VOV4.Bahnar - Tơdrong mă khul kơne# ăn to\k io\k hăm jên cheh kăp tơ\ ja#p pơlei pơla lơ\m dêh char Đăk Lăk hlôi pơm tơxu\l tơxa\l, pơngơ\t kơ đon lơ\m tơpôl. Hăm tơdrong axong jên to\k io\k tenh kuăng, [ônh hiôk lơ kon pơlei hlôi huăng hơlu\ng hăm to\k io\k jên hăm jên kon lơ hloh. Đe ye\t athei erih lơ\m tơdrong hiơ\r, noh kơdâu klenh đơ\ng hnam vă hoai [ơm khul kơne# truh pơjuă tơ\ hre hăm jên cheh tôch kơjung.

Pơmai H’Bhuốt Niê, rơneh xơnăm1972, tơ\ pơlei Phơng, xăh Ea Tul, apu\ng Chư\ Mgar truh dang ei duh tam mă đ^ hiơ\r [ơ\t unh hnam pơmai [ôm khul kơne# truh tơ\ hre tơ\ hnam. Tơdrong pơtơm đơ\ng khei 7/2018 yuơ unh hnam tơnap tap, ưh đei jên noh pơmai ‘nhăk hla bar pơkăp yua teh kơ unh hnam truh minh anih te\ch răt tơmam lơ\m tơring pơkơ\ng to\k io\k 10 triu hlj vă răt pho\ng rei ăn pơgar caphê. Khei 11/2018, pơmai ‘meh io\k tơvih hla bar pơkăp yua teh noh gơnơm bơngai juăt lơ\m pơlei tơroi gu\m truh anih ăn to\k io\k âu tơ\ ‘nguaih. Bơngai âu gơnơm pơmai H’Bhuốt axong to\k io\k atu\m hla bar pơkăp yua teh to\k io\k 30 triu hlj vă pơdui khei năr tơ\ anih mong jên. Đơ\ng ro\ng kơ noh, pơmai đei ‘nhăk truh plei tơm Buôn Ma Thuột vă tơjra#m khul bơngai ăn to\k io\k jên. Lui nơ\r bơngai juăt, pơmai H’Bhuốt hlôi k^ pơkăp lơ\m hla bar to\k io\k jên mă ưh kơ băt lơ\m lăm đe chih yă kiơ. Đơ\ng ro\ng keh đang hla bar to\k io\k jên, tôm kơxo# jên đei pơjao ăn bơngai juăt lơ\m pơlei, oei pơmai vih ti hoh đe\ch. 3 khei đơ\ng ro\ng kơ noh, ăh khei 3/2019, đei [ar ‘nu ưh kơ juăt che\p ba hla bar to\k io\k jên đei chư k^ pơmai H'Bhuốt păng pơkăl unh hnam pơdreo 30 triu hlj hre tơm atu\m hăm 15 triu hlj jên cheh. Ưh đei jên klă, khul bơngai âu pơjuă păng pơkăl, mưh minh gie\ng dơ\ng pơmai ưh đei jên klă noh athei te\ch hnam, mu\k drăm mưh ưh noh gô pơlôch. Yuơ hiơ\r jơhngơ\m, klo hơkăn pơmai H’Bhuốt hlôi kơdâu klenh đơ\ng hnam, 3 ‘nu kon hơ ioh duh athei le# ho\k kiơ\ me\ [ă hloi: “Hăp ‘meh to\k io\k jên vă klă 30 triu hlj hre pơkơ\ng hla bar pơkăp yua teh. Io\k hla bar pơkăp yua teh đang vă to\k io\k hăm anih mong jên. To\k io\k đơ\ng anih mong jên noh klă le# 30 triu hlj to. Noh hlôi năm to\k io\k jên tơ\ ‘nguaih hăm jên cheh kăp, 30 triu âu noh to\k io\k đơ\ng khul kơne#. K^ đang hla bar, đe xư athei inh pik pơn^k brê atu\m hăm 4 ‘nu, đang kơ noh chu\p um dơ\ng. Lu xư akhan năm tơ\ Buôn Ma Thuột io\k jên. Inh ưh kơ băt jên noh dôm yơ. Io\k jên ăh kơmăng hloh, bơngai kơjung to ăn kơ hăp minh kơto\l jên, ăn kơ inh duh minh kơto\l jên. Inh io\k đang noh hăp tăh pơgoh lơ\m kơdu\ng hăp.”

Unh hnam yă Lại Mỹ Dung, tơ\ pơlei Niêng 3, xăh Ea Nhuôl, apu\ng Buôn Đôn, dêh char Đăk Lăk duh huăng lơ\m tơdrong thoi âu noh đei hnam mă ưh kh^n oei. Yă Dung tơroi, blu\ng xơnăm 2018, yuơ kăl jên ‘nhăk klo năm hơmet j^, yă Dung hlôi đei bơngai hơnăn H’Loan, atu\m pơlei, ăn to\k io\k 10 triu hlj hăm jên cheh 500 rơbâu hlj minh năr. Đơ\ng ro\ng minh xơnăm jên tơm cheh jên kon, kơxo# jên mă yă Dung hre kơ yă H’Loan to\k truh 80 triu hlj. Ưh chă đei jên klă hre, yă Dung [ơm yă H’Loan pơtruh bơngai năm pơjuă đang kơ noh brơ\t pơđ^ mu\k drăm păng athei yă Dung k^ lơ\m hla bar hre hăm kơxo# jên 100 triu hlj noh đe xư ưh đei teh dong. Pă le\ pơm thoi yơ noh yă Dung athei k^ lơ\m hla bar to\k io\k, păng dang ei erih hơhiơ\r đei hnam mă ưh kh^n oei, yuơ hli khul kơne# truh tơ\ hre: “Klo inh j^ noh H’Loan chă trong tơgu\m ăn inh to\k io\k 10 triu hlj. Đơ\ng ro\ng kơ noh tơpă duh tam mă ke\ đei vă pơdreo klă đơ\ng 10 triu hlj to\k 80 triu hlj, inh pu\ jên cheh 1 triu noh 5000 hlj minh năr. Noh inh apinh klă dar deh noh kon H’Loan ‘nhăk Tiến păng Thông năm tơ\ hnam inh, lu xư pơjuă, io\k ti chuă ăh ako klo inh akhan: ih kră bơih ih hăm oei vă erih minh [ar xơnăm dơ\ng ưh? ‘Năr đơ\ng ro\ng noh hăp pơm tôch kơtang, hăp ‘nhăk gre chơ pơđ^ hơbăn ao, tivi, kơmăi, lăng atu\m unh hnam inh đei yă kiơ noh hăp io\k pơgoh hloi. Kơmăng noh, hăm pơjuă klo hơkăn măr nhi, hăp akhan dang ei athei chih hla bar to\k io\k jên noh 100 triu hlj. Noh ră tơpă [ơ\t doh bre klo hơkăn inh hiơ\r đ^ jơhngơ\m, kơche\ng dăh chih chăi ăn kơ hăp, đơ\ng ro\ng kơnh kơche\ng trong nai.”

Ưh adro# unh hnam pơmai  H’Bhuôt, yă Dung mă lơ\m dôm xơnăm tơje# âu tơ\ lơ pơlei pơla, tơring kon pơlei oei xa lơ\m dêh char Đăk lăk oei kơhre\ng bơngai nai duh hlôi huăng hơlu\ng khul axong to\k io\k jên kơne#, [ơm đe xư truh tơ\ hre hăm jên cheh tôch kăp đang kơ noh pơjuă pơrăm đon bơnôh, pơđep athei pơkơ\ng hla bar pơkăp yua teh. Tơdrong âu adro# đei [ôh [ơ\t khul kơne# truh tơ\ hre tơ\ hnam. Pơmai Phạm Thị Bích Thúy, Kơdră Jơnu\m jang găh drăkăn xăh Hòa Phú, plei tơm Buôn Ma Thuột ăn tơbăt, tơ\ xăh Hòa Phú duh đei lơ unh hnam tơre\k truh jên to\k io\k hăm jên cheh tôch kăp, mă lei tơring duh adro# băt đei minh [ar tơdrong đe\ch: “Lơ\m drăkăn dang ei noh đei 5 ‘nu kơdâu klenh yuơ tơre\k truh tơdrong to\k io\k jên hăm jên cheh tôch kăp. Dang ei đei minh [ar unh hnam [ôh băt [ơ\t khul axong to\k io\k jên kơne# truh tơ\ hnam teh dong, pơjuă athei klă jên noh pơtơm băt unh hnam noh đei tơre\k truh jên to\k io\k hăm jên cheh kăp. Mă jên to\k io\k kơne# âu xre\p tôch dêh, me\ to\k io\k noh klo kon ưh kơbăt, kon to\k io\k noh me\ [ă ưh kơ băt, truh ăh đe năm truh tơ\ hnam pơkăl klă hre noh pơtơm băt đei tơdrong.”

Thượng tá Nguyễn Văn Quý – Pho\ Kơdră Anih jang Kanh sat hơlen tơdrong glăi  - Ko\ng ang dêh char Đăk Lăk ăn tơbăt, đơ\ng khei 8/2018 truh dang ei, Ko\ng ang dêh char Đăk Lăk hlôi [ôh băt 41 anih, 51 khul hăm 214 ‘nu (lơ\m noh đei 29 ‘nu jang kơdih) tơre\k truh tơdrong axong to\k io\k jên hăm jên cheh tôch kăp. ‘Nguaih kơ dôm bơngai tơ\ tơring oei đei khul đơ\ng lơ dêh char, plei tơm găh tu truh Đăk Lăk tơroh hăm dôm bơngai mă adrol ki hlôi pơm glăi vă atu\m băl pơm jang. Dôm bơngai âu klenh hăm hơnăn anih jang mu\k drăm, anih jang găh jên hu, ăn thuê gre hơyuh, gre honđa, pơkơ\ng tơmam... vă tơbang, axong hla bar pơtơ\ng, krao đie#n thoăi kơtă ăn bơngai ‘meh to\k io\k jên hăm nơ\r pơhlu\ ‘ngam ‘ngut akhan hla bar to\k io\k [ônh hiôk, ưh kăl pơkơ\ng tơmam drăm kiơ, adro# kăl hla bar chư\ng minh, kơxo# đie#n thoăi đe\ch. Vă klenh kơluơ\t, dôm bơngai âu ưh đei tơbang hơdăh jên cheh lơ\m hla bar pơkăp to\k io\k; hơnơ\ng tơplih anih oei jang xa, pơm tơnap tap ăn khul kơpal chă [a trui hơlen.

Kiơ\ Thượng tá Nguyễn Văn Qúy, đơ\ng jên mong kơne# âu hloi đei lơ trong pơm glăi kơluơ\t nhen rôp vei bơngai yoch kơluơ\t pơkăp, pơrăm mu\k drăm, pơm tơxu\l tơxa\l tơpôl, pơm glăi lơ\m tơring... Mă Ko\ng ang dêh char Đăk Lăk hlôi tơjră phă dôm j^t khul, hăm kơhre\ng bơngai tơre\k truh tơdrong axong to\k io\k jên hăm jên cheh tôch kăp, anih jang duh hlôi hơmet hla bar kăl, chih răk hla bar pơt^l mă lei duh tam mă kơtang vă xek tơlang hăm dôm bơngai âu. Kiơ\ Thượng tá Nguyễn Văn Quý: Tơchơ\t dang ei đơ\ng kơluơ\t teh đak noh xek tơlang hơ ioch jat găh tơdrong yoch ăn to\k io\k jên hăm jên cheh tôch kăp: “Kiơ\ tơchơ\t đơ\ng Kơluơ\t tơm găh tơdrong yoch glăi ăn to\k io\k jên hăm jên cheh tôch kăp lơ\m pơm jang kơ kon pơlei, noh phak kơjung hloh hăm tơdrong yoch âu noh 3 xơnăm oei hnam phak. ‘Nâu jing tơdrong yoch ưh găn hlăm, mă kiơ\ tơchơ\t đơ\ng Kơluơ\t tơkêng tơhlâu dang ei noh anih jang hơlen adro# chă tang găn đơ\ng tơdrong yoch hlăm to\k tơ\ kơpal, oei tơdrong yoch ưh kơ hlăm nhôn pơkăp rôp vei noh Anih jang hơlen yoch duh ưh đei k^ pơkăp. Mưh ăn to\k io\k jên hăm jên cheh tôch kăp noh ưh gơh rôp vei ôh, mă tơkêng le#\ tơ\ ‘nguaih noh tơdrong phak ưh đei pran, mă [ar noh ưh đei tơdrong drơ\ng đơ\ng kon pơlei.”

Tơdrong ăn to\k io\k jên hăm jên cheh tôch kăp hlôi pơm tơle\ch lơ tơdrong kơne# lơ\m tơdrong erih tơpôl. Kơche\ng lăng, atu\m hăm tơdrong hơmet dôm tơdrong tơchơ\t đơ\ng kơluơ\t găh pơkăp phak lơ\m tơdrong ăn to\k io\k jên hăm jên cheh tôch kăp noh minh lơ\m dôm trong jang kăp g^t vă tơpuh le# tơdrong ăn to\k io\k jên hăm jên cheh tôch kăp, noh athei xek tơlang truh tơm dơnơm vă tơdrong  “kăl jên jang” đơ\ng kon pơlei; hơto\k tơdrong tơre\k hăm jên jang đơ\ng kon pơlei gơh tơnăp vă tơjur tơdrong to\k io\k jên hăm jên cheh tôch kăp.

Lan chih păng rapor