VOV4.Bahnar – Hăm tơdrong ‘meh hơmet ăn hlôh vao găh glơi đak păng trong chă tơgŭmd ŏng mưh đei ƀôh glơ̆k tơ̆ đak hăm đe hơ ioh tơ̆ dôm pơlei pơla ataih yaih, rim jăl jang đoan tơ̆ Đăk Lăk hlôi tơlĕch lơ tơdrong jang, pơih lăm pơtho glơi ưh kơ iŏk jên ăn đe hơ ioh. Lơ̆m noh, trong jang rơgei đơ̆ng Anih jang đoan apŭng Cư Mgar noh ‘nhăk  “dơnâu glơi yi đŏng” truh rim pơlei pơla, tơgŭm ăn lơ hơ ioh tơring tơnap tap đei hŏk glơi.

Ăh pơgê adrol kơ jơ năm jang, pơmai Đinh Thị Yên, tơ̆ thôn Hiệp Hòa, xăh Quảng Hiệp, apŭng Cư Mgar, dêh char Đăk Lăk chơ kon drăkăn 7 xơnăm truh lăm hŏk glơi đei pơih tơjê̆ hnam. Pơmai Yên tơroi, dang ei tŏk bŏk ăh khei pơdơh kơ hŏk kơ đe kon, klo hơkăn pơmai adoi năm jang đĭ noh athei gơnơm yă ƀok tơ̆ hnam vei lăng. Mă tơtă kon ngôi tăp dăr hnam mă lei pơmai duh oei pơngơ̆t kơ đon kơlih khei năr tơjê̆ âu, kơtơ̆ng ang hơnơ̆ng tơbang găh dôm tơdrong lôch glơ̆k tơ̆ đak păng xar bar rơka hơbur. Tơring pơmai erih xa noh đei lơ dơnâu đak mă kon pơlei kơdih chă xir. Yuơ noh, ăh kơtơ̆ng đei lăm pơtho glơi ưh huach jên ăn đe hơ ioh đei pơih tơjê̆ hnam, pơmai hlôi chih măt păng axong jơ chơ kon năn hŏk: “Yơ̆ng âu ki, kơtơ̆ng đe chă tơroi noh pơtơm băt anih âu đei glơi noh inh chih măt. Ăn hơ ioh năm glơi ning mônh kơnh hơ ioh gơh chă tang găn xar bar lôch glơ̆k kơlih dang ei đei lơ tơdrong lôch glơ̆k tơ̆ đak, inh hiơ̆r kơ đon noh chih măt ăn kon năm hŏk. Inh ƀôh lăm hŏk glơi ưh huach jên âu noh pơyua ăn kon pơlei, kơlih mă mônh noh ưh huach jên, mă ƀar noh đe boăl đei năm hŏk noh lơ boăl lơ̆m tơring gơh chă pơm boăl juăt pơma dơnuh dih băl”.

Lăm pơtho glơi ưh huach jên yuơ Kâu lak ƀô̆ Kơyuơ đe hơ ioh ‘mêm kơ eng (lơ̆m Hô̆i đŏng đô̆i apŭng Chư̆ Mgar) jang atŭm hăm Đoan hơdruh tơdăm xăh Quảng Hiệp pơgơ̆r. Vang năm hŏk đei 90 ‘nu hơ ioh đơ̆ng 7 truh 15 xơnăm, đei axong jing 6 ‘măng hŏk. Rim ‘măng hŏk lơ̆m 1 jơ, đei 2 ‘nu vei hơlen păng pơtho glơi tơ̆ dơnâu đak. Atŭm hăm noh đei đơ̆ng 1 truh 2 ‘nu đoan viên hơdruh tơdăm tơgŭm vei lăng lăm hŏk, pơtho đe oh chă pơtâ̆p hơkâu jăn, hŭm ‘nhao hơkâu jăn adrol kơ jur tơ̆ dơnâu glơi.

Lơ̆m tong anê̆ khei, dôm bơngai hŏk gô đei pơtho ăn dôm trong glơi gĭt kăl; mă lơ noh găh hlôh vao lơ̆m tang găn xar bar lôch glơ̆k tơ̆ đak, trong chă tơgŭm dŏng ƀơ̆t đei bơngai xar bar tơ̆ đak. Tơchơ̆t tơlĕch noh tôm bơngai hŏk adoi gơh glơi đơ̆ng rŏng kơ pơtôch lăm hŏk âu.

Bơngai pơtho Mai Văn Chuyền, kơdră kâu lak ƀô̆ Kơyuơ đe hơ ioh ‘mêm kơ eng, bơngai pơtho glơi tơ̆ lăm hŏk âu ăn tơbăt, vă pơih lăm pơhrăm, kâu lak ƀô̆ hlôi hơvơn jên tơgŭm đơ̆ng tơpôl jê̆ 50 trĭu hlj vă răt tơmam drăm kăl, hơvơn bơngai pơtho tơplŏng kơdâu tơ̆ dôm hnam trưng lơ̆m xăh vang chă pơtho pơhrăm. Dơnâu glơi âu xă 5,1 met, tih 15,6 met păng kơjung 1,2 met đei ‘măn ăn cham xă tơ̆ ‘ngir cham hnam kon pơlei, yua đak hơlŭng ƀơm đơ̆ng hnam kon pơlei lơ̆m tơring păng lơ̆m 2 năr noh tơplih đak minh ‘măng. Lăm hŏk hlôi đei tơdrong tơgŭm lăp đon đơ̆ng kon pơlei păng jơnŭm pơgơ̆r tơring. Anih vei lăng kon pơlei xăh Quảng Hiệp oei tơgŭm bơbŭng hăm hơnhuăl vă tang găn tô̆ pơchră lăm hŏk: “Dôm xơnăm adrol ki noh Kâu lak ƀô̆ duh nhen Đoan xăh Ea Mdroh noh pơgơ̆r pơtho lơ̆m dơnâu đak glơi kơ hnam trưng THCS Ngô Mây. Mă lei yuơ anih pơhrăm minh anih tơ̆ hnam trưng noh tơdrong pơlan xă truh dôm tơring, phơ phŏ truh dôm pơlei pơla oei tơnap tap. Yuơ noh minh dơnâu glơi thoi âu noh tơdrong năm truh rim pơlei pơla, tơroi pơtho ăn đe hơ ioh hlôh vao găh tơdrong vei xơđơ̆ng lơ̆m đak, trong tơgŭm dŏng mưh đei bơngai ƀơm xar bar glơ̆k tơ̆ đak, pơtho ăn đe oh gơh glơi, păng băt chă dŏng erih tơ̆ đak”.

Kiơ̆ pơmai Võ Thị Mỹ Trinh, Phŏ ƀĭ thư Anih jang đoan apŭng, Kơdră Hô̆i đŏng đô̆i apŭng Chư̆ Mgar, noh tơdrong pơtho glơi ưh iŏk jên âu jing lơ̆m tơdrong jang Pơkao phưng brê, jing minh tơdrong jang yuơ hơdruh tơdăm jang ăh khei pơdơh hŏk xơnăm âu kơ khul mơlôh apŭng Chư̆ Mgar pơtho ăn đe hơ ioh. ‘Nâu jing minh trong jang gơh rơgei đơ̆ng kâu lak ƀô̆ kơyuơ dôm dơnâu đak glơi thoi âu đơ̆ng rŏng kơ iŏk yua noh pơ och lê̆ đak, kơchâ̆p bot păng ‘nhăk truh tơring nai ƀônh ƀŏ hloh. Gơnơm thoi noh gơh pơih xă tơdrong pơyua ăn đe hơ ioh tơ̆ dôm tơring ataih yaih, tơring ưh đei hiôk lơ̆m tơdrong pơhrăm glơi đak. Trong jang âu duh ƀônh ƀŏ pơih xă truh dôm lơ tơring:  “Tơ̆ anăp nhôn gô jang hơdrol tơ̆ xăh Quảng Hiệp, đơ̆ng rŏng kơ noh gô năm truh xăh Ea Mdroh păng xăh Chư̆ Mgar. Tơdrong pơyua kơtă ăn dôm pơlei pơla noh ƀôh hơdăh hloh. Păng noh gô jing pơih blŭng ăn tơdrong jang âu. Đơ̆ng rŏng kơ kâu lak ƀô̆ Kơyuơ đe hơ ioh ‘mêm kơ eng mă tơlĕch jang đei jơnei noh nhôn gô pơih xă truh dôm xăh ataih yaih, gô đei trong pơm jang hăm apŭng vă tơlĕch pơih xă lơ̆m tơpôl dôm dơnâu glơi bơ̆ kơdih vă hơ ‘nhăk truh rim tơring”.

Kiơ̆ tơdrong hơlen đơ̆ng Anih vei lăng Axong jang  – Linh jĭ rơka păng Tơpôl dêh char Đăk Lăk, đơ̆ng blŭng xơnăm truh dang ei tơ̆ dêh char hlôi đei 31 ‘măng lôch glơ̆k tơ̆ đak pơm 39 ‘nu hơ ioh lôch hơchăng, lơ hloh ƀar ‘măng pơtêng hăm khei năr âu xơnăm xơ̆. Kơyuơ noh, lơ̆m tơdrong jang hơdruh tơdăm iung jang khei pơdơh hŏk xơnăm âu, khul mơlôh dêh char Đăk Lăk hlôi hơ ‘nhăk tơdrong vei vêr păng pơtho đe hơ ioh lơ̆m tơdrong pơkăp pơm jang kơ po. ‘Nhŏng  Trần Doãn Tới, phŏ ƀĭ thư Anih jang đoan dêh char, Kơdră Hô̆i đŏng đô̆i dêh char Đăk Lăk ăn tơbăt: “Lơ̆m khei năr truh noh Anih juăt jang Đoan dêh char gô pơjao ăn Anih pơtho tơdrong hlôh vao ăn anih jang đoan dêh char, gô hơvơn dôm bơngai juăt jang kloh klĕch găh tơdrong glơi lơ̆m jâ̆p dêh char pơih lăm hŏk găh tơdrong hlôh vao găh glơi găh xar bar tơ̆ đak ăn dôm bơngai jang găh đô̆i lơ̆m jâ̆p dêh char, đang kơ noh đe yĕt vih tơ̆ pơlei pơla pơtho ăn đe hơ ioh. Păng lơ̆m khei năr truh duh apinh athei tơmơ̆t tơdrong hŏk âu vă hơmet tơdrong hlôh vao glơi đak ăn đe hŏk tro lơ̆m hnam trưng jăl kơđeh păng trung hŏk kơ sơh”.

Hăm tơdrong kơ ‘nôh đơ̆ng dôm anih jang đoan vă tơgŭm hơmet hlôh vao găh glơi đak păng tang găn xar bar lôch glơ̆k tơ̆ đak ăn đe hơ ioh, ‘meh vă đe hơ ioh hlôh vao kơjăp hloh dôm tơdrong vă vei lăng dơh po. Gơnơm đơ̆ng noh tơgop tang găn ƀiơ̆ dôm tơdrong xar bar jĭ bơnôh, vă đe oh đei minh pơyan pơdơh hŏk tơpă xô̆ xôn păng pơyua xơđơ̆ng.

Lan chih păng pơre nơ̆r