{ai 4: Hơto\k hlôh vao choh jang xa, hơto\k đon bơnôh bơngai jang mu\k drăm
VOV4.Bahnar - Tây Nguyên to\k bo\k oei huach mu\k drăm choh jang xa kơ po, [ơ\t rim unh hnam kon pơlei kơdih pơgơ\r jang lơ\m hơto\k tơ iung. Dôm hơdre\ch ‘long pơtăm tơm kơ ja#p teh đak găh hơgăt pơtăm păng tơdrong pơyua, duh tam mă tơpă đei jơnei keh kong ăn kon pơlei jang mir, pho\ pơm ăn đe ye\t hiong pơđ^. Lơ\m kơplăh noh, rim Anih jang găh choh pơtăm jang găh bri kơ teh đak ưh kiơ\ tom tơdrong jang ‘nao, pơm hiong xơnong pơgơ\r kơ po. Mă lơ anih jang mu\k drăm tơ ‘ngla pơm tơm adro# jang răh rai tơdăng, roi pơm tơnap hloh hăm tơdrong choh jang xa Tây Nguyên.
Pơtôch [ai chih hơnăn “Choh jang xa Tây Nguyên chă trong jang ăn jăl jang ‘nao”, nhôn tơblang găh dôm tơdrong đei jơnei kơjăp mă minh [ar Anih jang mu\k drăm choh jang xa păng bơngai jang mir tơ\ Tây Nguyên hlôi đei jơnei, vă kiơ\ đơ\ng noh [ôh hơdăh, adro# mưh xơkơ\t đei tơdrong tơm găh hlôh vao - đon bơnôh, jên jang păng khoa ho\k trong jang ‘nao tơgu\m ăn choh jang xa Tây Nguyên hơto\k io\k jơnei.
Mă hlôi man đei hnam tih kơjăp ‘lơ\ng rok kiơ\ jăl trong 26, [ok Lê Hải Đăng, oei tơ\ thôn Phước Thành, xăh Ea Yông, apu\ng Krông Pach, dêh char Dak Lak ‘măn lơ khei năr lơ\m hnam tơ\ mir ataih kơ noh 2km, pơchơt hăm ier rong tơ\ hơla pơgar cà phê, [enh kơ yơ\p đơ\ng tơm sầu riêng 15 xơnăm, plei iăl [enh xơdrai.
Xơnăm âu ki, đơ\ng ier [ok đei yua hloh 30 triu hlj, đơ\ng cà phê [ok đei yua 20 triu hlj. Mă lei đơ\ng sầu riêng kơ pơgar 12 rơbâu met vuông, io\k pơkă đơ\ng Anih jang Cà phê Phước An, noh rim xơnăm [ok đei yua đơ\ng 700 triu truh hloh 1 tih hlj. {ok Đăng ăn tơbăt, ke\ đei jơnei âu noh gơnơm đei tơdrong tơgu\m đơ\ng Anih jang pơkăp hơ ‘nhăk sầu riêng vih pơtăm hrau lơ\m pơgar cà phê đơ\ng xơnăm 2004, hlôi tơgu\m ăn unh hnam klaih đơ\ng tơnap tap: “Bơngai pơtăm cà phê mưh ưh noh tơnap dêh. Cho\ng mă dang ei pơtăm bơ Booth noh mă mônh, sầu riêng noh mă [ar, [ôh đei yua lơ hloh. Nhen inh duh răt đei gre hơyuh bơih. Kon hơ ioh 3 ‘nu noh ho\k pơhrăm truh kơđuh”.
Atu\m hăm pơm trong hiôk vă rim unh hnam bơngai jang đei xa yua lơ, tơdrong đei jơnei kăp g^t tih tên mă Anih jang Cà phê Phước An pơm đei, jing minh khul bơngai choh jang [enh tơdrong hơpơi, gơh rơgei, băt io\k yua khoa ho\k kih thuơ\t ‘nao. Nhen tơ\ pơlei Jung, xăh Ea Yông, tơring đei lơ kon pơlei Êđê jang ko\ng nhơ\n, rim bơngai duh băt yua đie#n thoăi ‘nao rơgei, chă hơlen băt tơm a la chă tơm hơdre\ch, pho\ng rei, pơgang choh pơtăm, tang găn yua tơmam drăm yăh. Đei anoh kơnôm kơjăp găh mu\k drăm, đe xư kh^n chă axong rong kon tơrong, jang lơ tơdrong lơ\m pơgar cà phê, yuk trong hơlâu vă pơtăm hơdre\ch ‘long xa plei mă đe ư ang kơ apu\ng plenh teh nhen bơ Booth, bơ Hass, bơ Gem dăh mă sầu riêng Musang King. ‘Nho\ng Y Thơm Niê, kơdră pơlei Jung 2 lui ngeh, hơnơ\ng thoi âu, mu\k drăm kơ rim unh hnam gô hơto\k hloh dơ\ng: “Unh hnam mă đei pơgar tơm sầu riêng noh mu\k drăm pha hloh. Noh xơnăm âu tôm thôn pơlei ako\m axong jang găh sầu riêng păng minh [ar hơdre\ch ‘long pơtăm đei kơjă lơ găh mu\k drăm nhen tơm bơ Booth. Oei tơje# hăm noh, kon pơlei duh ưh kơ hiơt vei lăng tơm cà phê păng lơ hơdre\ch ‘long nai atu\m pơtăm lơ\m minh hơgăt teh vă hơto\k kơjă mu\k drăm.”
Anih jang mu\k drăm pran – kon pơlei jang mir pơdro\ng păng rơgei duh jing tơdrong [ônh kơ [ôh tơ\ rim anih jang mu\k drăm đei jơnei keh kong tơ\ dêh char Lâm Đồng. Anih jang Đà Lạt Hasfarm juăt pơtăm pơkao, Hơp tak xăh Anh Đào, Hơp tak xăh Xuân Hương, juăt pơtăm ‘nhot plei ‘long xa, adoi pơtruh ăn rim khul jang po păng rim unh hnam bơngai jang mir vang tơguăt pơm jang, hơto\k tơdrong pơyua xơđơ\ng 500 triu truh hloh 1 tih hlj 1 ha teh jang lơ\m minh xơnăm. Atu\m hăm pơyua găh mu\k drăm, kon pơlei đei anih jang mu\k drăm pơtho ăn trong pơm jang ‘nao păng hơto\k tơdrong pơ ‘lơ\ng. {ok Hà Duân, minh unh hnam pơtăm ‘nhot đunh xơnăm tơ\ plei tơm Đà Lạt ăn tơbăt, vang tơroh jang dang xut le# trong jang xo, pơtăl hăm tơdrong pơkăp jang vă vei xơđơ\ng tơdrong ‘lơ\ng: “{ơ\t tơguăt jang hăm Hơp tak xăh noh inh đei ho\k, tơgu\m găh kih thuơ\t lơ\m pơkăp pơm jang, jên jang ưh măh noh Hơp tak xăh tơgu\m ăn. Đang kơ noh ăh pơm tơle\ch đei tơmam drăm noh Hơp tak xăh răt io\k tơmam tôm hloi noh tôch xơđơ\ng jơhngơ\m. Tơdrong pơyua pơtêng hăm adrol ki hlôi to\k đơ\ng tong ane# truh tơ\ [ar ‘măng.”
Đơ\ng ro\ng kơ rim anih choh jang xa, jang găh bri Teh đak tơ\ Tây Nguyên jing kơtul chơdư găh trong pơm jang, noh anih jang mu\k drăm nai vă hơto\k tơ iung tơgăl kơ pôk bơnê. Đơ\ng ro\ng 17 xơnăm jang kiơ\ Tơchơ\t 80/2002 đơ\ng Thủ tướng Teh đak găh pơtru\t răt tơmam choh pơtăm đei kiơ\ pơkăp, 10 xơnăm jang kiơ\ tơchơ\t 26 đơ\ng Anih tơm Ch^nh tr^ găh choh jang xa, kon pơlei jang mir, tơring pơxe\l, truh dang ei, rim anih jang mu\k drăm tơ\ Tây Nguyên tơguăt, răt pơđ^ đak toh rơmo, đak xut, păng kơtao đơ\ng unh hnam kon pơlei; lơ [um [lang păng kơtăk kơxu, 17% hla che kơ[u\p hơdrih, 10% pơkao ‘nâu nai hia...
{ok Nguyễn Công Thừa, Kơdră dơnơm kơ Hơp tak xăh Anh Đào, dêh char Lâm Đồng akhan, hăm dôm tơdrong hơto\k găh trong jang păng tơdrong te\ch răt, anih jang mu\k drăm, hơp tak xăh đei trong hiôk vă axong choh jang xa tơnăp hloh: “Trong jang đơ\ng Đảng păng Teh đak duh nhen trong bơ\n pơm jang noh hiôk hian. Rim Hơp tak xăh, rim anih jang mu\k drăm, pơm thoi yơ vă tơroh đei unh hnam kon pơlei jang mir, pơjing dôm tơdrong jang kăl, tơgu\m jên păng pơkăp găh kih thuơ\t, vă hơto\k pơ ‘lơ\ng tơmam drăm pơm tơle\ch. Oei le# unh hnam jang kơdih tơ\ ‘nguaih noh tơnap vă hơto\k tơ iung.”
Nơ\r tơle\ch noh: kiơ\ tơdrong tơm noh [ônh hiôk, kơlih kiơ anih jang mu\k drăm axong lơ\m choh jang xa tơ\ Tây Nguyên oei tơjruh pơtêng hăm tơdrong pơkăl? Kơlih kiơ pơm jang kơdih păng tơnap tap lơ\m tơdrong te\ch răt tơmam drăm duh oei jing trong jang tơm kơ 1 triu unh hnam kon pơlei, 2 triu ha teh choh jang... Kơlih kiơ lơ anih jang mu\k drăm, kon pơlei jang mir hlôi tuh đ^ jên axong jang, io\k yua khoa ho\k trong jang ‘nao, mă lei tơdrong đei jơnei adro# pơtoi minh [ar pơyan, oei đơ\ng ro\ng kơ noh tơdrong tơnap tap pơtoi dơ\ng?
Tơpă ăn [ôh tơ\ dôm anih jang mu\k drăm pran duh nhen dôm anih jang mu\k drăm ưh đei jơnei tơ\ Tây Nguyên ăn [ôh, trong pơm jang, jên jang gơh hơ ‘nhăk tơdrong jơnei [ơ\t đei tơdrong hram găh joh ayo\, đon bơnôh ‘lơ\ng lơ\m pơm jang te\ch pơdro. “Yuơ pơyua 10 xơnăm pơtăm ‘long”, “Xa plei mă yơ pơvei plei mă noh”, lơ\m 25 xơnăm kơ âu, Đà Lạt Hasfarm hlôi dăp đon dăp bơnôh hăm tơdrong jang pơtăm pơkao păng te\ch pơkao. Hơp tak xăh Anh Đào hlôi tơguăt hăm tơdrong jang pơtăm ‘nhot păng te\ch ‘nhot lơ\m je# 20 xơnăm kơ âu, pơjing tơdrong tơguăt atu\m, lui ngeh hăm kon pơlei. Bơngai jang tơ\ Anih jang cà phê Phước An, đei hloh 10 xơnăm tơguăt hăm pơtăm sầu riêng, hăm tơdrong hơpơi to\ xe\t đe\ch găh kơjă tơmam drăm noh 6 triu hlj 1 tân.
Joh ayo\ - đon bơnôh jing tơdrong tơm kơ choh jang xa, kon pơlei jang mir, tơring pơxe\l jing tơdrong hlôi đei đơ\ng hrôih, lơ\m tơchơ\t 26/2008 đơ\ng Anih tơm Ch^nh tr^: “Xek tơlang tơdrong choh jang xa, kon pơlei jang mir, tơring pơxe\l, adrol hloh noh, athei tơ iung đon băt kơ teh đak, pơgơ\r kơdih, adrin pơm jang hơto\k tơ iung đơ\ng kon pơlei jang mir”.
Lơ\m jăl ‘nao, tơdrong pơtru\t hlôh vao - đon bơnôh đei tơbang lơ\m tơchơ\t 26 đei vao păng io\k jang hăm anih jang mu\k drăm păng hơp tak xăh păng hlôh vao tôm găh tơdrong jang mu\k drăm. Lơ\m Hop ako\m găh mu\k drăm Tơ ‘ngla pơm tơm xơnăm 2019, Thủ tướng Teh đak bơ\n Nguyễn Xuân Phúc tôch hmach bơnê kơ tơdrong jang noh păng xơkơ\t, hlôh vao - đon bơnôh gô pơjing dôm anih jang mu\k drăm pran, Hơp tak xăh pran păng tơdrong jang mu\k drăm pran: “Inh hơvơn pơtoi pơjing, hơmet đon lui đơ\ng kon pơlei, anih jang mu\k drăm, jơnu\m pơgơ\r tơring kiơ\ tơdrong axong jang xơđơ\ng, hơdăh hơto\ hơnơ\ng; kiơ\ tơdrong hơto\k đon bơnôh anih jang mu\k drăm, bơngai jang mu\k drăm Việt Nam. Minh tơdrong jang mu\k drăm tơ ‘ngla pơm tơm tih pran, kơjăp xơđơ\ng, atu\m hăm anih jang mu\k drăm teh đak jang đei jơnei tơnăp, Hơp tak xăh hơbe\ch hloh gô pơjing khei năr ano# anăp kơng jơnap, kơjăp hloh ăn mu\k drăm Việt Nam”.
Hăm tơdrong tơnap đơ\ng tơgar jang lơ\m apu\ng plenh teh dang ei, tơdrong hlôh vao\, đon bơnôh lơ\m choh jang xa tơ\ Tây Nguyên pơtơm tơbang hơdăh. Lơ\m pơm jang, anih tơm pơkăl lơ\m choh jang xa tơnăp, choh jang xa gơh rơgei hlôi đei tơle\ch jang lang xă. Lơ\m tơdrong tơgu\m pơjing Hơp tak xăh choh jang xa kiơ\ trong ‘nao, dôm tơdrong tơchơ\t hơdăh hlôi đei tơle\ch, noh jing Hơp tak xăh athei vă hơto\k tơ iung, đei tơdrong adrin kơ ‘nôh đunh đai păng kơchăng tơroi găh tơdrong hlôh vao ăn dih băl...
Mưh pơkăp jang thoi noh đei dôm dêh char jang kơjăp atu\m hăm noh hơto\k ăn dôm anih jang mu\k drăm oei pơm jang đei jơnei, kho\m mă tang găn tơdrong axong jang, io\k yua teh bri, kho\m mă pơ ‘lơ\ng tơdrong tơjruh, choh jang xa Tây Nguyên gô hrôih tơ[ôh anih dơ\ng kơ po, jing tơdrong jang kăp g^t vă hơto\k mu\k drăm – tơpôl kơjăp xơđơ\ng, vei xơđơ\ng tơpôl ch^nh tr^, vei xơđơ\ng xơlam teh đak; vei xơđơ\ng um ai joh ayo\ kon pơlei păng vei xơđơ\ng cham char plenh teh.
Lan chih păng rapor
Viết bình luận