Pơyan tŏ ‘nao tôch, ƀok Nguyễn An Sơn, tơ̆ xăh Cư M’gar, dêh char Đắk Lắk pơ ‘lơ̆ng hơlen lăng, vei lăng rim trong đing tơruih kơtoh lơ̆m hloh 2 hec-ta cheh phe kơ ŭnh hnam. Ƀok Sơn tơbăt, đing tơruih âu dă ƀiơ̆ kơ hoach điên hai, lăp hăm đak khăi mưh truh pơyan tŏ hai:

“Hơdrol ki ĭnh tơruih hăm đing pruih tih tôch kơ hoach đak, hiong lơ jơ năr dơ̆ng. Dang ei yua đing tơruih kơtoh ‘mơ ‘met đak hai, tơ jur năr jang hai, iŏk yua mŭk drăm kŭm lơ ƀiơ̆”.

Tơdrong tơroi kơ ƀok Sơn roi tơbăt yan âu tŏk bŏk đei ƀôh tơ̆ Tây Nguyên: trong jang hơtŏk tơiung choh jang sa hrei ‘nâu ưh khan lăp tŏk kơsô̆ tơmam, hơtŏk ‘lơ̆ng dăh mă tơ jur jên jang blŭng, mă oei pơm lăp hăm đak vă hơtŏk tơiung đunh đai.

Tây Nguyên dang ei jing tơring pơm tơlĕch ‘long kăp gĭt păng ‘long sa plei tih hloh lơ̆m teh đak, tơgop kơjă tĕch tơ̆ teh đak đe tơmam đơ̆ng choh jang sa tôch kơ lơ. Mă lei, tơdrong pơih să teh cheh phe, sầu riêng roi pơm kơ hret ăn tơmam drăm đak jing trăp trĭn hloh.

Sơnăm 2024, hơdrô̆ dêh char Đắk Lắk hiong răm dang 165 ti hlak jên yua đơ̆ng tŏ phang, ưh kơ măh đak yua păng choh jang sa. Lơ̆m pơyan ƀa pang 2024 - 2025, lơ̆m tơring Tây Nguyên đei đơ̆ng 4.300 - 7.000hek tar ‘long pơtăm đei ƀơm ưh kơ ‘lơ̆ng yua đơ̆ng ưh kơ măh đak. Lơ dơnâu mong đak iĕ hrŏ lơ, đak kuay sir, đak kuay koer hrŏ đĭ iŏk đơ̆ng blŭng pơyan tŏ. Tôch kơ tơtăm, tơ̆ dôm tơring ưh kơ đei sir iŏk lơ, mă lei đak oei tơ jur hơnơ̆ng.

Kiơ̆ kơ ƀok Chu Phạm Ngọc Hiển, Kơdră Khŭl vei lăng Đak păng Cham char Việt Nam, lơ̆m sơnăm, kon pơlei oei lăng đak ‘noh jĭ tơmam drăm yang song, gơh iŏk yua măk ai. Kơlih đơ̆ng đon tơchĕng âu hơnhăk truh tơdrong iŏk yua đak oei brăh brư păng ưh kơ tơchĕng jô̆ đunh đai.

“Vă tơdrong iŏk yua đei jơnei ‘lơ̆ng, trong jang ‘lơ̆ng hloh ‘noh jĭ athei tơplih păng hơtŏk ‘lơ̆ng đon hlôh vao đơ̆ng kon pơlei, tơpôl truh rim bơngai vei lăng păng anih mơdro sa. Tơdrong jang vei lăng đak hrei ‘nâu athei kiơ̆ lơ̆m trong jang gơh akŏm lơ tơdrong jang. Lăp mưh bơ̆jang kiơ̆ hrơ̆ch dôm trong jang, bơ̆n mă gơh iŏk yua tơmam drăm đak 1 trong ‘mơ ‘met, đei yua”.

Tơplih đon hlôh vao păng tơdrong iŏk yua đak ăn Tây Nguyên jĭ trong jang kăl. Păng vă iŏk đei dôm tơdrong tơplih tih, kăl kơ đei jên jang mă lăp. Đơ̆ng đing tơruih ‘mơ ‘met đak, dơnâu mong đak iĕ truh tơdrong jang choh jang sa bri brăh, đĭ đăng tă kơ athei đei jên tơmơ̆t jang ưh kơ tŏ sĕt, yak hloh tơdrong kĕ đei đơ̆ng kơ ŭnh hnam kon pơlei păng hơp tak xăh. Ƀok Nguyễn Quốc Hùng, sơ̆ pơm Tổng Thư ký Khŭl Anih mong jên Việt Nam akhan, hơtŏk tơiung choh jnag sa rơgoh tơ̆ tơring Tŏk bŏk  - Tây Nguyên kăl đei trong jang asong tŏk iŏk jên mă lơ vă tơgŭm tơdrong jang tơplih:

“Nhôn hlôi tơlĕch ăn hla ar chih vei lăng ưh kơ pŭn ai cham char kŭm nhen ưh kơ pŭn ai tŏk iŏk jên jang sa. Dôm anih mong jên tă kơ bơngơ̆t truh păng ‘măn jên cheh tơgŭm ăn grŭp tơdrong jang ‘nâu. Mă lei, dang ei oei tơhlăk tơhlĭn ƀơm truh tơdrong hơgăt rơgoh kpna rim anih asong tŏk iŏk jên oei pơ ‘lơ̆ng lơ̆m tơlĕch jên. Nhôn hlôi akŏm hla ar chih răk vă roi tơbăt ăn Anih mong jên Teh đak păng apĭnh Khŭl kơdră teh đak jăh hơmet pơ ‘lơ̆ng vă pơm hiôk jên asong tŏk iŏk jang sa”.

Tây Nguyên ưh kơ đei ưh kơ măh đak găh akŏm kơsô̆ ‘mi rim sơnăm. Tơdrong ưh kơ măh hrei ‘nâu ‘noh jĭ 1 đon tơchĕng vei lăng akŏm, lơ tơring păng pơm lăp ƀiơ̆ hăm bri brăh. Vei sơđơ̆ng đak ưh kơ sĭ lăp jing hơnăp jang hơdrô̆ đơ̆ng anih jang tơmam drăm dăh mă choh jang sa đĕch, mă jing tơdrong ‘lơ̆ng vă vei sơđơ̆ng phe ƀa tơmam sa, sơđơ̆ng tơdrong jang sa păng pơih ăn jăl trong hơtŏk tơiung rơgoh, kơjăp hăm pơđĭ lơ̆m tơring, lơ̆m khei ‘năr tŏ ‘mi kial roi ‘năr roi kơnê̆. Yua kơ lăp mưh băt vei đei rim kơtoh đak năr ‘nâu, tơring teh âu mă kĕ vei đei trong jang hơtŏk tơiung ăn ning nai kai ning mônh kơnh.