VOV4.Bahnar - ‘Măng adrol ki, nhôn tơ roi truh tơ drong hl^ch lôh răm [ât oei dơ\ng mă mônh lơ\m apu\ng plenh te\h đơ\ng dôm tơ ring pơ tăm tiu, tơ ring pơ tăm che\h phe tơm tơ\ Tây Nguyên. Bơ ngai jang chu\n mir ưh chă đei trong jang to\k. Tơ drong krao hơ vơn an^h te\ch mơ dro, hơp tak xăh chông trong kon pơ lei đei năng j^ chơ khoă pơih đei hu măih ăn tơ drong choh jang xa Tây Nguyên. Mă lei, vă je# 20 sơ năm âu ki, [ât Tây Nguyên sơng đei kơ hre\ng an^h jang kơ dih tơ mât jên ăn tơ drong choh jang xa, tơ drong ‘nâu oei tam đei to\k ‘lơ\ng ‘mơ\i. “Mưh an^h te\ch mơ dro tơ mam jang xa nhen pơm sêk”, tơ blang dôm tơ drong tơm pơm ăn an^h te\ch mơ dro jang xa ưh đei, pơm ăn tơ drong ‘lơ\ng đơ\ng choh jang xa Tây Nguyên oei hơ nơ\ng hiơt hiong.
J^ tơ ring te\h kăp g^t hăm to\ ‘mi kial rơ ngơp prăt sơ năm, groi kông Măng Đen pơ ma adro# păng apu\ng Kon Plông pơ ma atu\m đei Kon Tum năng j^ tơ ring tơm vă pơ tăm ‘nhot, pơ kao, choh jang xa đei kơ jăp kăp kơ dêh char. Oei vei lăng ‘lơ\ng cham char bri brăh, Măng Đen ro\ năng gô jang đei lơ tơ mam rơ go\h ‘lơ\ng. 49 tơ drong jang, 1.400ha te\h, ako\m đ^ đăng jên k^ vă jang xa loi 1.600 ti, nge\h ngăi gô jing jơ hngâm pran vă tưk tơ iung tơ ring te\h măih Măng Đen. Mă lei tơ pă tơ\ yăn âu sư hơ drơ\k dơ\ng. Măng đen hrei ‘nâu [ơ [ro\ng [ơ [rônh, mă loi j^ hăm te\h tơ\ dôm tơ drong jang, hăm lơ tơm pro preng lôch kro, dôm hnam kơ lư\i hơ chăng ho\h, lơ groi kông te\h phui phang.
Tơ\ đăih tơ drong jang Măng Đen
Ku\m nhen lơ kon pơ lei tơ\ âu, [ok Trần Xuân Ngọc tôch tơ to\ đon mưh an^h te\ch mơ dro chưk te\h đang ‘no\h hu\t hơ chăng le#, mă ưh ‘no\h lăp pơ tăm ‘long vă pơ tro\ đe\ch: “Đe pơ tăm ‘long xa plei lơ\m no\h. Ưh kơ s^ tơ drong jang đei tơ le\ch đơ\ng blu\ng ôh. M^nh păh ‘no\h thoi no\h, 1 păh dơ\ng đơ\ng ro\ng kơ chưk hơ met te\h. Le# ‘ngie\t chăt kơ jung ‘no\h chưk hơ met. Te\h tơ\ âu ưh gơ\h akhan hu\t ho\h ôh kơ lih yoa đei chưk hơ met tôch rơ go\h, lơ liơ mă khan hu\t ho\h.”
Pha hăm tơ\ ‘ngoăih lăng [ơ [ro\ng, tơ\ lăm dôm tơ drong cho\h jang xa tơ\ Măng Đen oei rơ đu\k tơ drong asong thuê, tơ plih, [ât lăp te\ch te\h tơ drong jang hloi. 1 ‘nu tơ ‘ngla tơ mât jên jang ap^nh ôn hơ năn, tơ blang: Tơ drong che\p vei tơ drong jang đei [ôh lơ [iơ\ kơ tơ drong tơ mât jên jang choh jang xa, kơ lih cho\h jang xa j^ tơ drong mơ mat tat, đei lơ tơ drong krê. Oei che\p vei te\h, te\ch ăn băl ‘no\h đei yoa lơ păng hre\nh dơ\ng:
“Jên ưh kơ măh jang ku\m to\ se\t. Ưh tôm bơ ngai jang ‘no\h jang ku\m ưh kơ gơ\h. Ku\m đei lơ bơ ngai ‘me\h vei te\h, chă te\ch te\h. Te\h đe te\ch đơ\ng 2, 3 ti truh 2, 30 ti đơ\ng 10 ha to\k tơ\ kơ pal. 1ha dang 700 triu truh 1 ti hlak jên”.
Găh no\h kơ dôm an^h jang nhen pơm sêk nhen tơ\ Măng Đen, tơ gar io\k kơ dih truh rơ bâu ha te\h păng te\h bri, đang kơ ‘no\h tơ le\ch jên jang to\ se\t to\ se\t, gô te\ch vă chă lơi, choh jang xa Tây Nguyên sơng đei lơ an^h jang đei [e\nh tơ drong ‘me\h vă mă lei ưh ‘me\h jang ‘lơ ‘lo\. Mưh đei trong tơ plih 100 rơ bâu ha te\h bri kơ ne# vă pơ tăm ‘long cao su, lơ an^h jang hu\t pơ đ^ nơ\r tơ tă găh khoa ho\k. Đe sư akhan cao su j^ ‘long pơ tăm [ônh hai, đei yoa lơ hai, kơ na kho\m chă trong bơ\ jang, io\k jên tơ mât jang lơ vă kơ t^t bri brăh. Mă lei tơ pă ‘no\h ưh đei ‘long yơ pơ tăm [ônh mă hơ nhăk ăn io\k yoa lơ ôh, ưh đei tơ drong pơ go\, kơ t^t yơ gơ\h kơ jăp đunh.
Tơ\ lăm tơ drong jang
{ok Lê Quang Trương, Pho\ Kơ dră tơm Công ty jang hơ doi Cao su Chư Sê, dêh char Gia Lai akhan, cao su pơ tăm tơ\ te\h bri kơ ne# j^ 1 tơ drong răm tih: “Lơ pơ gar lôch, ưh kơ lăp hăm ‘long. Mă tơ dăh rong dơ\ng ku\m ưh kơ gơ\h chrek io\k kơ tăk, yoa sư răh rai, hơ tăih băl, thoi no\h công nhân ưh gơ\h chrek io\k kơ tăk”.
Ku\m hăm [ơm ưh ‘lơ\ng đơ\ng kơ hre\ng tơ drong jang tih găh cho\h jang xa, pơ tăm ‘long ưh kơ lăp, cho\h jang xa Tây Nguyên oei pu\ dơ\ng 1 tơ drong răm đơ\ng dôm tơ drong tơ mât jên jang hơ le\nh pơ dăr păng dôm trong jang hơ dai ưh kơ tơ năp. Đơ\ng sơ năm 2013 truh dang ei, dêh char yơ ku\m đei lơ an^h jang kơ dih tơ le\ch jên jang hơ doi hăm kon pơ lei jang chu\n mir pơ tăm bơ\n tôl, plui, chanh dây ưh đei plei; răt hơ dre\ch-pơ tăm gơ\k, pơ tăm prit, pơ tăm kơ mưt, pơ tăm rơ ya, đang kơ ‘no\h hu\t hơ chăng ưh đei ro#, răt io\k, pơm ăn kon pơ lei huo\ng lơ\m [e\nh tơ drong mơ mat tat…
Kiơ\ yă Trần Thị Thủy, Pho\ Kơ dră vei lăng choh jang xa păng ato\k tơ iung tơ ring tơ rang apu\ng Buôn Đôn, dêh char Dak Lak, lăp 5 sơ năm âu ki, tơ ring đei 3 ‘măng hu\t le# trong jang hơ doi hăm an^h te\ch mơ dro mưh pơ tăm gơ\k, pơ tăm prit păng pơ tăm kơ tao, hiong răm tôch lơ, pơm ăn kon pơ lei hli tăr văr, hiong đ^ đon lui păng lơ tơ drong hre đom kla tôch mơ mat. Vă tơ pu\ hơ năp jang hăm dôm tơ drong jang hơ doi ưh jing âu ku\m tôch mơ mat yoa hla ar pơ kăp ưh kơ jăp.
Yă Trần Thị Thủy akhan, krao đei an^h jang đei đon tơ năp, jang gơ\h to\k bo\k jing tơ drong tôch mơ mat: “Kon pơ lei jang chu\n mir ưh hơ măng đe tơ mât jên jang ăn kon pơ lei, mă lăp hmăng kơ đe sư jang hơ doi-răt io\k tơ mam jang đei, ‘no\h kon pơ lei da [iơ\ mơ mat tat bơih. Mă lei truh dang ei ku\m tam đei an^h jang yơ mât tơ\ tơ ring vă răt io\k tơ mam đơ\ng jang đei, dăh mă pơm 1 pôm hnam kơ măy pơm tơ mam tơ\ tơ ring vă te\ch mơ dro dôm tơ mam đơ\ng tơ ring jang đei.”
M^nh tơ drong jang te\ch te\h ăn kon pơ lei pơm hnam oei
Gô chang an^h te\ch mơ dro nhen pơ yan to\ phang gô chang đak ‘mi ‘no\h j^ tơ drong cho\h jang xa, kon pơ lei jang chu\n mir Tây Nguyên oei tơ [âp dang ei. Mă lei an^h jang kơ te\h đak ‘no\h hiơ\ hy^n, oei an^h jang kơ dih ‘no\h chă trong gơ\t vei te\h lơ hlo\h kơ tơ mât jên jang, sêk lơ hlo\h kơ jang chu\n mir, roi pơm ăn tơ drong choh jang xa tơ\ âu roi tơ su\l tơ săl. Tơ\ lơ tơ drong jang tih, an^h jang tơ [ôh đon tơ che\ng ưh kơ đei pha kiơ kơ kon pơ lei jang chu\n mir. Lăp to\ se\t khei ‘năr đe sư phă le# ‘long cao su pơ tăm ‘ngie\t rong rơ mo, đang kơ ‘no\h phă hu\t ‘ngie\t pơ tăm gu ga, đang kơ ‘no\h phă ‘long gu ga vă pơ tăm kro#i dơ\ng. Dôm j^t rơ bâu ha ‘long cao su, to\k bo\k đei an^h te\ch mơ dro tơ plih, mă ưh ‘no\h io\k pơ tăm ‘long xa plei, pơ joă truh ‘long xa plei Tây Nguyên đ^ pơ tăm rơ kăh rơ kai bơih.
Lơ\m hop ako\m an^h jang mu\k drăm kơ dih sơ năm 2019 yoa khul kơ dră te\h đak păng An^h vei lăng mu\k drăm Trung ương ‘nao pơ gơ\r, 1, 2 ‘nu bơ ngai tang măt akhan, vă găn le# dôm tơ drong ưh kơ ‘lơ\ng, Te\h đak athei io\k jang tơ drong tơm mưh jang hơ doi găh choh jang xa, jang ‘lơ\ng tơ drong tơ [ôh trong chong glung, đei pơ jing an^h tơ mât jên jang hiôk hian, chih tơ le\ch luơ\t, pơm kơ dranh păng đei trong sek phak. Hăm tơ drong đei tơ\ Tây Nguyên, hơ năp jang ‘no\h đơ\ng te\h đak đei sơng dôm an^h te\ch mơ dro jang xa pran păng tơ năp, tơ iung, pôk pơ ư dôm an^h jang, hơp tak xăh jang xa đei, phak an^h te\ch mơ dro io\k pơ gâm te\h păng bri. ‘Nâu j^ tơ drong tôch g^t kăl vă gơ\h sek tơ lang ke\h tơ drong tơ hlăk tăk, tơ gu\m ăn tơ drong choh jang xa Tây Nguyên jang to\k pran kơ jăp.
Gru\p VOV Tây Nguyên: Chih
Dơ\ng: Tơ blơ\
Viết bình luận