Vă jê̆ 2 khei kơ ou, rim 'măng năm tơmang lăng pơgar 'long pơtăm kơ dôm unh hnam jang hơdoi tơ̆ xah Ia Nhin, dêh char Gia Lai, pơmai Nguyễn Thị Diệu, Kơdră Hơp tak xah Choh jang xa Tĕch pơdro Tơmang pơhiơ̆ Vũ Nam, hơdoi hăm kon pơlei hơlen lăng dôm tơdrong chih akŏm. Pơmai apinh 'măng săi phŏng tơjê̆ ou hloh noh layơ, yua phŏng kiơ, pruih pơgang hơdrông ah năr mă yơ păng hơmŏ layơ gô iŏk yua. Dôm tơdrong mă noh tŏk bŏk đei hơp tak xah akŏm vă hơmet chih măt vă iŏk kơsô̆ pơkăp tơring pơtăm ăn chănh hroi, pơm ăn tơmam pơtăm gơh đei tơm a la chă păng pơtrŏ hăm tơdrong kăl kơ bơngai răt yua. Pơmai Diệu ăn tơbăt, hơdrol ki, truh pơyan iŏk yua, bơngai ayơ truh răt tơ̆ pơgar 'noh kon pơlei tĕch hloi. Dang ei, 'meh mơ̆t lơ̆m tơring pơtăm đei kơsô̆ pơkăp, rim unh hnam athei chih akŏm tơdrong jang vei lăng 'long pơtăm lơ̆m khei năr pơm jang. Hăm lơ bơngai, mă kăl noh kon pơlei tơm mă juăt yua tơdrong chih akŏm lơ̆m kơmăi điê̆n tưh, tơdrong jang rah chih akŏm rah 'noh kăl khei năr vă kơ juăt: "Nhôn pơtho ăn kon pơlei băt hơdah, pruih pơgang vei lăng 'long pơtăm 'noh gĭt kăl hloh. Săi phŏng thoi yơ 'noh athei chih mă hơdah, vă ah tĕch tơlĕch tơmam drăm kơnh, bơngai răt yua tơmam drăm đe băt hơdah khei năr bơ̆n pơtăm, pruih pơgang layơ păng tă phŏng layơ. Inh tơchĕng kon pơlei mơ̆ng kiơ̆ 'noh tơmam pơtăm đei gô rơgoh 'lơ̆ng hloh hăm bơngai răt yua. Pơm thoi yơ vă kon tơplih trong pơm jang jĭ minh tơdrong jang đunh khei năr”.

Kơleng lăng gah hơnih jang mŭk drăm, kơsô̆ pơkăp tơring pơtăm ưh đei ƀônh jĭ minh hla bar hanh chĭnh đĕch ôh. 'Nou jĭ minh pah lơ̆m tơdrong jang vei lăng păng băt hơdah tơm a la chă, mă kăl hăm dôm tơring pơtăm 'long xa plei tĕch ăn teh đak đe.

Kŏng ti Kô phân Choh jang xa Kiơ̆ trong jang 'nao hơgei Hưng Sơn dang ei đei pơhlom 400 ha prit păng chănh hroi 'măn tĕch ăn teh đak đe păng tŏk bŏk oei pơih să teh pơtăm. Kiơ̆ kơ ƀok Lê Hoàng Linh, Kơdră tơring pơtăm kơ hơnih jang mŭk drăm 'noh, tơdrong pơm ƀônh hla bar kăl tơgŭm ăn hơnih jang mŭk drăm ƀônh hiôk hloh ăn tơdrong chih măt yua kơsô̆ pơkăp 'nao.

Mă lei ah mă tơring pơtăm đei pơih să, tơdrong kăl vei lăng adoi să hloh. Lơ unh hnam pơm jang lơ̆m minh tơring 'noh vă nhen hăm tơdrong iŏk yua tơmam pơm jang, vei lăng, pĕ yua athei đei hơlen kơjăp drơ̆ng minh. Ƀok Lê Hoàng Linh ăn tơbăt, minh hơnih jang ưh đei pơm kiơ̆ gô pơrăm truh tơdrong 'lơ̆ng păng tơdrong hơlen băt tơm a la chă kơ pơđĭ tơmam drăm:  “Dang ei kŏng ti nhôn ưh đei pơdơh ah 400 ha đĕch ôh, truh ou kơnh oei pơtoi pơih să teh pơtăm vă hơtŏk iŏk yua, păng hơtŏk tĕch ăn teh đak đe. Tơdrong Tơchơ̆t 36 'nao pơm trong ƀônh hiôk ăn hơnih jang mŭk drăm. Ning mônh kơnh, ah hơnih jang mŭk drăm pơih să teh pơtăm, chih măt apinh kơsô̆ pơkăp tơring pơtăm 'nao, kơsô̆ pơkăp hơnih tah 'nŭng 'nao noh gơh pơm kiơ̆ tơ̆ tơring hloi, ƀônh hiôk ăn hơnih jang mŭk drăm"

Yak hơdoi hăm kon pơlei jang mir păng hơnih jang mŭk drăm, Jơnŭm kon pơlei jang mir dôm tơring tơ̆ Gia Lai adoi oei tơgŭm ăn bơngai vang jang tơplih đon tơchĕng gah kơsô̆ pơkăp tơring pơtăm. Ƀok Nguyễn Sáng, Kơdră Jơnŭm kon pơlei jang mir xah Bờ Ngoong, Gia Lai ăn tơbăt, dang ei khul jang kơ jơnŭm kon pơlei jang mir tŏk bŏk oei tơroi tơbăt ăn kon pơlei băt vao hơdah gah tơmam drăm kơ lơ unh hnam gơh đei atŭm hơnăn kơ minh tơring pơtăm, noh trong jang kơ rim unh hnam adoi tơrĕk truh tơdrong jang atŭm. Mưh minh unh hnam yua tơmam drăm pơm jang ưh kơ trŏ tơchơ̆t dah mă chih ưh đei tơpăt, tơdrong hơlen lăng păng tĕch tơlĕch tơmam drăm kơ dôm unh hnam nai adoi ƀơm tơnap tap. Kơyuơ noh, tơdrong jang kơ Jơnŭm jang ưh đei pơdơh ah tơdrong hơvơn kon pơlei chih măt, mă athei ƀôh hơdah tơdrong pơyua đơ̆ng tơdrong atŭm pơm jang kiơ̆ minh tơdrong tơchơ̆t: "Gah Jơnŭm bơngai jang mir noh vang jang lơ̆m Jơnŭm pơgơ̆r jang kơ xah. Hăm dôm Kơdră, Phŏ kơdră khul păng rim bơngai jang lơ̆m Jơnŭm kon pơlei jang mir tơ̆ dôm thôn pơlei adoi vang jang tơnăp lơ̆m Khul pơtrŭt choh jang xa tơ̆ pơlei pơla vă brư̆ brư̆ pơtho ăn kon pơlei jang mir kŭm nhen bơngai jang lơ̆m khul vang jang hơdoi lơ̆m tơdrong tơlĕch jang kơ kŏng ti păng dôm hơni răt yua"

Vă kơsô̆ pơkăp tơring pơtăm tơpă jing tơmam drăm vei lăng tơdrong pơm jang, Gia Lai tŏk bŏk oei chih akŏm mong răk yư liê̆u păng pơkăp kơtơ̆ng ang hăm tơring pơtăm. Đơ̆ng hơtuch khei 8, Gia Lai pơtơm pơtho pơm kiơ̆ Tơchơ̆t 36, atŭm hăm noh hơlen lăng yư liê̆u tơring pơtăm sâu riêng, kaphê. Hơnih Pơtrŭt choh jang xa kơ dêh char gô vă pơih lăm pơhrăm tơ̆ 61 xah, phương đei tơring pơtăm hơdrĕch 'long ou. Truh năr 9/9, 40 xah, phương hlôi đei pơhrăm; 37 tơring tơlĕch pơm jang, lơ̆m noh 15 tơring pơjing khul pơm jang. Hơnih Pơtrŭt choh jang xa adoi hơmŏ 15 lăm hŏk ăn khul jang gah pơtrŭt choh jang xa tơpôl păng kon pơlei jang mir pơm tơm.

Đơ̆ng rŏng 55 năr pơm kiơ̆ Tơchơ̆t 36, Gia Lai asong 'nao 43 kơsô̆ pơkăp tơring pơtăm, hơtŏk kơsô̆ tơbang ah 'măng pơma đam truh 424 kơsô̆ pơkăp. Atŭm hăm tơdrong asong kơsô̆ pơkăp, dêh char tŏk bŏk oei chih akŏm kơtơ̆ng ang gah pơgar 'long pơtăm păng bơngai pơm jang vă 'măn ăn tơdrong jang hơlen băt tơm a la chă. Yă Nguyễn Thị Tố Chân, Phŏ Kơdră Hơnih Choh jang xa păng Cham char dêh char ăn tơbăt: "Tơchơ̆t mă nhôn tơlĕch noh kơ sơ yư liê̆u kơ tơring pơtăm gô jing hơnih tơm vă chih akŏm tơdrong kăl hơlen băt tơm a la chă, mă kăl noh hăm dôm tơdrong jang hrei ou tŏk bŏk oei vă tĕch tơmam ăn teh đak đe kŭm nhen pơm hơdah lơ̆m tơdrong hơlen băt tơm a la chă chehphe, chănh hroi, sầu riêng păng lơ hơdrĕch 'long pơtăm nai"

Lăng đơ̆ng tơdrong jang tơpă tơ̆ Gia Lai, Tơchơ̆t 36 tŏk bŏk oei pơih trong jang 'nao hăm kơsô̆ pơkăp tơring pơtăm: tơjur hla bar tơnap tap mă lei ưh đei tơjur tơdrong jang vei lăng. Ah hơdrol kơ pơm ƀônh hiôk hla bar, sơnong jang kơ hơp tak xah, hơnih jang mŭk drăm păng bơngai pơm jang roi hơdah hloh; đơ̆ng chih akŏm tơdrong pơm jang, hơlen lăng tơmam drăm jang truh tơdrong vei lăng đei yua păng hơlen băt tơm a la chă.

Kăp gĭt hloh noh, ou jĭ tơdrong tơm vă pơgơ̆r pơm jang, tơroh dôm hơgăt teh pơtăm iĕ rah rai jing tơring pơtăm akŏm minh hơnih, sơđơ̆ng pơm trŏ hăm tơdrong pơkăp kơ tơring tĕch răt. Đơ̆ng yư liê̆u chih akŏm kơ rim unh hnam truh chih akŏm yư liê̆u kơ tơring pơtăm, đơ̆ng kon pơlei jang mir truh hơnih jang mŭk drăm, dôm tơdrong pơkăp tŏk bŏk đei pơtoi vă kơsô̆ pơkăp tơring pơtăm ưh hơdrô̆ tơdrong kăl tĕch tơmam ăn teh đak đe, mă oei jing tơdrong tơm vă hơtŏk 'lơ̆ng, kăp gĭt păng kĕ tơgar pơih să kơ tơmam choh pơtăm Gia Lai.

Ơ mih ma păng bôl boăl! Tơdrong tơchơ̆t 36 pơih đei trong jang ‘nao lơ̆m ƀơk ăn mã kơsô̆ tơring pơtăm, mã kơsô̆ hơnih tăh ‘nŭng. Mă lei đơ̆ng tơdrong tơgŭm ăn kon pơlei chih tơbăt hơdăh lơ̆m điên tư truh iung jang choh jang sa, tơgoăt jang hơdoi hăm hơnih mơdro sa vă trŏ lăp hăm tơdrong pơkoel đơ̆ng hơnih tĕch răt, oei đei lơ tơdrong kăl vă iung jang. Dôm tơdrong tơnap tap hrei ou ‘noh yă kiơ păng kăl iung jang đơ̆ng tơdrong yă kiơ? Bơngai chih tơdrong tơroi ou pơma dơnuh hăm ƀok Lê Quốc Thanh, Kơdră chĕp pơgơ̆r Hơnih tơm Pơtrŭt choh jang sa Teh đak găh tơdrong ‘nou. Hơvơn kơ mih ma păng bôl boăl vang mơ̆ng:

- Ƀok ăi, tơdrong tơdrong tơlĕch jang kiơ̆ hloi tơ̆ rim tơring, tơdrong yă kiơ tơhlăk tơhlĭn kơtang hloh mưh kon pơlei năm pơm hla bơar apĭnh athei ƀơk ăn mã kơsô̆ tơrintg pơtăm, mă kăl lơ̆m chih tơbăt hơdăh lơ̆m điên tư?

Ƀok Lê Quốc Thanh: Hrei ou tơnap tap, tơhlăk tơhlĭn hloh kơ kon pơlei ‘noh oei găh tơdrong pôih mơ̆t pơm hla bơar lơ̆m phân mêm kmăi kmŏk. Mưh chih tơbăt hơdăh lơ̆m điên tư, kon pơlei tim mă joăt kơna kăl đei tơdrong tơgŭm djru kơtă đơ̆ng khul pơtrŭt choh jang sa dăh mă khul. Dôm kmăi kmŏk tơ̆ mĭnh ƀar tơring tôch tơnap hăm kon pơlei, lơ tơring hơtăih yăih iŏk yoa dôm tơdrong oei tôch hơtăih hơtŏ, kơ yuơ lơ loh kăl đei tơdrong tơgŭm djru đơ̆ng khul joăt jang kơ tơring.

-  Ƀok ăi, tơdrong yan ou đei ƀôh lơ tơring lăp tơlĕch jang hăt hot mưh pơyan phĕ vă jê̆ truh. Lơ loh pơyan đei ƀơm truh lơ liơ hăm tơdrong jang ƀơk ăn păng vei lăng mã kơsô̆ tơring pơtăm?

Ƀok Lê Quốc Thanh: Ƀlep lơ loh tơpă mơ̆n, mă đơ̆ng đei tơdrong hơdrin vang iung jang đơ̆ng rim kâp, mă lei hăm dôm tơmam drăm kăl đei hloi nhen sâu riêng, tơdăh ưh kơ ƀơk ăn hloi lei tơnap mă gơh chơ truh hơnih tĕch răt, kơna kăl iung jang tĕnh koăng hloi. Găh hăm dôm tơmam drăm anai mưh tim mă truh pơyan lei oei đei jơ ‘năr pơm ăn rim tơring gô chang; mă đơ̆ng dôm tơdrong pơm hla bơar đei tôm đĭ đăng ră bơih mă lei khei pơyan phĕ ou to tim mă truh ‘noh gô ‘mơ̆i. Pơm ăn truh rim ‘long pơtăm hlôi truh pơyan kơna rim khul măh iung jang kơtang, pơtih gia nhen tơ̆ Đăk Lăk đei ‘măng iung jang 30 măng năr. Đĭ đăng rim khul vang iung jang păng hơvơn nhen lĕ đĭ đăng vă tơgŭm djru ăn kon pơlei.

-  Hăm dôm ‘long pơtăm vă jê̆ truh pơyan phĕ, tơring păng bơngai choh jang sa kăl hơmet ăn đơ̆ng tơdrong yă kiơ, đơ̆ng dang yơ vă kĕ veh ver tơdrong akŏm lơ hla bơar hô sơ lơ̆m vă truh pơyan, hŏ ƀok?

Ƀok Lê Quốc Thanh: Hrei ou nhôn athei, găh tai liê̆u adoi nhen tơdrong pơtho tơbăt bơ̆n hlôi hơmet ăn jơ̆p jang bơih, rim kang ƀô̆ bơ̆ jang păng khul pơtrŭt choh jang sa hlôi kơchăng iung jang. Mă lei bơ̆n jei ‘nĕ pơhơi, mưh pơyan truh, hla bơ-ar hô sơ lơ ‘noh tơdrong bơ̆ jang pơm hla bơar gô ưh kơ gan tôm tong. Nhôn athei păng ‘meh vă đơ̆ng dang ei hloi kăl hơnơ̆ng atŏk kơtang hloh dơ̆ng, iung jang kơtang hloh dơ̆ng, ‘nĕ kơ lê̆ hăt hot, hla bơar hô sơ tŏk lơ na khan chă pơm hiơ hiơ̆ ăn kon pơlei.

Mă ƀar, athei kon pơlei kăl hơdrin hloh dơ̆ng păng lăng ‘nou jĭ tơdrong kăl hloh vă kơ bơ̆n vang mơ̆t hơdoi lơ̆m hơnih tĕch răt, ‘nou jĭ tơdrong đei iŏk yoa sa hơpăh tôch hơdăh hăm kon pơlei. Nhôn hơpơi ‘meh mưh hlôi ƀôh vang tĕch mơdro tơ̆ hơnih tĕch răt lei kăl đei mã kơsô̆ tơring pơtăm; ‘meh vă đei mã kơsô̆ tơring pơtăm lei kăl chă pơm hla bơar đơ̆ng dang ei hloi, ‘nĕ lê̆ vă truh pơyan ‘noh mă hăt hot pơm hla bơar ƀơk ăn mã kơsô̆; nhôn hơpơi ‘meh vă rim kâp kăl pơrô̆ kơtang găh tơdrong ‘nou.

-  Đei kơsô̆ pơkăp jĭ lăp găh hơyak blŭng đĕch. Kiơ̆ kơ ƀok, kăl pơm tơdrong yă kiơ vă lơ tơring pơtăm iĕ tơgoăt dih băl jing mĭnh tơring pơtăm să đei tơmam sơđơ̆ng, trŏ lăp hăm tơdrong pơkăp ‘lơ̆ng păng tơdrong ‘meh vă răt đơ̆ng hơnih mơdro sa?

Ƀok Lê Quốc Thanh: Hăm mã kơsô̆ tơring pơtăm, ‘nou lăp dôm tơdrong pơkoel blŭng a đĕch. ‘Mĕh vă pơm ăn mã kơsô̆ tơring pơtăm jing tơring tơmam drăm lei bơ̆n kăl sơkơ̆t tôch hơdăh: tơring tơmam drăm ăn kơ bu. Nhôn athei rim hơnih mơdro sa kăl iung jang hơdoi hăm kơdră tơring, hăm kon pơlei vă pơjing tơring tơmam drăm ăn kơ bơ̆n, kơ yuơ tơring tơmam drăm jĭ tơdrong kăl hloh kơ hơnih mơdro sa, hăm ƀlep tơdrong tơchơ̆t ‘lơ̆ng păng dôm tơdrong yă kiơ hơnih mơdro sa ‘meh vă. Nhôn hăm rim hơnih mơdro sa gô kĭ pơkăp hơdăh: mưh đei mã kơsô̆ tơring pơtăm bơih, pơm ăn mã kơsô̆ tơring pơtăm jing tơring tơmam drăm ăn bơngai bu, ăn hơnih mơdro sa ayơ bơ̆n kăl pơm hơdăh đơ̆ng blŭng hloi. Bơ̆n kăl đei tơdrong pơkăp găh choh jang sa, đei trong choh jang sa hơdăh, kăl hơmet ming pơ ‘lơ̆ng dơ̆ng lơ mã tơring pơtăm jing mĭnh tơring tơmam drăm lơ vă vei lăng ‘lơ̆ng; lơ loh bơ̆n mă sơđơ̆ng jơhngơ̆m hăm hơnih tĕch răt roi năr roi rơih răt kơtang.

- Ŏ ah, bơnê kơ ih ƀok hơ.