Tŏk bŏk mơ̆t lơ̆m pơyan phĕ tĕch, pơgar gui yuăn să 3 hek tar kơ ƀok Phạm Hồng Việt tơ̆ plei Tum, xăh Ya Ly, dêh char Quảng Ngãi ling lang mơ sưt bơngai jang. Tơ̆ hơla dôm chơng rơng gui yuăn jing ‘lơ̆ng, bơngai jang hăt hot vei lăng păng phĕ iŏk dôm plei blŭng pơyan.

Hloh 1 sơnăm hơdrol, tơring teh âu găh lơ pơtăm dôm kơloăi ‘long joăt joe iŏk yua mŭk drăm tŏ sĕt. Sơnăm 2025, ƀok Việt pơ̆n tơmơ̆t jên jang pơtăm pơlong lăng 1 hek tar gui yuăn. Iŏk yua hơnhăk ăn ưh kơ ê đei dang 200 triệu hlak jên 1 hek tar lơ̆m 1 ‘măng pơtăm.

Ƀok Việt hơnơ̆ng pơih să teh pơtăm tŏk dang 7 hek tar, truh dang ei 3 hek tar đĭ ăn phĕ tĕch. Ƀok tơmơ̆t jên jang răt kơmăy kơmŏk tơruih kơtoh păng iŏk yua trong vei lăng hrơ̆ch ‘lơ̆ng. Ƀok Phạm Hồng Việt tơbăt: Lơ ŭnh hnam kon pơlei lơ̆m xăh hlôi tơplih teh choh pơtăm ưh kơ đei iŏk yua jing pơtăm kơloăi ‘long ‘nâu.

“‘Nâu jĭ tơdrong jang iŏk kơ đeh rong kơjung. Mĭnh hek tar mă kon pơlei vei lăng hơlen ‘noh lơ̆m dang đơ̆ng 1 sơnăm truh 1,5 sơnăm gô iŏk yua 200 triệu. Mĭnh ŭnh hnam lăp kăl pơtăm dang đơ̆ng 5 truh 7 sào ‘noh đĭ đei jên iŏk yua vă hơmet ăn tơdrong hơrih sa, pơyua ăn khei ‘năr pơtăm dôm ‘long kăp gĭt đunh năr ‘lơ̆ng hloh. Truh khei ‘năr dang ei, 15 ŭnh hnam vang jang pơtăm gui yuăn lơ̆m xăh pơtăn vă jê̆ 20 hek tar bơih. Dôm kon pơlei jum dăr ƀơ̆t đe sư ƀôh iŏk yua ‘noh kơdih đe sư chă pơih să dơ̆ng teh pơtăm”.

Hơtaih kơ xăh Ya Ly ưh kơ măh dôm yơ, tơ̆ Plei Sar, xăh Ia Chim, dêh char Quảng Ngãi, dôm kơdơ chŭn gui yuăn să tŏk bŏk kruh ƀĕnh kơ mâu jơk. ‘Nâu jĭ tơring tơmam yua đơ̆ng Kŏng ti pơm tơlĕch Tơmam đơ̆ng choh jang sa đei Sao Mai tơmơ̆t jên jang vă pơyua ăn ‘meh vă pơm tơlĕch păng tĕch tơ̆ teh đak đe.

Ƀok Lê Ngọc Huy, vei lăng pơgar gui yuăn kơ Kŏng ti Sao Mai tơbăt, anih mơdro sa pơtơm blŭng tơlĕch jang pơtăm gui yuăn đơ̆ng khei 4 sơnăm ‘nâu. Truh dang ei, hlôi ăn iŏk yua dôm plei blŭng a hăm plei lơ dang 35 tấn 1 hek tar. Pơđĭ hơgăt teh tă kơ đei tăh đing tơruih ‘mơ ‘met đak vă tơ jur jên jang păng hơtŏk ‘lơ̆ng đei yua choh pơtăm.

Tơring tơmam âu oei pơm tơdrong jang ăn kơ kon pơlei lơ̆m tơring. Đơ̆ng rŏng kơ ăn anih mơdro sa thuê teh, lơ ŭnh hnam kon pơlei hơnơ̆ng bơ̆jang kơtă hloi tơ̆ dôm pơgar gui yuăn kơ anih mơdro sa. Jô̆ păh lăp mĭnh năr đei dang 50 ‘nu bơngai vang jang vei lăng păng phĕ gui yuăn. Kiơ̆ kơ ƀok Lê Ngọc Huy, ‘ngoăih kơsô̆ tơmam đơ̆ng tơring pơtăm yua đơ̆ng anih mơdro sa tơmơ̆t jên jang, kŏng ti oei răt gui yuăn đơ̆ng kon pơlei lơ̆m tơring vă pơyua ăn pơm tơlĕch:

“Trong pơtăm tơ̆ âu ‘noh jĭ 1 hek tar dang 1.000 tơnơm. Trong hơtăih kơ trong 6 met, ‘long hơtăih kơ ‘long 1,5 mét. Đing tơruih đak ‘mơ ‘met. Plei lơ hloh pơting hăm lơ tơring nai. Đơ̆ng rŏng 3 khei ‘noh ‘long pơtơm đei plei blŭng a păng ăn phĕ tĕch. Tơdăh kơjă pơvei nhen dang ei ‘noh gui yuăn sơđơ̆ng hloh pơting hăm ƀum ƀlang. Hrei ‘nâu, gui yuăn tŏk bŏk đei hnam kơmăy răt hăm kơjă dang 11 rơbâu hlak jên 1 kĭ.”

Gơnang đơ̆ng dôm tơring pơtăm gui yuăn akŏm, lơ bơngai jang tơring tơrang, mă loi ‘noh jĭ drŏ kăn păng kon pơlei kon kông tơ̆ dêh char Quảng Ngãi hlôi đei dơ̆ng tơdrong jang kơtă hloi tơ̆ tơring. Mŏ Y Du, oei tơ̆ Plei Sar, xăh Ia Chim tơbăt, tơdrong vei lăng phĕ gui yuăn hơnhăk ăn iŏk yua, tơgŭm sơđơ̆ng tơdrong hơrih sa ŭnh hnam:

“Năm kăt dơng đang kơ ‘noh năm phĕ plei gui. Tơdăh năm jang hơnơ̆ng ‘noh dang 1 khei ‘noh 6 triệu hlak jên. Pơgar gui yuăn tơ̆ âu tôch kơ să, tơgŭm kon pơlei đei dơ̆ng tơdrong jang hơnơ̆ng”.

Dêh char Quảng Ngãi dang ei đei dang 1.000 hek tar pơtăm gui yuăn, đei hơtŏk tơiung kiơ̆ lơ trong nhen pơtăm hơdrô̆ tơ̆ teh pơtăm ưh kơ sa lơ dăh mă pơtăm hơlam lơ̆m dôm pơgar ‘long đunh sơnăm. Plei jô̆ păh lăp đei đơ̆ng 45 - 50 tấn 1 hek tar. Hăm kơjă đơ̆ng 9.000 - 10.000 hlak jên 1 kĭ, 1 hek tar gui yuăn gô hơnhăk ăn iŏk yua đơ̆ng 400 - 500 triệu hlak jên lơ̆m 1 ‘măng pơtăm pơdui đunh đơ̆ng 15 - 18 khei. Mă lei, ‘nâu kŭm jing kơloăi ‘long athei đei jên tơmơ̆t jang păng ki thuơ̆t vei lăng tôch kơ lơ. Jên jang ăn 1 hek tar lơ̆m 1 ‘măng pơtăm dang 100 - 120 triệu hlak jên. Vă hơtŏk tơiung kơjăp, anih choh jang sa tŏk bŏk tŭn pran pơhrăm ki thuơ̆t, pơjing hơnăn kơsô̆ tơring pơtăm, hơnăn kơsô̆ hơnih tăh hơmet păng hơtŏk loi dơ̆ng jang hơdai hăm anih mơdro sa pơm tơlĕch, tĕch tơ̆ teh đak đe.

Ƀok Bùi Đức Trung, Phŏ kơdră Anih vei lăng găh Choh pơtăm, vei lăng 'long pơtăm păng vei lăng tơdrong ‘lơ̆ng, Anih vei lăng găh Choh jang sa păng Cham char dêh char Quảng Ngãi tơbăt, lơ̆m dêh char hlôi đei lơ anih mơdro sa pơgơ̆r răt, pơm tơlĕch gui yuăn pơyua ăn tĕch tơ̆ teh đak đe. Dêh char gô hơnơ̆ng jang hơdai hăm anih mơdro sa dăr lăng teh, pơjing dôm tơring tơmam akŏm tơklep hăm ‘meh vă pơm tơlĕch:

“Khei ‘năr âu ki, anih jang hlôi pơgơ̆r lơ lăm pơhrăm găh trong jang pơm tơlĕch dôm kơloăi ‘long pơtăm lơ̆m tơring, mă loi ‘noh jĭ dôm ‘long pơtăm tơm. Lơ̆m noh đei gui yuăn, 1 kơloăi ‘long gĭt kăl yua kơ hơnhăk ăn iŏk yua mŭk drăm lơ ăn kon pơlei. ‘Ngoăih kơ tơdrong pơtho ki thuơ̆t pơtăm păng vei lăng, đơ̆ng rŏng kơ kon pơlei tơlĕch jang pơtăm, Anih jang gô jang hơdai hăm khŭl kơdră tơring pơjing hơnăn kơsô̆ tơring pơtăm, hơdai hăm ‘noh jang hơdai hăm anih mơdro sa vă răt pơđĭ tơmam ăn kon pơlei”.