VOV4.Bahnar - Hăm bngai kon kông Tây Nguyên, rôih tơre\k tơje# hăm kon bngai hloh kơ kon tơrong nai. Rôih đei rim bngai lơ\m unh hnam băt ‘mêm, ku\p yom păng đei krao hơnăn, đei pơgơ\r et xoi kơ jơhngơ\m jăn adro# nhen dôm bngai nai lơ\m unh hnam. Mă lei, khei năr tơje# âu minh [ar to\ rôih rong tơ\ hnam noh lôch mă ưh kơ băt hơdăh kơlih kiơ. Bngai âu akhan rôih tro\ pơgang pơnhu\l, bngai nai akhan rôih tro\ pơđep pơjoă jơhngơ\m jang yuơ athei chơ tơmoi năm tơmang hloh kơ jơhngơ\m pran. 

Dôm năr kơ âu, rôih đei hơnăn H’Túc, 35 xơnăm, (kơ anih jang tơmang pơhiơ\ Bản Đôn Thanh Hà, xăh Krông Ana, apu\ng Buôn Đôn), to\k bo\k oei [ơm minh tơdrong j^ chrih pơm ăn tơ ‘ngla rôih noh ‘nho\ng Y Xuyên Knul pơngơ\t kơ đon. Đơ\ng ro\ng kơ lêh năr 8/3 âu ki, rôih H’Túc [ôh gru pha, xa to\ xe\t, ăh [ơ\r noh tơhlơ\t, brê nhen kơ pơto\k. ‘Nho\ng Y Xuyên ăn tơbăt, âu jing ‘măng mă blu\ng ‘nho\ng [ôh rôih [ơm tơdrong j^ thoi âu, ‘nho\ng chă apinh lơ bngai rong rôih hlôh vao lơ\m pơlei mă lei rim bngai adoi akhan, tam mă lăh [ôh tơdrong j^ âu lai yơ. Tơdrong mă noh pơm ăn kơ ‘nho\ng pơngơ\t kơ đon: “Ưh kơ băt kơlih kiơ hăp thoi noh, adrol âu ki ‘nho\ng duh jing tơ ‘ngla rôih truh dôm xơnăm kơ âu bơih mă tam lai yơ [ôh thoi âu. Hơnơ\ng hăp năm tơ\ bri hơnơ\ng kơ pơ\k dăh mă j^ jơ\ng yuơ joă jơla noh ba io\k pơgang bri pik ăh anih j^ noh hăp klaih. Ưh kơ băt noh duh apinh dôm unh hnam rong rôih noh đe adoi akhan [ôh pơrang j^ âu ‘măng mă blu\ng, ưh kơ đei rôih [ơm tơdrong j^ âu ôh, hli hăp chă xa tơmam xa kư\ kă dăh mă đe tăh pơgang âu to hia, đe chă hli thoi noh đe\ch. Oei da hia noh ưh kơ đei rôih yơ rơka đuh [ơ\r tơ[ong thoi âu ôh. Tam mă lăh [ôh thoi yơ”.

Hăm tơdrong mă rôih H’Túc [ơm pơrang j^, jơnu\m vei hơlen tơring tơmang pơhiơ\ hlôi ăn rôih pơdơh pă đei chơ tơmoi, cho# rôih ăh anih tơje# đak krong vă [ônh chă hơlen băt, ưh kơ đei ‘nhăk rôih năm tơ\ bri nhen da hia ôh. Rim năr, tơ ‘ngla rôih păng hơnơ\ng hơlen pơrang j^ kơ rôih, krao bngai jang vei lăng bri truh khăm păng axong pơgang hơmet j^ ăn kơ rôih.

Minh [ar bngai akhan, dang ei rôih tơ\ dôm anih tơmang pơhiơ\ tro\ pơđep jơhngơ\m jang, athei chơ tơmoi hloh kơ tơdrong ke\ păng ưh kơ đei pơdơh pơdei. Tơdrong mă âu noh ưh kơ [lep ôh. Tơ\ dôm anih tơmang pơhiơ\ mă khul chih kơtơ\ng ang tơchă truh hơlen păng đei băt, tơpôl rôih tơ\ âu, jo# hloi rôih hnam păng rôih bri kơ anih jang doanh nghiệp, adoi đei ‘năr xkơ\t jang hơdăh, đei jơ pơdơh pơdei, păng rim khei minh pôm rôih jang tour lơ\m minh [lon. ‘Nho\ng Y Bral Êban, pơgơ\r rôih, jang tơ\ anih tơmang pơhiơ\ Gơng hơneh Buôn Đôn tơroi:“Rôih noh minh khei hăp adro# jang minh [lon đe\ch, jang kiơ\ xkơ\t tour tơmang pơhiơ\, hơnơ\ng ăh minh khei noh minh [lon. Oei jang hơnơ\ng noh ưh kơ ke\ ôh, oei 3 [lon noh ba tơ ‘nglaih rôih năm tơ\ bri”.

{ok Nguyễn Đức, pho\ kdră anih jang tơmang pơhiơ\ păng khách sạn Biệt Điện, dêh char Đắc Lắc duh ăn tơbăt: “Rôih adrol âu ki đe yua lơ\m tơdrong jang unh hnam, nhen năm tơ\ bri, dui ‘long tơ\r, oei xkơ\t rôih ‘măn ăn tơdrong tơmang pơhiơ\ noh ưh kơ đei kiơ ôh, kơlih jang adoi kiơ\ xkơ\t, hloh kơ noh ba duh đei tơdrong axong jang, duh xkơ\t ‘năr ăn kơ rôih jang hơdăh, đei hla bar pơkăp pơm jang. {lon noh axong ăn tơdrong jang, pơtih nhen đei 4 to\ rôih tơno noh rôih nai athei pơdơh, tơplih hơnơ\ng thoi noh đe\ch”

Ngày 8/3 vừa qua,  con voi đực 40 tuổi có tên là Khăm Thơng, đang rất khỏe mạnh bỗng dưng bị chết. Nguyên nhân thực sự, theo các thành viên trong gia đình chủ voi là do voi đến mùa giao phối nên thay đổi tính tình, trở nên hung dữ, bị chết sau 2 tuần bỏ ăn, không cho chủ lại gần chăm sóc. Chúng tôi đã ghi âm đoạn trao đổi với anh

            Y Bral Ê Ban, pơgơ\r rôih pơm jang tơ\ anih tơmang pơhiơ\ Gơng hơneh Buôn Đôn noh oh yă [ok hăm tơ ‘ngla rôih hlôi lôch tơblang tơdrong tơm: Yuơ ‘meh chông, păng ưh kơ xđơ\ng, kơlih hăp ưh kơ băt tơ ‘ngla po. Mưh rôih mă noh le\ch đơ\ng pơlei âu noh tơpăi pơđ^ lăh, mă kăl noh rôih mă noh pran, noh hăp che\p kơ\l, pran hloh. Rôih mă noh rơgei tơpă, noh hăp lôch le# ưh kơ chiu đe rôp thoi ăi ôh”.

{ok Huỳnh Trung Luân, kdră anih jang vei rong rôih dêh char Đắc Lắc duh xkơ\t: “Kiơ\ anih jang kpal hơlen păng xkơ\t đơ\ng anih vei rong rôih noh rôih âu lôch ưh kơ x^ jang hrat, mă kiơ\ kơ nhôn noh rôih âu tơ ‘nglaih tơ\ bri noh ưh kơ đei tơdrong kiơ j^ pơrang ôh. Yuơ hơyuh to# ‘mi ưh kơ xđơ\ng, tơngie\t to# dêh hnang noh rôih hơngơ\t păng lôch”.

            Đei minh tơdrong tơpă noh jing tơdrong vei rong to\k bo\k kiơ\ tơdrong hlôh đei ho\k đơ\ng dôm hnưr lơ\m unh hnam, kiơ\ kơ tơdrong [ôh bang tơ\ ‘ngoaih, dôm tơdrong tơplih pha đơ\ng rôih, ưh kơ x^ đei băt găh khoa học hơdăh ôh, duh ưh kơ đei hơlen hăm kmăi kmo\k yơ ôh. Rim khei bngai jang kơ anih vei rong truh hơlen noh duh chă pơkă k^ trăp păng io\k ^ch rôih vă hơlen thoi ăi đe\ch. ‘Nâu jing nơ\r pơma đơ\ng [ok Nguyễn Đức, pho\ kdră anih jang tơmang pơhiơ\ păng khách sạn Biệt Điện, dêh char Đắc Lắc:“Tơdrong vei rông rôih păng  y tế ăn kơ rôih noh tơ\ âu adro# yua tơdrong hlôh vao đe\ch tam mă đei minh trong jang khoa ho\k yơ ôh. Noh rôih pran mă lei adoi hiôk lôch hơchăng, noh tơnap dêh, ưh kơ đei bngai juăt jang yơ vă vei lăng ăn kơ rôih dang ei tơ\ tơring âu”.

Đắc Lắc dang ei đei 47 to\ rôih hnam, lơ\m noh đei lơ rôih hlôh to\k 40 xơnăm. ‘Măn ăn tơdrong tơmang pơhiơ\ ưh kơ x^ tơdrong pơngơ\t kơ đon ăn khei năr ano# anăp kơnh hăm khul rôih, mă tơdrong pơngơ\t tơm noh tơdrong hlôh vao ưh kơ hơto\ đơ\ng ro\ng rôih kiơ\ trong xo hăm dôm tơdrong tơplih găh cham char plenh teh păng tơpôl. Tơdrong hlôh vao găh rong rôih đơ\ng kơ hre\ng xơnăm adrol ki pă đei [lep hăm tơdrong tơ ‘nglaih rong rôih nhen dang ei, hăm hơgăt bri to\ xe\t păng tơmam xa ưh kơ lơ... Noh pơtơm jing dôm tơdrong tơpă mă dôm bngai đei xơnong jang kpal kăl tơre\k hơmet, mưh ‘meh vei răk hdre\ch rôih hnam. 

(Lan chih păng rapor)