VOV4.Bahnar - Tơblăh vang hrang tơ [et đ^ tơ\ ro\ng, mă lei jơhngơ\m đon chhu\r nuih păng gơ\h sơ ‘ngon ling lang gei kơ jăp hăm rim bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang dioxin pơm ăn. Vă tơgop hơlêm jơhngơ\m đon dă [iơ\ ơ\h sơ ‘ngon, tơdrong hiong răm ‘no\h, khei năr au ki, Jơnu\m khu\l bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang dioxin apu\ng Krông {uk, dêh char Dak lăk hlôi hơdrin tơle\ch lơ tơdrong jang ve\i lăng năng tông jơhngơ\m jăn, er^h sa kơ bơngai jo jăn, tơgu\m đe sư er^h sa hiôk hian [iơ\.

Bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang đei tơgu\m ăn gre gro\r

Tơpo\h pơgang pơnhu\l hăm rơka hlo\h 80% kơna mă đơ\ng hlôi vă tru\h 40 sơnăm, mă lei mo\ Dương Thị Bình, oei tơ\ thôn 5, tơring Tân Lập, apu\ng Krông {u\k oei nhen le\ m^nh ‘nu bơngai ‘lơ\p, dôm tơdrong oe\i sa gô mơ\ng u\nh hnam chă pơv^h pơvăn ăn đe\ch. Mo\ Dương Thị Lan, mo\ kơ mo\ Bình tơroi: lăp đơ\ng ro\ng me\ [a\ lôch, tơche\ng tru\h tơ\ o\h m^nh ‘nu m^nh dro# ư\h kơ đei bu ve\i lăng kơna mo\ Lan tơchơ\t ư\h kơ io\k klo vă rong ‘me o\h. Tơdrong er^h sa kơ mai o\h lăp gơnơm lơ\m mir pơgar me\ [a\ pơsư\ ăn kơ na [e\nh [ang tơdrong tơnap tap”.

{o#h hơdăh găh tơdrong tơnap tap ‘no\h, Khu\l bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang dioxin pơm ăn apu\ng Krông {u\k hlôi jang hơdoi hăm Dơno\ an^h ve\i lăng Tơdrong jang – Bơngai rơka păng Tơpôl apu\ng tơgum djru u\nh hnam mo\ Bình pơm hnam 40 tr^u hlak jên. Tru\h sơnăm 2018, Khu\l chă hơvơn dôm bơngai đei jơhngơ\m đon ‘lơ\ng tơgu\m djru ăn 2 ‘nu pơmai o\h Bình 1 to\ rơmo yo\ng kơ jă 15 tr^u hlak jên. Đơ\ng tơgu\m djru au, tơdrong er^h sa kơ mai o\h mo\ Bình hăm mo\ Lan hlôi đei sơđơ\ng. Dang ei mo\ Lan hlôi sơđơ\ng jơhngơ\m hlo\h dơ\ng lơ\m er^h sa kơ u\nh hnam. “Đei pơbu\ng hnam chă bing kial, pe\ng ‘mi. Sơ\ hnam hia\h hiok, dang ei sơđơ\ng bơih. Khu\l apu\ng tơgu\m ăn kon jên mong răk 4 tr^u hlak jên, au ki apu\ng jei tơgu\m ăn 1 to\ rơmo yo\ng păng dang ei to\k bo\k kie\o. Hơpơi ăn kơ hăp chông, chă rong dơ\ng vă [rư\ [rư\ ke\ yak hlo\h tơdrong tơnap tap vă kơ o\h ^nh dă [iơ\ j^ jăn.”

Khu\l bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang apu\ng Krông {u\k pôk tơmam drăm ăn bơngai jo jăn.

Đơ\ng bơ\ jang ba kơthơ lơ\m chăl sơnăm tơblăh vang sơ\ tơ\ pơlei Quảng Ngãi, adoi hlôi đei ayăt rôp ch^t mă lei tru\h lơ sơnăm đơ\ng ro\ng, yă Nguyễn Thị Chính oei tơ\ thôn 10, tơring Pơ\ng Drang mă băt kơ d^h kau đei răm [rơ\m pơgang dioxin pơm ăn hăm jo jăn 61%. Dang ei hlôi hlo\h 60 sơnăm, jơhngơ\m jăn, tơdrong jang sa kơ yă Chính roi năr roi pă gan ke\ kơna tơdrong er^h sa tôch mơmat tat. Mă lei gơnơm đơ\ng Khu\l bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang dioxin pơm ăn kơ apu\ng hơnơ\ng năm ngôi păng chă hơvơn rim khu\l jang, rim bơngai tơgu\m ăn 58 tr^u hlak jên vă ming man hnam ‘nao hlôi tơgu\m ăn jơhngơ\m đon yă er^h sa hiôk hian [iơ\, hơnơ\ng hơdrin chă jang sa. Yă Chính tơroi:“Dang ei gơnơm pơbu\ng hnam au kơna pă gan tơtăm lơ\m to\ ‘mi kial, găh kon jên răt sa kơ ‘năr hlôi đei te\h đak chă tơgu\m ăn rim khei adoi chă jang re\i pơtăm bơ\n ‘nhot sa to\ se\t dơ\ng. Bơnê kơ khu\l hlôi tơgu\m djru ^nh pơm đei hnam au, tơdrong er^h sa kơ sơnăm ‘lo\ kră nhen ^nh au jei chhôk hơ iă bơih.”

Khu\l bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang dioxin pơm ăn apu\ng Krông {uk hrei au đei 236 ‘nu bơngai, măt bơngai jo jăn đei te\h đak tơgu\m ăn sa jên khei ‘no\h 45 ‘nu bơngai. Hăm trong jang “Tơgoăt tơgoăl – ‘Mêm kơ eng – sơnong jang – kơ yuơ bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang dioxin pơm ăn”, Khu\l bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang dioxin pơm ăn apu\ng Krông {u\k hlôi hơnơ\ng yak hơdoi, lăng ba kơ jăp păng tơgu\m djru ve\i lăng năng tông jơhngơ\m đon, er^h sa kơ rim bơngai jo jăn. Jo# đơ\ng năr pơjing lơ\m sơnăm 2010 tru\h dang ei, Khu\l hlôi chă hơvơn đei vă je# 1 ti hlak jên vă iung jang rim tơdrong jang: năm ngôi, pôk tơmam drăm ăn bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang pơm ăn [lep lơ\m năr le#h, têt, mư\h đei j^ jăn; tơgu\m djru tơ iung pơjing hnam oei, ming hơmet 11 pơbu\ng hnam ăn bơngai lơ\m khu\l er^h sa tơnap tap; pôk ăn 12 kơsơ\p hla bơar mong jên, pôk ăn gre gro\r, pôk ăn rơmo yo\ng vă dôm bơngai jo jăn jang sa ... Đơ\ng tơdrong tơgu\m djru au, rim bơngai lơ\m khu\l, bơnga jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang pơm ăn lơ\m apu\ng đei dơ\ng jơhngơ\m đon hơdrin yak hlo\h tơdrong tơnap tap. Tơdrong er^h sa kơ đe sư đei sơđơ\ng, lơ bơngai lơ\m khu\l, bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang pơm ăn hlôi hơdrin vang jang lơ\m rim tơdrong jang kơ khu\l păng tơdrong jang lơ\m tơring.

Mo\ Lan ve\i lăng năng tông rơmo – tơdrong jang sa kơ u\nh hnam kơ yơ Khu\l bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang pơm ăn pôk ăn

{ok Ngô Hồng Phái, Kơdră che\p pơgơ\r Khu\l bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang dioxin pơm ăn apu\ng Krông {u\k tơbăt: Lơ\m khei năr kơnh, khu\l hơnơ\ng bơ\ jang ‘lơ\ng tơdrong jang vei lăng năng tông tơgum djru dôm bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang pơm ăn vă đe sư đei rơvơn ato\k tơ iung lơ\m vang mơ\t er^h sa lơ\m tơpôl pơlei pơla. Adoi hơnơ\ng dăr lăng ch^h hơlen măt bơngai pơtru\h ăn rim khu\l kơdră kơpal hơlen hơdăh, drơ\ng nơ\r păng tơgu\m djru kon jên ăn dôm bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang pơm ăn đei tôm rơvơn, sơđơ\ng đei io\k yua ăn bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang pơm ăn vă pơm ăn đe su dă [iơ\ ơ\h sơ ‘ngon. “Khu\l apu\ng hơnơ\ng jang hơdoi hăm rim an^h bơ\ jang, rim an^h mơdro sa vă lăng ba ‘lơ\ng hơ iă hăm bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang pơm ăn. Lơ\m sơnăm 2019 au, nhôn gô dăr lăng hơlen dơ\ng đ^ đăng dôm bơngai tim mă đei sa hơpăh vă tơroi tơbăt ăn kơdră kơpal xek tơlang tơgu\m djru ăn. Lơ\m sơnăm 2019, khu\l jei pơm hla bơar pơtru\h ăn krao hơvơn rim sơnăm rim kang [o# vang chă tơgu\m ăn 50.000 hlak jên vă đei kon jên bơ\ jang ve\i lăng năng tông hơnơ\ng rim bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang pơm ăn [lep lơ\m năr le#h, têt đei tơmam drăm tơgu\m djru ‘lơ\ng hơ iă hlo\h”.

Hăm dôm trong jang hơdăh, jơnei, Khu\l bơngai jo jăn đơ\ng [rơ\m phao pơgang pơm ăn apu\ng Krông {u\k, dêh char Dak Lăk hlôi jing an^h gơnang yua ‘lơ\ng hơ iă hlo\h vă rim bơngai jo jăn hơnơ\ng er^h sa, yak hlo\h tơdrong j^ jăn ơ\h sơ ‘ngon, ke\ yak hlo\h tơdrong j^ jăn, hơlêm d^h băl hơmet pơ ‘lơ\ng tơnap tap vă vang mơ\t oe\i hơdoi hăm kon pơlei hiôk chơt.

Bơngai ch^h: Nam Trang

Bơngai tơblơ\: Amazưt