VOV4.Bahnar - Atu\m hăm tơdrong pơjing Anih jang vei rong rôih, dêh char Đak Lak hlôi k^ pơkăp Tơdrong vă jang kăl vei rong rôih, hăm kxo# jên axong 85 tih hlak jên, mă lei truh dang ei tam mă đei rôih kon yơ đei chông, oei rôih yo\ng noh roi năr roi lôch răm.

Atu\m hăm rôih bri oei dơ\ng gô tơmoi năm tơmang kiơ\ đak krong Sê-rê-pốc, bngai pơtho rôih Y Pral Êban tơ\ xăh Krông Na, apu\ng Buôn Đôn ăn tơbăt, hơnơ\ng minh [lon noh jang tơmang pơhiơ\, minh [lon noh rôih đei pơdơh oei lơ\m bri. Rôih   Ba Khăm kơ unh hnam 'nho\ng to\k 50 xơnăm mă lei duh oei pran jăng noh gơnơm đei hơnơ\ng tơ 'nglaih tơ\ bri. Kiơ\ kơ 'nho\ng Y Pral Êban, mưh ưh kơ xa 'long 'nhe\t tơ\ bri, rôih jing koe j^ jăn, mă đei [et pơgang bek 'lơ\ng:  Mưh adro# kơtao hăm prit noh ưh kơ măh kơchơ\t ăn hăp xa ôh. Ba athei tơ 'nglaih tơ\ bri noh hăp pơtơm hơbe\ch hơbal păng pran kơtang. Athei axong hăp xa dôm tơmam xa hon kơdih lơ\m cham char noh hăp gơh grăng. Mưh ba [et pơgang bek noh hăp duh pran minh [ar năr đe\ch ưh kơ drơ\ng đunh ôh, nhen rôih lơ\m anih jang tơmang pơhiơ\ năm chơ tơmoi, dôm năr đơ\ng ro\ng kơ noh hăp koe bơih, oei rôih inh noh măh 2-3 [lon, hăp duh oei pran ưh kơ đei tơdrong kiơ ôh.

'Nho\ng Y Rim Rơya, bngai pơtho rôih tơ\ anih tơmang pơhiơ\ Buôn Đôn tơroi, rôih athei tơguăt hăm bri, mă lei dang ei oei lơ\m bri noh adoi đei lơ tơdrong răm. Dôm bngai tơtông hơnơ\ng kơ răp chă tơdru\t rôp rôih vă io\k kie\ng, pơla. Bri roi năr roi ie\, rôih athei năm ataih hloh pơtơm chă đei tơmam xa; ưh kơ pu\n noh 'leh hơđong đe noh hli tơpă. Lơ 'măng unh xa bri yuơ kon pơlei xoh bri pơm mir, dăh mă tơjră hăm rôih bri khenh, noh rôih hnam adoi răm mơ\n. Đei 'măng rôih rong pơ\k păng lôch yuơ tơhlăk glang mam lơ\m kplăh oei chă xa. 'Nho\ng  Y Rim tơroi: Rôih hăp tơguăt, jang ăn kơ bơ\n lơ tơdrong, pơtih nhen chă jên. Đei tơring tơmang pơhiơ\ âu noh hăp năm chơ tơmoi chă tơmang, hơnơ\ng minh [lon pơdơh minh 'măng. Mưh pơdơh noh ba tơ 'nglaih tơ\ bri le# hăp chă xa kơdih. Pơyan phang thoi âu ưh kơ đei kiơ xa noh hăp năm truh anih ataih dêh, đang kơ noh tơjra#m đe xoh bri pơmmir noh hăp hli kơ unh roi kơdâu ataih hloh dơ\ng.

Pơngot, athei jang lơ găh tơmang pơhiơ\, atu\m hăm dôm tơdrong pơjoă đơ\ng cham char păng kon bngai, pơm ăn kxo# rôih rong tơ\ dêh char Đắc Lắc to\k bo\k tơjur dêh hnang. 3 xơnăm kơ âu, đei 8 to\ rôih lôch, lơ\m noh adro# minh pôm đe\ch lôch yuơ kră, oei dôm to noh lôch yuơ đe chă tơdru\t, lôch pơrang dăh mă pơ\k huăng tơ\ hơ\ng yuơ tơhlăk glang mam. Lơ\m 4 khei kơ âu, hlôi đei 4 to\ rôih rong păng 1 pôm rôih bri tơ\ Đak Lak lôch răm. Minh pôm rôih bri nai noh 'leh hơđong đe. Ja#p dêh char oei pă 44 to\ rôih hnam, lơ noh tơ\ kpal 35 xơnăm bơih, Rôih rong noh kơ dôm unh hnam noh đe 'meh yua vă jang ăn tơmang pơhiơ\ vă chă thêm kon jên. {ak sih găh kon tơrong Phạm Văn Thịnh tơ\ anih vei rong rôih Đắc Lắc xkơ\t: K[ah tơmam xa jing tơdrong tơm kơtă pơjoa\ truh tơdrong erih kơ rôih rong tơ\ hnam. Dang ei, tơdrong vei rong rôih mă hăt noh hơvơn pơtho ăn rôih păng bngai pơtho rôih athei vei lăng rôih tơnăp hloh:  Tơdrong kăl  hloh noh athei đei minh tơ 'nglaih rong rôih, kơlih rôih lơ\m kon pơlei mưh hơnơ\ng le# nhen dang ei noh kơnh rôih lôch răm kiơ\ xơnăm đe\ch. Tơmam xa ăn kơ hăp, mă hăt noh ăh pơyan phang nhen dang ei tơ\ Lắc dăh mă Buôn Đôn noh pă đei oei kiơ hloi, adro# oei to\ xe\t ăh jih đak krong đe\ch, tơdrong axong tơmam xa ăn kơ rôih duh jing tơdrong kăp g^t mă tam ke\ jang đei.

Tơ\ anăp tơdrong tôch hdre\ch đơ\ng tơpôl rôih, xơnăm 2011, anih jang vei lăng kon pơlei dêh char Đak Lak hlôi pơjing minh anih jang vei rong rôih păng k^ xkơ\t “Tơdrong jang kăl vă vei rong rôih dêh char Đak Lak truh xơnăm 2020” hăm kxo# jên 85 tih hlak jên. Khei năr âu ki, anih vei rong rôih Đak Lak hlôi chă khăm hơlen jơhngơ\m jăn rôih kiơ\ xkơ\t, [ôh băt pơrang j^ păng dăh hơmet tơtom ăn rôih rong. Atu\m hăm noh hơlen tơdrong vih vơ\t hăm rôih lơ\m tơdrong jang tơmang pơhiơ\ hăm tơdrong xkơ\t jơ 'năr jang rim [lon. Dêh char hlôi tơgu\m jên ăn minh [ar tơ 'ngla rôih lơ\m tơdrong chă chông kon ăn kơ rôih yo\ng. Tơdrong chă hơvơn tơroi pơhrăm trong vei rong rôih hnam, vei lăng păng tang găn tơdrong răm đơ\ng tơjră hăm rôih bri adoi đei tơle\ch jang mơ\n.

{ok Phạm Văn Láng, Pho\ kdră anih vei rong rôih Đak Lak ăn tơbăt, yơ\ng âu ki, anih jang vei lăng kon pơlei dêh char Đak Lak hlôi pơjao ăn anih jang 200 ha bri tơ\ Buôn Đôn vă pơjing cham rong rôih hnam, mă lei lơ\m 3 xơnăm dơ\ng tơring âu pơtơm gơh tơ 'nglaih rong rôih: 'Nâu jing minh tơring cham char tro\ [lep hăm tơdrong juăt erih kơ hdre\ch rôih, dang hăp đei bri 'long tih păng lơ\m noh bri 'long 'nhe\t jơk giơ\ng, ăh tong ane# noh đei dơnâu đak, găh trong nơnăm adoi hiôk hian mơ\n... Găh tơdrong jang noh hơ iă tơpă kơlih xơnăm âu đei trung ương axong ăn jên jang tơdrong âu 15 tih hlak jên, noh tơ\ anăp nhôn dăh tenh ming man anih kăl, răt dôm tơmam drăm kmăi kmo\k kăl hloh, vă dăh hrôih 'nhăk tơring bri âu axong ăn tơdrong tơ 'nglaih rôih rong tơ\ hnam.

Kiơ\ kơ [ok Khajohnpat Boonprasert, bngai juăt jang tơ\ anih vei rong rôih Thái Lan, noh tơdrong kăp g^t hloh athei pơtho ăn kon pơlei lơ\m tơring băt vei rong rôih, păng pơtho hlôh vao ăn kơtă bngai rong rôih. Mưh kon bngai ưh kơ đei chă pơyua đơ\ng rôih, ưh kơ đei pơrăm cham char erih kơ rôih, noh tơpôl rôih pơtơm ke\ erih. Tơdrong mă âu, jơnu\m pơgơ\r tơring kăl đei trong jang vă hơvơn pơtho tơgu\m ăn kon pơlei hlôh vao hloh. {ok Khajohnpat Boonprasert tơroi: Tơ\  Thái Lan noh nhôn đei lăm ho\k vă bngai pơtho rôih băt trong vei lăng rôih, ưh kơ adro# vei rơgoh ăn kơ rôih, ăn rôih xa, mă oei pơm boăl hăm rôih hloi. Minh khoă ho\k thoi noh đunh lơ\m 1 [lon, păng rim xơnăm nhôn pơih minh lăm thoi ăi; tơgu\m bngai pơtho rôih hlôh vao pơm thoi yơ vă vei lăng tơnăp, atu\m hăm noh đe xư duh hlôh vao răh găh vei lăg dơh po [ơ\t tơre\k tơje# hăm rôih.

Vei rong rôih ưh kơ adro# vei rong minh hdre\ch kon bri brăh kăp g^t, mă oei jing vei rong minh um ai joh ayo\ kơ tơring teh Đak Lak - Tây Nguyên. Mưh ưh kơ đei trong jang kjăp păng đei jơnei noh lơ\m to\ xe\t khei năr dơ\ng, rôih rong tơ\ dêh char Đak Lak hơbo\ pă đei oei lơ\m đon kơche\ng bơih.

Lan chih tơblang