Jăl 1 – {ai 1: Tơpăi ăh anih dơ\ng kơxo# 1
VOV4.Bahnar - Lơ\m [ai adrol ki, nhôn hlôi tơroi găh tơdrong mă lơ kon pơlei pơtăm tiu tơ\ Tây Nguyên to\k bo\k oei tơpăi, mă hlôi pơm tơle\ch đei lơ tơmam drăm tiu hloh lơ\m kơpal teh. Kon pơlei jang mir păng anih jang mu\k drăm cà phê tơ\ tơring duh oei tơjra#m lơ tơnap tap yuơ pơm jang – te\ch pơdro ưh đei cheh. Tơdrong tơm hlôi đei băt hơdăh, noh jing pơm jang kơdâu kiơ\ kơxo#, hloh kơ pơkăp dôm j^t rơbâu hectar. Nơ\r apinh noh: kơlih kiơ tơdrong ưh đei yua âu hơnơ\ng kơ [ôh tơ\ Tây Nguyên lơ\m hloh 20 xơnăm kơ âu, mă duh ưh chă đei trong hơmet pơ ‘lơ\ng.
Lăp ‘nao hloh 2 xơnăm kơjă tiu tơjur, um ru\p lơ pơlei pơla, xăh tơ\ Đăk Lăk hơlơ\k hơle yuơ mu\k drăm kơ rim unh hnam nhen le\ hoh hoi. Tơdrong ưh đei jơnei âu tơle\ch ăn anih choh jang xa tơ\ tơring lơ nơ\r apinh găh xơnong jang lơ\m pơkăp păng jang kiơ\ pơkăp ‘long pơtăm. Kiơ\ kơ [ok Nguyễn Hắc Hiển, Pho\ Kơdră Anih tơm jang găh ‘long pơtăm Đăk Lăk, dêh char ako\m pơkăp ăn tơm tiu adro# 16 rơbâu ha truh xơnăm 2020, mă lei truh xơnăm 2017, hơgăt âu noh to\k hloh 42 rơbâu ha. {ok Nguyễn Hắc Hiển akhan, tơdrong mă Têh đak adro# pơkăp choh jang xa mă ưh đei trong vei hơlen vă jang kiơ\ pơkăp noh, jing tơdrong tơm pơm tơpăi tơ\ âu: Jơnu\m pơgơ\r tơring duh xơkơ\t pơkăp mă lei kon pơlei [ôh tơm tiu đei yua lơ hloh pơtêng hăm hơdre\ch ‘long pơtăm nai, noh kon pơlei rơih pơtăm tiu. Dang ei, Pơkăp duh tam mă đei trong vei hơlen, noh kon pơlei duh oei pơtăm tiu.
Unh hnam kon pơlei jang mir jing xơnong tơm hlôi pơjing tơdrong hơbe\ch păng hơto\k tenh kuăng kơ tơdrong choh jang xa Tây Nguyên, mă lei duh đei tơdrong ưh kơ ‘lơ\ng lơ\m hơto\k tôch tenh, ưh đei anih pơdơh. ‘Nâu jing tơdrong đei [ôh hơdăh tơ\ Tây Nguyên đơ\ng hloh 20 xơnăm kơ âu. Rim unh hnam kon pơlei jang mir ưh đei jo# hơlen đunh đai nhen anih jang mu\k drăm. Đe xư [ônh kiơ\ druh tơdrong te\ch răt, hăt hot pơtăm ‘long, đang kơ noh koh hu\t le#.
Mă lei, tơpă duh ăn [ôh minh tơdrong nai, koh hu\t, pơtăm dơ\ng đơ\ng kon pơlei noh oei yuơ dôm tơdrong tơhlăk lơ\m pơkăp đơ\ng Teh đak. Xơnăm 2003, Đăk Lăk hlôi tơmơ\t rim apu\ng tơring hle\ch lơ\m pơkăp pơtăm tơm điều păng kon kon pơlei pơm kiơ\ pơtăm đei kơ rơbâu hectar, mă lei đơ\ng ro\ng kơ noh athei phă hu\t le# kơlih hơyuh to# ‘mi tơ\ âu pơm ăn tơm điều ưh đei plei. Truh xơnăm 2017, Đăk Lăk pơkăp Ea Súp jing tơring tơm pơtăm kơtao, kon pơlei pơm kiơ\ pơtăm đei hloh 4 rơbâu hectar. Cho\ng mă, pơkăp ưh drơ\ng minh, tơdrong răt, ro\l xi\k ưh đei yua hlôi pơm ăn lơ kon pơlei tơjra#m tơnap tap, pơngơ\t kơ đon.
Đơ\ng ro\ng [ar pơyan jang mă blu\ng, vă kăt tơjur tơdrong jang ưh đei yua hlăm, kon pơlei Ea Súp pơxuơ\k pơxuơ\l koh phă le# kơtao vă pơtăm [um [lang, pơm tơpăi tơdrong pơkăp pơđ^ hăm [ar hơdre\ch ‘long pơtăm, ‘nho\ng Nguyễn Đình Hiền, tơ\ th^ tra#n Ea Súp, tơroi găh dôm tơdrong pơngơ\t âu: Đơ\ng xơ\ truh dang ei noh pơm kiơ mă đei tơdrong kơtao le# măh 2 xơnăm? Yuơ đe xư jo# hơlen thoi yơ măh hu\t le# thoi âu. Thoi noh xơnăm mă blu\ng noh hu\t le#. Xơnăm mă 2 noh pơtăm io\k yua pơyan âu ki. Jo# pơđ^ [ar pơyan lăng atu\m noh ưh đei yua ôh!
Oei ‘nho\ng Lê Phi Công Thành, tơ\ xăh Chư\ Mlan ăn tơbăt hơdăh hloh: Xơnăm mă blu\ng noh đei yua pơhlom 25 truh 27 triu hlj 1 ha, lơ\m kơplăh axong jang truh 45 triu hlj 1 ha. Mă pơtăm [ar j^t dôm ha noh lôh pơhlom 500 triu hlj. Truh xơnăm âu noh tơdrong io\k yua hơto\ hăm mônh hơgăt kơ pêng xơnăm xơ\ đe\ch, rim ha đei pơhlom 25 tân. Mă jên huach hơpăh koh kơtao noh lơ hloh. Kơjă te\ch noh 760 rơbâu, ưh kơ jo# 350 rơbâu jên hơpăh đe koh kơtao. Jên io\k tơvih tam mă măh jên klă pho\ng rei.
Pơngơ\t kơ đon yuơ pơtăm kiơ\ pơkăp duh đei [ôh tơdrong ưh kơ ‘lơ\ng hăm anih jang kơxu kơ dêh char Gia Lai, Đăk Lăk, Đăk Nông, Lâm Đồng. Đơ\ng xơnăm 2008 truh 2012, đei tơdrong tơgu\m đơ\ng Anih tơm Choh jang xa – Hơto\k tơring pơxe\l, rim dêh char âu hlôi lang xă tơplih 100 rơbâu ha bri vă pơtăm kơxu, pơdui hloi lơ tơdrong axong jang var pơgar hơto\k ja#p jang.
Mă hơtuch noh dôm j^t rơbâu ha kơxu hlôi pă ke\ to\k dăh mă jang ưh đei yua lơ, pơm ăn mu\k drăm tơjruh hloi. Tơ\ dêh char Gia Lai, kơxo# kơxu thoi âu noh pơhlom lơ\m 12 rơbâu ha. {ok Kpă Thuyên, Pho\ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Gia Lai ăn tơbăt, xek tơlang tơdrong glăi âu thoi yơ noh jing tơdrong kăl kơche\ng. Mưh pơtoi tơdrong mă âu noh huach teh, pơrăm cham char dơ\ng. Mưh tơplih kơxu pơtăm hơdre\ch ‘long nai noh huach lơ kon jên. Găh jên tơmơ\t pơtăm bri pơtăl ăn hơgăt âu noh hloh 700 tih hlj: “Rim anih jang mu\k drăm athei pơjing dôm tơdrong jang tơplih ‘long pơtăm, mă lei hăm tơdrong pơkăp athei pơtăm pơtăl bri. Hơnơ\ng tơplih 1ha noh athei pơtăm 1ha dơ\ng. Ưh đei pơtăm noh tơmơ\t jên lơ\m Jên mong Vei lăng păng Hơto\k bri vă pơjao ăn rim anih jang kăl pơtăm bri kiơ\ tơchơ\t. Kiơ\ jo# hơlen đơ\ng dêh char Gia Lai, 1ha pơtăm bri lơ\m 3 xơnăm vei lăng noh pơhlom huach 64 triu hlj.”
Bơngai jang mir hăt hot kơdâu kiơ\ tơdrong te\ch răt, Teh đak pơkăp ưh kơ [lep tơpă, oei pơm ăn tơdrong choh jang xa Tây Nguyên pơtoi tơxu\l tơxa\l koh – pơtăm, pơtăm koh tam mă lai yơ ke\ tôch. Kiơ\ kơ [ok Huỳnh Văn Thòn, Kơdră Jơnu\m pơgơ\r jang kơ Anih jang Lộc Trời, noh tơdrong phă pơtăm hơlơ\k hơle âu jing xơnong kơtă đơ\ng Bơngai jang mir păng Anih jang mu\k drăm. Mă lei vă jang đei tơdrong noh, Teh đak kăl jang tơnăp xơnong tơgu\m hơmet pơ ‘lơ\ng: “Adro# anih jang mu\k drăm noh gơh tơroh đei hăm tơring te\ch răt, pơtơm gơh k^ pơkăp te\ch răt tơmam drăm hăm kon pơlei jng mir. Yuơ noh, lơ\m tơguăt 4 anih, noh Kon pơlei jang mir, anih jang mu\k drăm, Bơngai jang khoa ho\k noh jing 3 anih tơm, ăh anih pơkăp 3 dơnơm kơ um tam yak. Oei Teh đak noh oei ăh tong ane# kơ um tơm noh, jing xơnong tơm nhen jơnu\m pơgơ\r teh đak hơnơ\ng akhan, dang xơnong chih ako\m luơ\t jang, xơnong pơm kơdranh păng xơnong pơkăp vei hơlen.”
Hơ ‘nhăk anih jang mu\k drăm jing dơnơm tơchơng jang, choh jang xa Tây Nguyên gô đei jơnei tơnăp hloh. ‘Nâu jing tơdrong hlôi đei xơkơ\t hăm tơdrong đei [ôh tơ\ tơring. Kơtă đơ\ng ro\ng kơ đei jơnei rơngei teh đak, Đảng, Teh đak hlôi pơjing tơ\ âu kơ hre\ng anih mir đak lar cà phê, kơxu. Rim anih jang âu tenh kuăng muih choh teh păng hơto\k anih dơ\ng kơ tơdrong choh jang xa Tây Nguyên, hơ ‘nhăk Tây Nguyên đơ\ng tơring teh kơtul chơdư jing tơring dơnơm choh jang xa kơ teh đak. Mă lei, trong vei hơlen tơ\ anih jang âu ưh kiơ\ tom trong jang tơgar đơ\ng apu\ng plenh teh păng jing he# tơdrong pơgăn lơ\mhơto\k tơ iung.
{ơ\t rim anih jang mu\k drăm Teh đak hiong xơnong pơtơm choh jang xa – kon pơlei jang mir, đơ\ng xơnăm 2008 truh dang ei, Tây Nguyên hlôi hơvơn lơ tơdrong axong jang đơ\ng anih jang tơ ‘ngla noh pran hloh. Mă lei, mă leo noh hlôi hơ ‘nhăk ăn Tây Nguyên dôm tơdrong ưh kơ ‘lơ\ng tơdrong axong jang hroh hrei. Tơpă ăn [ôh âu kăl băt hơdăh vă che\p vei răh tơdrong pran đơ\ng anih jang mu\k drăm tơ ‘ngla pơm tơm ăn hơto\k choh jang xa, vă tang găn răh tơdrong răm ăn tơring.
Lan chih păng rapor
Viết bình luận