VOV4.Bahnar - Che\h phe ya đei pơm kiơ\ trong tuh hrâu hre\k lơ tơ mam ưh ‘lơ\ng, io\k yoa pơ gang vă pơm đei [ôh kât keng tơ\ an^h te\ch mơ dro. Tơ drong ‘nâu ưh lăp pơm ke# truh an^h jang che\h phe ‘lơ ‘lo\ đe\ch mă oei pơm kơ ne# truh jơ hngâm jăn bơ ngai yoa dơ\ng.

Hrei ‘nâu tam mă đei chih jo# yoa đơ\ng an^h jang kơ pal găh dôm an^h pơm che\h phe tuh hrâu lơ tơ mam ưh ‘lơ\ng, io\k yoa pơ gang vă pơm, dăh mă dôm an^h huch che\h phe te\ch che\h phe ya ăn đe. Mă lei kiơ\ tơ drong dăr hơ len ‘nao âu đơ\ng Khul hơ găt tơ mam ‘lơ\ng păng vei lăng bơ ngai răt kơ Việt Nam găh kơ chơ\t cafein lơ\m 253 kơ mâu che\h phe găm tơ\ 4 dêh char, pơ lei tơm đei: Hà Nội, pơ lei tơm Hồ Chí Minh, Bình Dương păng Sóc Trăng ăn [ôh, đei vă je# truh 1/3 kơ mâu đei kơ chơ\t caffeine to\ se\t đe\ch (hơ la kơ 1 gam lơ\m 1 kơ lich). Mă loi đei truh 5 kơ mâu ưh đei kơ chơ\t caffeine hloi. Kơ mâu set hơ len đei io\k ưh đei pơ rơ\ng tơ\ dôm an^h te\ch mơ dro che\h phe pha ra băl, đơ\ng an^h te\ch mơ dro tih, tơ\ kăn tin hnam pơ gang, che\h phe te\ch tơ\ jih trong păng gre tu\n. Che\h phe hrâu hre\k te\ch kư\ kă jơ\p tơ ring, oei bơ ngai răt ‘no\h ưh băt che\h phe yơ tơ pă, che\h phe yơ ya.

‘Nho\ng Lê Văn Chính, tơ\ kuơ\n Hai Bà Trưng, Hà Nội ăn tơ băt: “Hơ dai hăm dôm an^h te\ch che\h phe tih ‘no\h hrei ‘nâu đei lơ an^h te\ch che\h phe ăn tơ moi huch hai, nhen: che\h phe te\ch rok trong, che\h phe te\ch kiơ\ mum trong, che\h phe răt vih huch tơ\ hnam, an^h jang ku\m đei [ôh tôch lơ, yoa [ônh, kơ jă re\h. Inh hơ nơ\ng huch che\h phe ‘năi mă lei ưh kơ băt hơ yơ che\h phe tơ pă, hơ yơ che\h phe ya. Đe sư hơ nơ\ng akhan che\h phe ‘lơ\ng ngăl, ba kư\ răt huch đe\ch ưh kơ băt kiơ. Bơ ngai te\ch đe pha hơ drol che\h phe lơ\m 1 ka tih, ming lơ\m kơ thu\ng pre\l, đang kơ ‘no\h tuh te\ch ăn tơ moi, tuh thim s^k mă ưh ‘no\h đak to\h, hơ vơ\r, tăh thim pre\l. Ưh kơ băt che\h phe ‘no\h đei pha thoi yơ, che\h phe lơ liơ.”

Hơ dai hăm dôm kơ li che\h phe đei kơ jă truh dôm j^t rơ bâu tơ\ dôm an^h te\ch tih ‘no\h che\h phe te\ch tơ\ jih trong, rok trong to\k bo\k đei lơ tơ moi răt huch, yoa sư reh lăp đơ\ng 5.000 hlak 1 kơ li đe\ch. Mă lei, kiơ\ dôm bơ ngai juăt jang găh tơ mam xa, hăm kơ so# jên âu, ưh jor bơ ngai răt ưh đei huch che\h phe ‘lơ\ng tơ pă. Kơ lih yoa dôm an^h hơ dre\ng, ot che\h phe ya tơ tă io\k [um ngô mă ưh ‘no\h hơ [o ot hrâu hăm che\h phe vă tơ jur kơ jă pơm. Găh no\h dơ\ng, tơ drong te\ch che\h phe ya sư đei 1 păh ‘no\h yoa tơ drong juăt đơ\ng bơ ngai răt hai, [ât mă đei lơ bơ ngai ‘me\h huch che\h phe “tăng, đei blôk kơ mơ\k”. Kơ loăi che\h phe âu yoa pha hăm pơ gang, ot [um ngô, bơ [o ngăl. Oei che\h phe hmă pha đang đe đa akhan ưh đei [ou phu ‘lơ\ng.

Khei ‘năr âu ki, lơ an^h te\ch mơ dro che\h phe kơ ne# đei chă [ôh păng kâm ưh ăn jang xa. Mă lei, kơ so# âu lăp to\ se\t đe\ch [ât mă kơ hre\ng, rơ bâu an^h sơ\k hơ dre\ng, ot che\h phe ưh tam mă ke\ vei lăng đ^. PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh - Khoa Kơ măy kơ mo\k tơ mam xa, Hnam trưng đăi ho\k Bách khoa Hà Nội akhan: “Dôm an^h jang kơ pal athei hơ len năng, mă 1 đe hăm io\k [um ngô tuh hrâm lơ\m che\h phe ưh, tơ dăh tuh hrâu [um ngô ‘no\h athei chih hơ dăh tơ\ kơ [i găr [um ngô hơ dre\ng, ưh kơ s^ che\h phe hơ dre\ng, mưh ưh ‘no\h athei thu io\k, so\h hu\t pơ đ^ yoa pơm thoi no\h ‘no\h hơ le\nh pơ dăr lơ\m te\ch mơ dro, athei sek tơ lang kiơ\ luơ\t. Oei tơ dăh đe hơ dre\ng [um ngô dăh mă che\h phe phơ\k ‘no\h j^ pơm tơ le\ch tơ mam xa ưh rơ go\h ‘lơ\ng.”

Kiơ\ dôm bơ ngai juăt jang, che\h phe ưh đei cafein, dăh mă đei ră mă lei to\ se\t ‘no\h j^ kơ loăi che\h phe hrâu hăm [um ngô, hơ [o hơ dre\ng kre\nh, tuh hrâu hăm pơ gang. Tơ mam vă pơm che\h phe ya ‘no\h plei pơ lou tăng, hơ [o, [um ngô, pơ gang. Đơ\ng ro\ng kơ hơ dre\ng, dôm kơ loăi găr âu sư jing tăng, pơ ngơi, mă lei ưh đei kơ chơ\t ‘lơ\ng kiơ, tơ tă kơ chơ\t pơ nhu\l pơm pơ răm hăm bơ ngai yoa ngăl đe\ch. Oei dôm kơ loăi tơ mam nai nhen pơ gang pơm [ou phu, pơm blôk kơ mơ\k, rang ‘lơ\ng ăn che\h phe ya ‘no\h lăp yoa ăn tơ drong jang kơ măy đe\ch, ưh gơ\h yoa vă pơm tơ mam xa yoa sư tôch kơ ne#.

{ak si Trần Văn Ký – Khul jang Khoa ho\k ki thuơ\t vei lăng rơ go\h ‘lơ\ng tơ mam xa Việt Nam ăn tơ băt: “Kơ măy kơ mo\k vă pơm sơ [o\ng păng dôm kơ măy kơ mo\k nai mă lei đe tơ tă io\k vă pơm tơ mam xa, pơ tih gia nhen pơm che\h phe, pơm kơ mơ\k vă pơm sơ [o\ng đe tơ tă io\k pơm che\h phe, ‘nâu j^ tơ drong pơ rơ\ng đơ\ng dôm bơ ngai pơm che\h phe. Bơ ngai te\ch pơ gang ưh đei glăi mă bơ ngai răt ‘no\h glăi, yoa lu sư io\k yoa pơ gang âu ưh tro\ tơ drong. An^h vei lăng te\h đak hrei ‘nâu lăp dăr hơ len tơ\ an^h te\ch đe\ch, dăr hơ len thoi no\h ưh kơ tro\, athei dăr hơ len tơ\ an^h pơm hai, lăng năg rim tơ mam sư pơm te\ch tơ\ ‘ngoăih, tơ drong ‘nâu dang ei te\h đak oei hu\t hơ chăng le#.

Việt Nam đe ư j^ an^h jang che\h phe tơm kơ apu\ng plenh te\h, mă lei tơ drong, bơ ngai răt yoa tơ mam Việt oei athei yoa che\h peh ya, ưh kơ ‘lơ\ng rim năr ‘no\h j^ tơ drong hl^ch tơ pă. Lơ tơ drong găh pơm che\h phe kơ ne#, ưh kơ ‘lơ\ng đei chă [ôh mă lei che\h phe ya oei đei [ôh tơ\ jơ\p tơ ring. Kơ lih yoa thoi no\h, dôm an^h jang vei lăng kơ te\h đak păng an^h jang kơ pal đei [ơm truh athei bơ\ jang mă kơ tang vă dăr lăng, set hơ len tơ mam ‘lơ\ng, tơ gu\m ăn bơ ngai răt rơih đei tơ mam rơ go\h. Atu\m hăm ‘no\h hơ to\k tơ drong sek tơ lang dôm an^h pơm che\h phe ya, che\h phe ưh kơ ‘lơ\ng vă vei lăng ‘lơ\ng jơ hngâm pran kon pơ lei, pơ jing an^h dơ\ng pran kơ jăp ăn dôm an^h pơm tơ le\ch, te\ch mơ dro che\h phe tơ pă.

Dơ\ng: Tơ blơ\