VOV4.Bahnar - Dôm xơnăm tơje# âu, tơdrong jang hơmet ming ăn bngai [ơm j^ HIV/AIDS tơ\ dêh char Dak Lak đei jơnei kăp g^t. 4 xơnăm pơtoi hloi, kxo# bngai ‘nao [ơm j^, kxo# bngai tơplih jing j^ AIDS păng kxo# bngai lôch tơ\ Dak Lak adoi tơjur. Atu\m hăm tơdrong pơih xă dôm anih jang ming hơmet j^ noh tơdrong mă bngai j^ pơm kiơ\ [lep pơkăp hơmet j^ hlôi tơgu\m vei grăng jơhngơ\m jăn.

{ak sih Đào Thị Hảo, pho\ kdră anih hơmet j^ kơ anih jang tang păng hơmet j^  HIV/AIDS dêh char Dak Lak ăn tơbăt: tơdrong jang lơ xơnăm tơ\ âu, bơ\ng pang lơ bngai j^ truh hơmet hăm jơhngơ\m jăn koe ko\k, tơdrong j^ hlăm truh jăl mă 4, dang ăh jăl mă ano# đ^ đăng kơ tơdrong j^ AIDS; mă lei đơ\ng ro\ng kơ khei năr hơmet j^, bngai [ơm j^ pơm kiơ\ [lep dôm tơdrong tơchơ\t đơ\ng [ak sih noh tơdong j^ da [iơ\ hloh. Nhen pơmai Nguyễn Thị H, tơ\ plei tơm Buôn Ma Thuột jing um ru\p hơdăh. {ak sih Đào Thị Hảo tơroi: Pơmai âu [ơm HIV hlăm ăh jăl mă 4 hăm tơdrong j^ pơ ‘ngeh klăn, le\ch lơ đak đuh tơ\ anih klăn. Mă 2 dơ\ng jơhngơ\m jăn koe, xo\ng xa ưh kơ ‘lơ\ng, pơmai hơke\ hơkong, hăm tơdrong j^ HIV noh âu jing jăl hlăm hloh. Mă lei dang ei noh pơmai grăng hloh, đon bơnôh hiôk hloh, minh păh noh yuơ pơmai hram pơgang hơmet păng pơm kiơ\ [lep tơchơ\t hơmet j^. Pơmai âu vih tơ\ pơlei pơla mă lei pơmai kơ pơmai âu hơnơ\ng năm io\k pơgang tơ\ âu.

Mo\ Nguyễn Thị H pơtơm hơmet j^ đơ\ng khei 4/2012, truh dang ei, jơhngơ\m jăn pơmai grăng [iơ\ bơih, tơdrong j^ hlăm đơ\ng ăh jăl mă 4 hlôi da [iơ\ păng vih hơlơ\k ăh jăl mă 1, hơkâu jăn ke\ tang găn pơrang kơtang hloh, kxo# trăp đơ\ng 50kg truh 60kg. Jơhngơ\m jăn pran noh đon bơnôh adoi hơ iă hloh kơ adrol ki, pơmai chă rong bơ\n nhu\ng yo\ng, pai tơdrô, rong ier vă te\ch io\k jên ăn kon hơ ioh năm ho\k. Vih hơdơ\r hăm khei năr blu\ng [ơm j^ yuơ đơ\ng klo tơpoh, pơmai H tơroi: Mă mônh noh hli đe chă jâu lăng, tôm tơdrong pơngơ\t kơ đon, pă đei jơhngơ\m vă chă erih ôh. Mă lei oei kơche\ng kơ kon drăkăn noh inh adrin năm khăm hơlen, [ôh kon grăng pran, ưh kơ đei kiơ noh ba io\k mă noh vă pơtoi yak hloh tơnap tap păng erih yuơ kơ kon. Unh hnam adoi tơre\k tơvei tơgu\m rim tơdrong. Ba đei tơre\k tơgu\m lơ hloh. Dang ei đon bơnôh inh hơ iă bơih. Noh dang ei ba athei erih thoi yơ mă [lep, mă hơ iă vă tơ[ôh ăn tơdrong ‘mêm băt đơ\ng unh hnam, rong ‘me kon hơ ioh ho\k pơhrăm truh tôch.

Dôm bngai [ơm j^  HIV/AIDS hơmet j^ da [iơ\ noh ưh kơ x^ to\ xe\t tơ\ Đắc Lắc. Kiơ\ [ak sih Đào Thị Hảo, pho\ kdră anih hơmet j^, lơ\m anih jang tang găn păng hơmet j^ HIV/AIDS dêh char Dak Lak noh tơdrong mă bngai j^ pơm kiơ\ [lep pơkăp hơmet j^ noh tang găn [iơ\ tơdrong tơjră pơgang, tơdrong j^ adoi da [iơ\ hloh: Tơdrong kăl hloh hăm bngai j^ noh athei pơm kiơ\ tơnăp tơchơ\t hơmet j^. Bngai j^ athei huch [lep pơgang, [lep jơ, [lep kxo# pơgang pơkăp, đang kơ noh năm khăm hơlen [lep năr pơkă, pơm kiơ\ tơdrong pơkăl đơ\ng [ak sih găh xet hơlen pham đang kơ noh vei lăng dơh hơkâu jăn po, nhen xo\ng xa pơta#p pran hơkâu jăn, đang kơ noh athei vei xđơ\ng đon bơnôh adoi kăp g^t mơ\n. Lăng atu\m đei lơ tơdrong kăl mă lei dang ei inh kơche\ng tơdrong mă ba tơgu\m ăn đe ye\t noh pơm thoi yơ vă tơjur [iơ\ tơdrong chere oei xa. Rim bngai prơng tơpang ty tơgu\m đe ye\t noh hơbo\ đe ye\t gô da [iơ\ tenh hloh dơ\ng.

Dak Lak dang ei đei 3 anih hơmet ming ăn bngai j^ HIV/AIDS noh hnam pơgang tơm dêh char Dak Lak, Hnam pơgang plei tơm Buôn Ma Thuột păng Anih tang găn păng hơmet j^ HIV/AIDS kơ dêh char hăm kxo# bngai j^ to\k bo\k oei hơmet noh 387 ‘nu. Bngai j^ đei khăm jơhngơ\m jăn, axong pơgang rim kơ năr păng chă hơlen pham kiơ\ xkơ\t ưh kơ hoach jên tơ\ dôm anih hơmet j^ âu. Dôm xơnăm kơ âu, anih jang y tế Dak Lak duh tơre\k truh tơdrong hơvơn pơtho vă bngai [ơm j^ HIV/AIDS truh dôm anih hơmet j^. Thak sih, {ak sih Nguyễn Đình Tuấn, Pho\ kdră anih tang găn păng hơmet j^ HIV/AIDS dêh char Dak Lak ăn tơbăt: Lơ xơnăm kơ âu tơdrong hơvơn pơtho đei tơre\k lơ hloh, nhen le\ lai yơ duh đei rađiô rapor tơroi găh tơdrong hơmet j^ tơ\ dêh char vă kon pơlei păng bngai j^ băt truh. Lơ\m 4 xơnăm pơtoi hloi, đơ\ng xơnăm 2011 truh dang ei noh kxo# bngai j^ HIV đei [ôh ‘nao rim xơnăm tơjur, kxo# bngai j^ tơplih j^ AIDS tơjur mơ\n, kxo# bngai j^ pơrang âu lôch răm adoi tơjur. Tơdrong mă noh minh păh jing tơdrong vei lăng, hơmet ming ăn bngai j^ HIV kơ dêh char to\k bo\k đei jơnei hơ iă.

Xơnăm 2011, Dak Lak [ôh băt 164 ‘nu bngai j^ HIV ‘nao, 95 ‘nu tơplih jing j^ AIDS păng 24 ‘nu hlôi lôch, truh xơnăm 2014 noh kxo# bngai j^ [ôh ‘nao hlôi tơjur tong ane#, kxo# bngai j^ HIV tơplih j^ AIDS tơjur 30% păng kxo# bngai lôch tơjur je# 70%. Tơdrong đei jơnei âu ăn [ôh tơdrong adrin đơ\ng anih jang y tế lơ\m tơdrong hơmet ming tơdrong j^ HIV/AIDS păng tơdrong oei xa hơ iă đơ\ng kơdih po dôm bngai [ơm j^ HIV. Tơdrong kăl hloh noh đei tơdrong tơgu\m jơhngơ\m đơ\ng jơnu\m tơpôl, pă đei tơdrong tơklăh chere oei xa hăm dôm bngai [ơm j^ HIV/AIDS vă đe ye\t gơh erih hơ iă atu\m hăm tơpôl păng jang tơdrong pơyua ăn tơpôl.  (Lan tơblang nơ\r Bahnar)