VOV4.Bahnar - Blŭng sơnăm 1945, Tơblăh vang apŭng plĕnh tĕh ‘măng mă ƀar yak trŭh khei ‘năr pơtôch. Năr 15/8/1945, Nhật kŭp kơ̆l yơ̆r ti kơ Liên Xô hăm rim tĕh đak boăl joăt. Tơdrong kŭp kơ̆l yơ̆r đơ̆ng Khŭl kơdră chĕp pơgơ̆r tĕh đak Nhật hlôi pơm ăn khŭl lĭnh Nhật tơ̆ Đông Dương sơ ‘nhôi sơ ‘ngon. Khŭl kơdră chĕp pơgơ̆r tĕh đak Trần Trọng Kim vă jê̆ sơlăh sơlang, kơtơ̆ng ang Nhật kŭp kơ̆l yơ̆r ti tĕnh koăng pơm ăn kon pơlei băt. Jơ̆p tơring lơ̆m tĕh đak, Việt Minh pơgơ̆r ‘măng iung jrĕo. Tơ̆ hơnăp tơdrong au, Kơdră chĕp pơgơ̆r Tĕh đak Hồ Chí Minh hlôi ƀrĕng tơchĕng klŏh klĕch hloi: “Lơ̆m mă au jing jơ ‘năr rơvơn hlŏh, mă đơ̆ng lôch răm trŭh dang yơ, mă đơ̆ng chhông pơgŏh hơbon  Trường Sơn jei hơdrin iŏk đei jơnei ăn tơdrong pơm tơm kơ dĭh hơdrĕch hơdrung”.

Lơ̆m tơdrong anai, năr 9/3/1945, phát xít Nhật pơgơ̆r tơblơ̆ hŭt Phalăng. Lơ̆m gơmăng ‘nŏh hloi, Hop akŏm Khŭl kơdră chĕp pơgơ̆r Trung ương tơlĕch tơdrong pơgơ̆r kĕch mang pơm hơyak blŭng ăn iung jreo. Khei 3/1945, Trung ương Đảng tơlĕch nơ̆r athei jang kiơ̆ “Nhật – Phalăng tơblăh dĭh băl păng bơ̆n iung jang hloi”. Khei 4/1945, tơdrong pơgơ̆r tơ jră Nhật dŏng tĕh đak đei pơgơ̆r tôch kơtang. Khei 5/1945, Kơdră chĕp pơgơ̆r tĕh đak Hồ Chí Minh đơ̆ng Cao Bằng brŏk tơ̆ Tuyên Quang, rơ̆ih Tân Trào pơm hơnĭh oei kơ kĕch mang. Tơ̆ au, hlôi pơgơ̆r Hop akŏm lơ̆m tĕh đak kơ Đảng, pơdrơ̆ng kiơ̆ tơdrong tơchơ̆t Pơgơ̆r iung jreo tĭh păng pôk rơih Dơnŏ anĭh pơm rơngei Trung ương, Khŭl kơdră chĕp pơgơ̆r pơgia kơ yuơ ƀok Hồ Chí Minh pơm Kơdră chĕp pơgơ̆r tĕh đak. Gơmăng năr 13/8/1945, Nơ̆r tơchơ̆t iung jeo đei tơlĕch ăn: Bơ̆n iung pơgơ̆r mă koăng, hăm jơhngơ̆m nuih mơng, kơchăng kơtang! Tơdrong jơnei gô jei păh bơ̆n. jei lơ̆m chăl sơnăm ‘nŏh, Hồ Chí Minh đei kơthơ krao hơvơn pơgơ̆r iung jreo tĭh pơma hơdăh: “Dang ei tơchơ̆t ăn tơdrong lôch erĭh kơ hơdrĕch hơdrung đĭ trŭh. Jơ̆p lơ̆m tĕh đak kon pơlei dăh iung yak hơnhăk jơhngơ̆m pran bơ̆n pơm rơngei ăn kơ bơ̆n”.

Kơ yuơ Đảng păng Kơdră chĕp pơgơ̆r tĕh đak Hồ Chí Minh chĕp pơgơ̆r, kon pơlei lơ̆m tĕh đak hrơ̆p mĭnh ƀơ̆r đon iung jreo iŏk đei chĕp pơgơ̆r tơring. Đơ̆ng năr 14 - 18/8/1945 ‘măng iung jreo tĭh hlôi đei pơgơ̆r păng iŏk đei jơnei tơ̆ tơring chŏh jang sa tơring tơmăn Bắc Ƀộ, Tơring Tŏk bŏk, mĭnh păh tơring Pơbăh. Năr 18/9, ‘măng iung jrĕo iŏk đei jơnei tơ̆ Hà Nội, năr 23/8 ‘măng iung jrĕo iŏk đei jơnei tơ̆ Huế, Bắc Cạn, Hoà Bình, Hải Phòng, Hà Đông, Quảng Bình, Quảng Trị, Bình Định, Gia Lai, Bạc Liêu… Năr 25/8 iung jrĕo iŏk đei jơnei tơ̆ Sài Gòn, Gia Định, Kon Tum, Sóc Trăng, Vĩnh Long, Trà Vinh, Biên Hoà, Tây Ninh, Bến Tre, Côn Đảo… Lăp lơ̆m 15 năr hơtuch khei 8/1945, ‘măng iung jrĕo hlôi iŏk đei jơnei keh kong, tơdrong chĕp pơgơ̆r tơring hlôi mơ̆t lơ̆m tơmang ti kon pơlei.

Năr 2/9/1945, Kơdră chĕp pơgơ̆r Tĕh đak Hồ Chí Minh tang măt ăn Khŭl kơdră chĕp pơgơ̆r pơgia tĕh đak hlôi đŏk Hla bơar Tơchơ̆t pơm tơm kơ dĭh, tơbăt hơdăh tơ̆ hơnăp kon pơlei Việt Nam păng apŭng plĕnh tĕh, tĕh đak Việt Nam Dân chủ cộng hoà đei pơjing. Hla bơar tơchơ̆t tĕh đak pơm tơm kơ dĭh pơ̆ih trong ăn “nơ̆r pơsêh” lơ̆m hla bơar Tơchơ̆t tĕh đak pơm tơm kơ dĭh sơnăm 1776 kơ tĕh đak Mi păng Hla bơar Tơchơ̆t pơm tơm kơ dĭh kon pơlei kơ kĕch mang Phalăng 1789. Tơdrong mă au vă sơkơ̆t hơdăh tơdrong trŏ ƀlep ‘lơ̆ng lơ̆m atŏk tơ iung kơ tơpôl kon char gơmar, ‘nŏh jing tơdrong ư̆h kơ jor. Tơdrong tơchơ̆t pơm tơm kơ dĭh tơ ƀô̆h hơdăh tơdrong chư̆ kơnê̆ đơ̆ng ayăt hlŏh 80 sơnăm chĕp pơgơ̆r hlôi “pơlơ̆m hla kơ rơngei hiôk hian, hơtŏ hơnơ̆ng, ‘mêm mơnat dĭh băl năm tơgar iŏk tĕh đak bơ̆n, pơgŏ pơđep kon pơlei bơ̆n”

Găh tơdrong tơm pơm ăn đei jơnei, Kĕch mang Khei Tơhngam jing trong kơnăl akŏm lơ̆m 15 sơnăm iung tơ jră mơmat tat kơ đĭ đăng kon pơlei kơ yuơ Đảng chĕp pơgơ̆r, hlôi đei hơlen kiơ̆ pêng ‘măng iung tơ jră kĕch mang. Khŭl kĕch mang đei Đảng chĕp pơgơ̆r păng pơtho pơhrăm. Hăm tơdrong yan au iung tơ jră ‘nŏh hlôi jing khŭl chĭnh trĭ nuih mơng, khŭl ƀô̆ đô̆i kon pơlei tơm dơnơm. Kĕch mang Khei Tơhngam jơnei ‘nŏh kơ yuơ Đảng bơ̆n hlôi hơmet ăn khŭl nuih mơng pran kơtang pơ đĭ lơ̆m kon pơlei tơgoăt tơgoăl pôm nơ̆r ƀơ̆r đon lơ̆m Mặt trận Việt Minh, ‘moi kiơ̆ lơ̆m tơgoăt tơgoăl công - nông kơ yuơ Đảng chĕp pơgơ̆r. Kiơ̆ đơ̆ng nŏh sơkơ̆t hơdăh: Tơdrong chĕp pơgơ̆r trŏ ƀlep đơ̆ng Đảng ‘nŏh jing trong tơm hlŏh, sơkơ̆t hơdăh iŏk đei jơnei kơ Kĕch mang Khei Tơhngam 1945.

Kĕch mang Khei Tơhngam 1945 hlôi ‘măn ăn kơ bơ̆n lơ trong kơnăl gĭt kăl hlŏh ăn kơ bơ̆n hŏk kiơ̆: Đei mĭnh Đảng pơm jŭk yŭk trong hơlau tơpă kĕch mang, tơgoăt iŏk trong jang chủ nghĩa Mác – Lênin, đei jơhngơ̆m đon Hồ Chí Minh pơchŏh ăn păng băt hơdăh rim chăl sơnăm gĭt kăl, tơlĕch ăn trong bơ̆ jang kĕch mang trŏ ƀlep, tôch kơ lăp păng trong iung tơblăh tôch kơ lăp; băt jơ ‘năr rơvơn, tơ iung pơjing păng chĕp pơgơ̆r khŭl, kiơ̆ yok jơhngơ̆m pran mkơ hơdrĕch hơdrung hăm jơhngơư̆m pran chăl hle vă ba trong ăn kon pơlei iung tơ jră pơjei iŏk đei chĕp pơgơ̆r kơ dĭh. Kơrŭn đĭ jơhngơ̆m bơ̆ jang kĕch mang pran kơtang vă tơblăh pơrăm khŭl kơdră chĕp pơgơ̆r tĕh đak so, pơjing đei khŭl kơdră chĕp pơgơ̆r hle tĕh đak kơ kon pơlei.

Tơblơ̆ nơ̆r: Amazưt