VOV4.Bahnar - Lơ unh hnam kon pơlei tơ\ Dak Lak hlôi koh phă le# pơgar cà phê, kxu to\k bo\k oei đei yua vă io\k teh pơtăm tiu, mă đei tơdrong tơroi đơ\ng anih jang kpal păng pơrang hăm tơm tiu lang xă lơ\m tơring.

Đơ\ng ro\ng kơ ‘măng ‘mi blu\ng pơyan, unh hnam [ok Trần Văn Dũng, oei tơ\ thôn Yên Khánh, xăh Ea Tân, apu\ng Krông Năng, hlôi tenh kuăng choh teh vă hơmet pơtăm tiu. Lơ\m hơgăt teh 1 sào cà phê ‘nao ‘nao koh hu\t le# oei [enh rơh tơm, lơ jrăng tiu hlôi đei [u\ pơdơ\ng. {ok Trần Văn Dũng tơblang tơdrong tơm mă koh le# cà phê vă pơtăm tiu: Kiơ\ kơ inh jo# hơlen dang ei tơm cà phê tơpă kjă hăp ưh kơ đei xđơ\ng, oei tiu noh ăh tơjur kjă duh oei 40 rơbâu, 50 rơbâu hlak jên minh k^ noh jang adoi đei xa hloh.

{ok Đỗ Văn Long, Kdră anih vei lăng kon pơlei xăh Ea Tân, apu\ng Krông Năng ăn tơbăt, kjă tiu hơnơ\ng ăh kjă 150 rơbâu hlak jên minh k^ lơ\m dôm xơnăm kơ âu, pơm ăn tơring ưh kơ đei trong vă tang găn tơdrong pơtăm tiu lang xă. Lơ\m dôm xơnăm kơ âu, hlôi đei hloh 500 ha cà phê tơ\ xăh tro\ koh hu\t le# vă io\k teh pơtăm tiu: Khei năr tơje# âu tơdrong ato\k pơtăm tiu noh hăt hot tơpă, mă lơ noh kon pơlei pơtăm kiơ\ tơdrong lăp đe\ch, ưh kơ đei kiơ\ xkơ\t yơ ôh. Yơ\ng âu ki hlôi đei tơdrong mă tiu lôch tenh, lôch adar, tơdrong tơm noh yuơ kon pơlei pơm jang ưh kơ đei kiơ\ xkơ\t khoa học, mă hăt noh chă ho\k [oi dih băl đe\ch..

Kiơ\ pơkă truh xơnăm 2020, hơgăt teh kơ dêh char Dak Lak noh 12 rơbâu ha. Mă thoi noh, hơgăt tiu tơ\ dêh char âu hlôi hloh 16 rơbâu ha, lơ\m noh je# tong ane# noh pơtăm ‘nao lơ\m 2 xơnăm kơ âu. Ưh kơ adro# pơtăm tiu lơ\m tơring teh ‘nao, pơtăm rok kiơ\ tơm pơgăn kial, pơtăm atu\m hăm ‘long pơtăm nai, mă lơ unh hnam koh phă le# cà phê, kxu vă pơtăm tiu, pho\ noh yua kơdih tơm kxu vă pơm jrăng pơtăm tiu. {ok Huỳnh Quốc Thích, Pho\ kdră Anih choh jang xa păng ato\k tơring pơxe\l Dak Lak, tơroi, mưh hơnơ\ng pơtăm tiu hăm rim tơdrong, noh kon pơlei gô hiong răm pơđ^: Tiu mă pơtăm kiơ\ kxu noh tơm kxu hiôk kơ bu\k. Yuơ noh ne\ pơtăm hăm jrăng kxu, hăp ưh kơ đei kjăp ôh. Mă ano# đ^ đăng noh hiong hloi cà phê, kxu, tiu noh hiơ\r kơ jơhngơ\m tơpă. Trong jang hơ iă hloh noh, lơ\m hơgăt teh ba oei đei tơm yă kiơ noh vei lăng choh jang mă tơnăp, axong jang mă kjăp kơnh gô đei yua. Mưh dang ei bơ\n pơtăm bu băt băi lơ\m 2-3 xơnăm dơ\ng kjă tiu hăp duh oei xđơ\ng thoi âu dăh mă ưh.

Tam mă băt kjă tiu lơ\m dôm xơnăm truh thoi yơ, mă lei kơtă đang măt pơtăm lang xă thoi âu noh hlôi pơm pơrang ato\k tenh. Kiơ\ tơdrong tơroi ‘nao hloh đơ\ng Anih choh jang xa păng ato\k tơring pơxe\l Dak Lak, pơhlom 20% hơgăt tiu kơ dêh char oei [ơm pơrang dreng hla păng lôch adar, 16% hơgăt tiu [ơm pơrang lôch tenh. Tơje# hăm noh lơ kơloăi pơrang duh pơm ăn tiu ưh kơ gan đei plei.

Ưh kơ adro# tơ\ Dak Lak, mă lơ tơring pơtăm tiu xă nhen Chư Sê (Gia Lai), Đắc Rlấp (Đắc Nông), anih mă kon pơlei hlôh vao găh jang tiu, duh oei pơngơ\t kơ đon yuơ pơrang lôch tenh lôch adar. Truh je# đ^ xơnăm 2014, ja#p tơring Tây Nguyên hlôi đei 1400ha tiu athei phă le# yuơ pơrang. Tiến sih Lê Ngọc Báu, Kdră anih jang hơlen khoa học kỹ thuật choh jang xa jang găh bri Tây Nguyên, xkơ\t, noh jing tơdrong răm đơ\ng pơtăm tiu lang xă:  Ato\k tenh thoi ăi noh hăp đei lơ tơdrong ưh kơ ‘lơ\ng păng ưh kơ đei xđơ\ng. Dang ei lơ hơgăt tiu [ơm pơrang lôch tenh lôch adar, păng rim xơnăm đeo kơ rơbâu ha athei koh hu\t le#. Mă 2 dơ\ng noh đei lơ tơdrong ưh kơ ‘lơ\ng [ơ\t pơtăm tiu lang xă noh hăp [ơm vi-rút, tơdrong mă âu ưh kơ pơm tom tiu lôch kơtă mă lei hăp pơm ăn kơ tiu ưh kơ ‘lơ\ng ôh.

Tiu jing hdre\ch ‘long pơtăm tơnap kơ vei lăng, tơdrong axong jang mă blu\ng adoi hoach lơ mơ\n. Mưh hơnơ\ng kơdâu kiơ\ kjă te\ch lơ\m tơring mă pơtăm ưh kơ đei pơkă, ưh kơ mơ\ng tơdrong răm, pho\ koh le# ‘long pơtăm nai vă pơtăm tiu, kon pơlei tơnap kơ tang găn keh tơdrong răm lơ\m choh jang xa.

Lan chih păng rapor