yoa hlo\h 500 triu.”
Đunh kơ âu, jang ‘long, pơ tăm ‘long bri hơ nơ\ng pơ tih hăm tơ drong tơ nuh hin, mă lei dang ei đ^ ơha bơih. ‘Ngoăih kơ pơ tăm sâm tơ\ bri ‘long Ngọc Linh, dêh char Kon Tum hlôi jing tơ mam kăp g^t kơ te\h đak ‘no\h tơ\ Dak Lak đei ‘long dổi, tơ\ Lâm Đồng đei ‘long ươi, j^ kơ loăi ‘long tơ\r tih đei plei păng găr tôch kơ kăp g^t, đei io\k yoa truh kơ hre\ng triu 1 ha, ku\m hăm lơ kơ loăi ‘long kăp g^t nai hai.
‘Me\h vei lăng, ato\k tơ iung bri ‘no\h athei sek tơ lang ‘lơ\ng tơ drong đei xa yoa, arih xa đơ\ng bơ ngai pơ tăm, vei bri
Mă lei, dôm kơ loăi ‘long bri kăp g^t, đei yoa lơ tơ tă yoa đơ\ng kon pơ lei pơ tăm kơ dih ngăl, ưh đei trong jang ‘lơ\ng vă ato\k tơ iung bri ‘long. Lơ tơ pôl păng an^h jang đei pơ jao bri, tam đei trong jang vă gơ\h io\k yoa ‘lơ\ng mu\k drăm đơ\ng bri. Nhen Công ty 27/7, dêh char Dak Lak, [ok Phạm Văn Tư, Pho\ Kơ dră Công ty oei hli an^h jang sư tang ‘măng, yoa mă ‘me\h jang ră mă lei ưh đei hla ar phep:
“Đơ\ng năr io\k tơ drong jang nhôn tam mă jang xa io\k yoa đei yă kiơ. Dôm bơ ngai jang hơ dai athei tơ gop jên vă vei lăng tơ drong jang xa. Nhôn ‘me\h choh rơ uơ te\h bri, chor hơ bong đak vă pơ tăm ‘long keo, ‘long tếch, pơ tăm [um hơ [o, thoi no\h gơ\h ke\ jang to\k. Mă lei dêh char tam mă ăn. Tơ dăh lăp vei rong ‘long bri ‘nao blu\ng ‘no\h ưh kơ băt dôm sơ năm sư gơ\h io\k đei 1 m kho#i ‘long 1 ha!"
Bri ‘long Tây Nguyên đei lơ kơ loăi tôch ‘lơ\ng, mă lei truh dang ei tơ drong rơih trong vă ato\k tơ iung bri oei hui. Kon pơ lei ‘nao lăp tơ che\ng truh tơ\ ‘long dổi păng ‘long ươi đech. Dôm tơ ‘ngla bri lăp pơm hơ nhăk pơ tăm ‘long keo, ‘long hơ ngo đe\ch. Kơ plăh ‘no\h, tơ\ 5 dêh char, oei đei hlo\h 1 triu 500 rơ bâu ha bri ‘long ưh kơ ‘lơ\ng kăl pơ tăm vei rong mơng; vă je# 1 triu ha te\h bri kăl pơ tăm ming ‘long.
Bơ\ jang hăm kơ dră che\p kơ\l dôm dêh char Tây Nguyên, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc pơ ma hơ dăh: Bri ‘long j^ tơ drong arih ning mônh kơnh kơ Tây Nguyên. Tây Nguyên ‘me\h jang to\k kơ jăp ‘no\h athei pơ tăm ming bri ‘long. Ato\k tơ iung bri ‘long gô tơ gu\m ăn Tây Nguyên vei lăng ‘lơ\ng cham char, pơih trong jang kơ jăp ăn an^h jang kơ măy pơm tơ\r ‘long đei kơ jă truh dôm j^ ti Đô lar păng pơih trong ăn tơ drong chă tơ mang lăng rơ go\h ‘lơ\ng. Thủ tướng oei akhan, ‘me\h vei lăng păng ato\k tơ iung bri ‘no\h athei sek tơ lang ‘lơ\ng tơ drong đei yoa, xa yoa đơ\ng kon pơ lei pơ tăm, vei bri. Hơ năp jang đơ\ng dôm dêh char ‘no\h athei hơ len năng ‘lơ\ng tơ drong vei lăn bri, tơ drong tơ gu\m oei jang kiơ\ dang ei vă tơ le\ch trong jang mă lăp:
“Vei lăng, rong ‘long bri ‘nao blu\h păng ‘long bri pơ tăm tôch g^t kăl. An^h tơm vei lăng choh jang xa păng ato\k tơ iung tơ ring tơ rang, dôm an^h jang đảng dêh char tơ\ yơ đei bri, tih xă ie\m athei pơ jing trong jang tơ mât hơ dai lơ\m tơ drong jang kơ te\h đak, pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao, sut pơ đ^ pơ ngot tơ jur tơ nuh hin kiơ\ tơ drong jang ‘nâu. Bơ\n ưh đei tôm trong jang tơ gu\m. Ie\m athei lăng năng tơ drong tơ gu\m yơ đ^ so, pă lăp bơih, oei găn trong jang xa ‘no\h athei hu\t le#, athei Thủ tướng hơ met ăn. ‘Nâu j^ trong jang kăl hlo\h.”
Jang hăm bri ‘long Tây Nguyên hlo\h 40 sơ năm, Giáo sư Tiến sĩ Bảo Huy akhan, tơ drong so ưh pă lăp blu\ng a mă Tây Nguyên athei hu\t ‘no\h j^ Trong jang đunh đai
Truh dang ei, tam mă đei dêh char tơ\ Tây Nguyên đei nơ\r tơ blang hơ dăh găh “trong jang yơ đ^ so păng đei lăp bơih, kăl đei sut hu\t le#”, nhen nơ\r athei đơ\ng Thủ tướng ku\m nhen tơ le\ch đei trong jang ‘nao đei yoa ‘lơ\ng [iơ\. J^ bơ ngai đei hlo\h 40 năm jang ‘long tơ\ Tây Nguyên, tơ le\ch trong ăn tơ drong tơ gu\m jang ‘long lơ\m tơ pôl păng pơ gơ\r bơ\ jang lơ tơ drong tôch đei yoa, Giáo sư Tiến sĩ Bảo Huy akhan, tơ drong ưh pă lăp blu\ng a mă Tây Nguyên athei sut hu\t ‘no\h j^ trong jang đunh đai. {ok tơ blang tơ drong dôm dêh char asong ăn kơ hre\ng an^h jang kơ dih păng an^h jang hơ doi thuê bri nhen oei đei hrei ‘nâu:
“Ăn an^h jang kơ dih jang găh bri ‘no\h pơm ăn bri ‘long jing đei tơ ‘ngla tơ pă, gơ\h tơ le\ch jên jang xa, xa hơ păh đunh đai. ‘No\h j^ tơ drong tro\ mă lei trong jang ‘no\h glăi. Glăi âu ‘no\h [ât yơ, mă tơ pă inh tam mă [ôh 1 tơ ‘ngla bri yơ đei trong jang ‘lơ\ng găh bri ‘long. Oei bri ‘long ‘no\h athei jang đunh truh 50 sơ năm, 1 hre\ng sơ năm, [ât lăp ‘no\h 2,3 hre\ng sơ năm ‘mơ\i, ưh kơ s^ lăp 5-10 sơ năm đe\ch. Hrei ‘nâu, tơ tă ple\h pơ ie\ bri ‘long yoa vă chă trong io\k te\h, yoa vă io\k tơ mam oei đei lơ\m bri ‘no\h đe\ch. Đe sư hơ nơ\ng ko\h phă bri kiơ\ trong jang ‘nâu, trong jang to, mă hơ tuch kơnh pă te\h ho\h đe\ch, vă io\k te\h te\ch dơ\ng.”
Tây Nguyên oei tam đei trong jang đunh đai, bơ ngai che\p kơ\l Khul kơ dră te\h đak hlôi pơih tơ [ôh ăn trong: Bri ‘long Tây Nguyên vă pơ yoa ăn tơ drong jang kơ măy tơ\r ‘long ning mônh kơnh, ăn tơ drong chă tơ mang lăng păng cham char arih rơ go\h ‘lơ\ng ning mônh kơnh. Tơ drong jang mu\k drăm oei pơm kơ hret hăm lơ bri ‘long Tây Nguyên, blu\ng a đ^ vă chă đei trong jang hăm dôm kơ loăi ‘long gơ\h io\k yoa hla, plei, găr, kơ tăk lơ\m rim sơ năm, mă ‘long dổi, ‘long ươi, ‘long sâm ngọc linh j^ dôm kơ loăi ‘long kăl đei rơih lơ. Bri ‘long Tây Nguyên oei đei lơ kơ loăi ‘long kăp g^t păng ‘long pơ gang nai hlôi đei băt truh, kăl đei trong jang ‘lơ\ng, đunh đai vă vei lăng păng ato\k tơ iung bri ‘long vă gơ\h hơ nhăk đei tơ drong đei yoa ‘lơ\ng hlo\h. Kơ jă kăp g^t đei hơ nơ\ng tôch tơ găl mă bri ‘long hơ nhăk ăn tơ pôl ‘no\h j^ trong pơ tho tơ [ôh, roi tơ băt đei yoa hlo\h vă tơ pôl, dôm tơ ring năm truh tơ dỏng jang vei lăng bri ‘long jơk [l^k hăm đ^ jơ hngâm. Păng gơ nơm thoi noh, tơ mam bri ‘long Tây Nguyên roi đunh roi lơ, roi đunh roi đei yoa ‘lơ\ng, hơ nhăk Tây Nguyên jang to\k dơ\ng ‘moi kiơ\ tơ ring đei ư\ j^ bri ‘long xă xeng păng jang to\k pran kơ jăp.
Công Bắc: Chih
Dơ\ng: Tơ blơ\
Viết bình luận