http://vov4.vov.vn/Bana/chuyen-muc/choh-jang-xa-tay-nguyen-cha-trong-jang-an-jal-nao-ai-2-kolih-kio-bongai-jang-mi-c1376-255466.aspx

VOV4.Bahnar - Choh jang xa, kon pơlei jang mir Tây Nguyên oei hram lơ\m tơnap tap [ơ\t dôm anih jang dơnơm tơjur hlăm găh kơjă. Jing tơring pơtăm cà phê robusta păng tiu xă hloh kơ ja#p teh đak, pho\ noh dơ\ng mă mônh, mă [ar kơ apu\ng plenh teh găh tơdrong pơyua, mă lei dôm tơmam choh pơtăm dơnơm pă đei tơgu\m kon pơlei hơto\k tơdrong erih. Trong choh jang xa hroh hrei hơnơ\ng pơjing he# tơdrong pơtăm đang noh koh le#... pơm ăn lơ kon pơlei tơpăi, hre hrông kơ anih mong jên to\k truh kơ rơbâu tih hlj. Tơdrong mă âu pơkăl athei hơlen hơdăh tơdrong tơnap tap oei đei, pơjing trong jang ăn choh pơtăm Tây Nguyên lơ\m khei năr tơgar jang hăm apu\ng plenh teh, vă tơdrong jang âu gơh tơgar keh kong, pơjing đei anih dơ\ng tơgăl hăm mu\k drăm hlôi đei.

Khul chih kơtơ\ng ang ăn Rađiô nơ\r pơma Việt Nam tơ\ Tây Nguyên đei [ai chih hơnăn “Choh jang xa Tây Nguyên- Chă trong jang ăh jăl ‘nao”. {ai chih “Tơpăi anih dơ\ng kơxo# 1”, tơroi găh tơdrong rơhiu\ng rơhiăng kơ 2 anih jang dơnơm hloh kơ Tây Nguyên.

Dôm tong gre pơdu\ chơ jrăng tiu tơ\ tơring teh pơtăm tiu dơnơm kơxo# 1 Tây Nguyên noh Chư\ Pưh - Chư Sê, dêh char Gia Lai roi năr roi hơto\k tenh. Mă lei noh ưh kơx^ tơdrong hơ iă mă đak măt đơ\ng kon pơlei, kơlih hăm dôm jrăng tiu noh ưh kơx^ vă pơtăm tiu mă vă te\ch. Minh hectar jrăng tiu man hăm ximăng, axong jên truh 300 triu hlj, dang ei tiu lôch, kon pơlei athei ro# te\ch ăn đe tơ\ tơring nai vă bơ\ jrăng pơga, đei 60 truh 70 triu hlj.

Um ru\p noh nhen nơ\r tơbang dôm bơngai pơdro\ng choh jang xa tơ\ âu pơtơm rơhiu\ng rơhiăng. {ok Mai Liệu, tơ\ thôn Thủy Phú, xăh Ia Blứ apu\ng Chư\ Pưh ăn tơbăt, tơring pơtăm tiu mă đe ư ang dang ei kue kêp pơđ^. Dôm bơngai pơdro\ng khei năr ki, dang ei hre hrông, te\ch le# teh, te\ch hnam, jăk tơ\ nai năm jang xa hơpăh: “Tơring inh adrol ki kơmăng năm, kơ ‘năr năm. Pơđ^ xăh Ia Blư\ âu dang ei ro# le# jrăng tiu vă klă jên cheh. Inh đei 9 ‘nu kon, noh minh ‘nu athei te\ch le# teh vă klă ăn anih mong jên. {ar ‘nu xâu oei ho\k lăm 12 noh athei le# ho\k vă năm jang kơ đe, oei đe xâu nai noh năm jang tơ\ tơring Tân Bình, Bình Tân tơ\ xu\ng to.”

Bơngai pơdro\ng oei rơhiu\ng rơhiăng noh unh hnam bơngai choh jang xa roi hram lơ\m tơdrong hre hrông, lơ bơngai athei jăk tơ\ nai vă klenh kơ hre, pơm ăn tơdrong jang mu\k drăm nai tơ\ Ia Blư\ jing tơjruh. {ok Phan Văn Linh, kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Ia Blư\ xơkơ\t, hăm tơnap tap nhen dang ei, mu\k drăm kơ xăh tam mă băt lai yơ mă ke\ tơ iung: “ ‘Meh to\k io\k đơ\ng anih mong jên dơ\ng noh athei klă đ^ hre tơ\ ‘nguaih. Đơ\ng ro\ng minh xơnăm noh hăp to\k pă le\ dôm yơ dơ\ng. {ar xơnăm, pêng xơnăm kơ âu noh hre hrông lơ\p kơ\l lơ\p kang. Kon pơlei jang mir dang ei tơjra#m tơnap tap tôch dêh”.

Duh nhen Chư Pưh, tơ\ apu\ng Đăk Song, dêh char Đăk Nông, minh tơring dơnơm kơ tiu nai kơ Tây Nguyên, kon pơlei duh blang măt noh [ôh tơtă kơmâu găm hre hrông ja#p jang. Kiơ\ kơ [ok Nguyễn Hữu Thiện, Kơdră thôn Đăk Kual 5, xăh Đăk N’Drung, apu\ng Đăk Song, tam mă lai yơ kon pơlei tơ\ âu hre lơ hloh păng ưh ke\ klă nhen dang ei: “Dang ei kon pơlei hre hrông kơ anih mong jên, unh hnam hre lơ hloh noh 3 tih 500 triu hlj, unh hnam to\ xe\t noh 100 triu hlj. Dang ei kon pơlei ưh băt vă io\k yă kiơ klă hre”.

Tây Nguyên dang ei đei 90 rơbâu ha tiu, ako\p kơxo# jên axong jang to\ xe\t jat noh 30 rơbâu tih hlj. Pơhlom tong ane# hơgăt âu noh te\ch răt lơ\m khei năr tiu tơjur kơjă dêh hnang, pơrang lang xă, pơm ăn kon pơlei lôh ưh đei yua, tơnap kơ klă hre axong jang. Lơ\m 5 dêh char Tây Nguyên, kon pơlei Gia Lai hre jên axong jang găh tiu lơ hloh đ^ đăng. Kiơ\ tơroi đơ\ng Anih vei lăng kon pơlei dêh char tơbang hăm anih chih hla bar tơroi ăh je# đ^ khei 3 âu ki, kon pơlei pơtăm tiu tơ\ dêh char hre kơ anih mong jên 4 rơbâu tih 200 triu hlj, hăm 2 rơbâu tih 300 triu hlj noh hre ưh ke\ klă.

Hăm dôm tơdrong răm đơ\ng tơdrong jang tiu đei 2/3 kơxo# pơyua lơ\ma pu\ng plenh teh, blu\ng khei 12/2018, lơ\m ‘măng pơma đam tơ\ plei tơm Hồ Chí Minh, {o# trưởng Anih tơm Choh jang păng Hơto\k tơring pơxe\l Nguyễn Xuân Cường hlôi ră hơdăh: Đơ\ng dang ei tơm tiu ne\ kiơ\ druh kơxo# lơ mă athei ako\m lơ\m tơdrong ‘lơ\ng.

Tơre\k hloh noh tơdrong tơroi găh kơdâu kiơ\ kơxo#, tơjur găh kơjă, ưh kơx^ tơdrong kơ minh adro# tơm tiu ôh mă lơ hơdre\ch ‘long pơtăm nai tơ\ Tây Nguyên. {ok Lê Viết Hùng, Kơdră dơnơm kơ anih jang Simexco Đăk Lăk, anih te\ch cà phê ăn teh đak đe tih mă 2 tơ\ Việt Nam ăn tơbăt, tơdrong pơtăm – te\ch răt cà phê, tơmam choh pơtăm tơm kơxo# 1 kơ tơring duh oei tơnap tap yuơ kơjă pơtoi tơjur. Tơnap tap âu duh đei tơm a la chă đơ\ng tơdrong ưh đei hơlen pơkăp kơ anih jang, kơxo# hơlen pơm tơle\ch ưh kơ kiơ\ [lep tơdrong kăl: Pơyan jang âu ki, kiơ\ hơlen đơ\ng Anih tơm Choh jang xa, kơxo# mă ja#p teh đak noh đei 1 triu 500 rơbâu tân cà phê klong. Mă lei tơpă noh lơ hloh, hơbo\ truh 1 triu 800 rơbâu tân. Noh tơdrong pơkăp, hơlen tam mă hơdăh, hlôi pơm ăn dôm tơdrong pơkăp găh trong jang te\ch pơdro ưh đei jơnei tơnăp đơ\ng anih axong jang.

Atu\m hăm tơdrong pơngơ\t găh tơjur kơjă kơ tơdrong jang, [ok Nguyễn Minh Đường, Kơdră Anih jang te\ch tơmam choh pơtăm ăn teh đak đe kơ Tây Nguyên akhan, pơtoi nhen tơdrong đei [ôh dang ei, anih jang cà phê gô yak ăh jăl tơnap tap yuơ tơjur huach: “Jăl mă âu cà phê ưh đei cheh noh kon pơlei ưh gan te\ch tơle\ch. Pơm jang ưh đei yua noh khei năr truh gô pơtăm to\ xe\t dăh mă tơplih hơdre\ch ‘long pơtăm nai. Yak ăh jăl tơplih hơdre\ch ‘long pơtăm noh anih jang cà phê gô tơnap tap lơ\m tơdrong axong tơmam te\ch lơ\m tơring, pă đei đunh bơih kon pơlei gô tơplih pơtăm hơdre\ch ‘long nai. Anih jang cà phê gô tơjra#m tơnap tap lơ\m tơdrong axong tơmam kăl ăn tơring”.

Kiơ\ druh kơxo#, phă tơpăi tơdrong pơkăp kơ dôm j^t rơbâu, kơ hre\ng rơbâu hectar lơ\m to\ xe\t khei năr, jing trong pơjing rơhiu\ng rơhiăng kơ tơdrong choh jang xa Tây Nguyên. Dăh mă pơma kiơ\ trong pham, tơpă tơdrong mă Tây Nguyên tenh kuăng to\k anih che\p kơ\l găh pơm tơle\ch hăm minh [ar tơdrong jang, jing tơdrong tơm pơm ăn tơpăi ưh tơgăl kơ đei. Tơdrong đei [ôh âu athei tơl hơdăh nơ\r apinh: Kơlih kiơ pơkăp choh jang xa tơ\ âu hơnơ\ng kơ tơpăi? Đơ\ng noh đei trong tơre\k jang tro\ [lep, hơ ‘nhăk tơdrong choh jang xa Tây Nguyên to\k hơ iă tơnăp, hơ ‘nhăk tơdrong pơyua kăp g^t hloh.

Lan chih păng rapor