Tơ̆ xăh Vân Hòa, dêh char Đắk Lắk, ƀok Trần Văn Hiệp jĭ mĭnh lơ̆m kon pơlei mă blŭng vang jang tơdrong jang hơdai pơtăm hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong hăm Kŏng ti jang pơgar rong Rơmo iŏk đak toh TH. Lơ sơnăm hơdrol, ŭnh hnam ƀok Hiệp tơklep hăm tơm ƀum ƀlang. Mă lei, iŏk yua mŭk drăm roi ‘năr roi tơjur ƀơ̆t mă teh pơtăm đei ƀôh roi kơnê̆, ưh kơ ‘lơ̆ng đơ̆ng rŏng lơ sơnăm choh pơtăm. Kiơ̆ kơ ƀok Hiệp, tơdrong tơplih jing pơtăm hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong hlôi pơih ăn trong jang sa ‘nao hăm iŏk yua sơđơ̆ng ƀiơ̆ gơnang đơ̆ng đei anih mơdro sa kĭ hla ar pơkăp răt iŏk hloi đơ̆ng blŭng pơyan.

"Ƀơ̆t hdơdrol ĭnh pơtăm ƀum ƀlang ‘noh ƀôh ưh kơ đei iŏk yua, roi ‘năr teh roi kơnê̆, ưh kơ kĕ bluh jing ‘lơ̆ng. Đang kơ ‘noh ĭnh tơplih pơtăm hơƀo ‘nâu, vă hiĕm ăn rơmo iŏk đak toh âu. Dang ei hơƀo ‘noh ƀôh đei dêh, iŏk yua lơ̆m ŭnh hnam ‘noh ŭnh hnam hơtŏk tơiung kơna ĭnh kŭm chhôk ‘nă”.

Kŭm hăm ƀok Hiệp, lơ ŭnh hnam kon pơlei tơ̆ Vân Hòa tŏk bŏk lăng ƀôh tơdrong hiôk hơtŏk ‘lơ̆ng iŏk yua đơ̆ng pơtăm hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong. ‘Nhŏng Trần Văn Thiên, mĭnh ‘nu kon pơlei mơlôh iung jang hơdrol vang jang tơdrong jang, ‘nao koh iŏk 2 hek tar hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong đơ̆ng rŏng hloh 80 năr pơtăm. Pơđĭ tơmam đei anih mơdro sa răt iŏk hăm kơjă đơ̆ng 1.350 truh 1.400 hlak jên 1 kĭ. Iŏk yua jô̆ păh lăp đei đơ̆ng 50-55 tấn 1 hek tar, ƀơ̆t mă akŏm jên pơtăm dang 25 triệu hlak jên 1 hek tar 1 pơyan. Đơ̆ng rŏng kơ jô̆ đĭ jên jang, ‘nhŏng Thiên iŏk đei hloh 80 triệu hlak jên lăp lơ̆m tam mă tôm 3 khei.

"Hăm hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong khei ‘năr koh iŏk ‘noh kơđeh, 3 khei, ‘noh ŭnh hnam dang ei iŏk 1 hek tar dang 50 tấn. Đơ̆ng rŏng kơ jjô̆ đĭ jên jang ‘noh đei yua truh 1 hek tar 1 pơyan dang 42 triệu hlak jên lơ̆m dang 3 khei."

Kiơ̆ hơlen lăng đơ̆ng lơ kon pơlei jang chŭn mir, tơdrong ‘lơ̆ng tih hloh đơ̆ng hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong ‘noh jĭ khei ‘năr bluh jing kơđeh. Tơdăh hơƀo iŏk găr hmă kăl đơ̆ng 110-120 năr ‘mơ̆i mă ăn iŏk yua ‘noh hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong lăp hiong dang 80-85 năr. Gơnang đơ̆ng tŏ sĕt khei ‘năr đơ̆ng 30-35 năr 1 pơyan, kon pơlei gơh jang 3 pơyan lơ̆m 1 sơnăm mưh kơchăng đei đak tơ ruih.

Ŭnh

Tơdrong ‘nâu vă khan hơdai hăm tơdrong mĭnh hơnih teh, kon pơlei gơh hơtŏk kơsô̆ ‘măng pơtăm, hơtŏk iŏk yua teh păng đei jên lơ̆m sơnăm. Hăm kơsô̆ iŏk yua jô̆ păh lăp dang 35-40 triệu hlak jên 1 hek tar 1 pơyan, iŏk yua đơ̆ng hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong gô iŏk đei hloh 100 triệu hlak jên 1 hek tar 1 sơnăm, lơ hloh pơting hăm lơ kơloăi ‘long pơtăm tơ̆ groi teh joăt joe.

Gĭt kăl hloh, kon pơlei ưh pă tơ jră hăm tơdrong “ đei plei lơ kơjă re”. Pha hăm hơƀo iŏk găr pơmơ̆ng lơ̆m bơngai mơdro păng tơplih kơjă, hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong đei anih mơdro sa kĭ hla ar pơkăp răt pơđĭ đunh đai vă pơyua ăn dôm pơgar rong rơmo iŏk đak toh, rơmo pơm ‘nhĕm tih. Anih răt iŏk đei vei sơđơ̆ng hloi iŏk đơ̆ng blŭng pơyan, tơgŭm kon pơlei sơđơ̆ng jơhngơ̆m tơmơ̆t jên jang pơtăm. Jĭ ŭnh hnam pơtăm 7 hek tar hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong tơ til pơgar rong tơmo iŏk đak toh TH, ‘nhŏng Nguyễn Văn Hùng tơbăt, tơdrong jang oei hơnhăk ăn lơ đei yua nai ‘ngoăih kơ iŏk yua mŭk drăm.

"Pơtăm hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong âu ‘noh mă blŭng ‘noh cho ‘moh jĭ ĭnh đei yua hloh yua kơ jê̆ hnam kơmăy. Mă 2 dơ̆ng ‘noh jĭ anih tĕch ăn hnam kơmăy pơm tơmam hiĕm kon tơrong; đang kơ ‘noh  anih jang pơgar să tơgŭm ‘long hơdrĕch păng jên răt bơ̆n phŏng, pơgang tơdrong ‘noh jĭ tơdrong ‘lơ̆ng mă 3. Ĭnh ƀôh 3 tơdrong ‘noh pơma atŭm đĭ jơnei lơ̆m tơdrong pơtăm hơƀo ‘nâu bơih”.

Đơ̆ng rŏng dang 5 sơnăm tơlĕch jang tơ̆ dôm tơring păih Hơlĕch dêh char Đắk Lắk nhen Sơn Thành, Tuy An Nam ‘moi kiơ̆ jang hơdai hăm anih mơdro sa, tơdrong jang pơtăm hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong tŏk bŏk ăn ƀôh đei yua rơđăh ‘lơ̆ng. Ƀok Phạm Quốc Hoàng, Phŏ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Vân Hòa tơbăt, vă pơm tơdrong hiôk hơtŏk tơiung tơring tơmam sơđơ̆ng, khŭl kơdră tơring tŏk bŏk kơchăng chĕng hơmet tơring pơtăm, tơmơ̆t jên jang pơm đak tơruih păng jang hơdai anih mơdro sa hăm kon pơlei.

"Tơring nhôn ƀơ̆t măt krao hơvơn dôm ŭnh hnam kon pơlei đei đak tơruih, pơtih gia nhen jê̆ dôm dơnâu đak, jê̆ dôm đak krong, thong đak gô pơtăm ‘long ‘nâu. Hăm dôm tơring nai ‘noh nhôn kŭm pơjing trong jang ‘noh jĭ 1 tơring dang đơ̆ng 10 truh 15 hek tar ‘noh gô koer 1 hơlŭng đak kuay păng dôm ŭnh hnam pơtăm hơƀo ‘noh đe sư gô sir dôm hơlŭng vă mong đak pơyua ăn tơdrong tơruih”.

Đơ̆ng tơpă yan âu tơ̆ Đắk Lắk gơh ƀôh, kơjă tih hloh đơ̆ng tơm hơƀo pơm tơmam hiĕm kon tơrong ưh khan lăp oei tơ̆ iŏk yua lơ. Jơnei đơ̆ng tơdrong jang truh đơ̆ng tơdrong pơjing đei trong jang hơdai kơjăp đơ̆ng anih mơdro sa, kon pơlei jang chŭn mir păng khŭl kơdră tơring.

Kon pơlei đei anih tĕch sơđơ̆ng, anih mơdro sa đei tơmam ‘lơ̆ng, oei tơring pơjing đei tơring pơtăm akŏm tơklep hăm hơtŏk tơiung vei rong kon tơrong tih. Hơdai hăm ‘noh, tơdrong iŏk yua mơ̆r păng đak ‘mê̆ ‘mach đơ̆ng rŏng hơmet rơgoh đơ̆ng hơnih rong pơm jing hơlơ̆k hơle lơ̆m pơtăm, tơgop hơmet ming teh păng tơ jur ưh kơ ‘lơ̆ng ăn cham char.