VOV4.Bahnar – Pơ tăm ming che\h phe hlôi păng to\k bo\k jing 1 lơ\m dôm tơ drong đei bơ ngơ\t tru\h hơ drol tơ\ Dak Lak, tơ ring đei hơ găt che\h phe xă hlo\h lơ\m te\h đak păng ku\m jing tơ ring đei dôm j^t rơ bâu hec tar che\h phe đ^ kră, kăl tru\h rơ bâu ti hlak jên vă pơ tăm ming hơ găt âu. Vă pơ yua ăn tơ drong pơ tăm ming 27.700 hec tar che\h phe kơ de#h char, sơ năm 2013, An^h mong jên găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang pơ kăp asong jên ăn to\k io\k hlo\h 3 rơ bâu ti hlak jên. Mă lei tru\h khei ‘năr âu, rơ kăh hre pơ tăm ming ‘nao io\k đei hlo\h 44 ti hlak jên, vă khan ‘nao lăp đei 1,5% kơ so# jên pơ kăp tru\h đei hăm kon pơ lei jang chu\n mir. Dôm bơ ngai pơ tăm che\h phe oei to\k bo\k hơ drin chă kơ d^h vă pơ tăm ming lơ\m tôch kơ mơ mat tat.  

U|nh hnam ‘nho\ng Lê Trọng Tá, oei tơ\ thôn 11, xăh Ea Tua, apu\ng Cư Kuin, đei 1,5 hec tar che\h phe kră. Lơ\m kơ so# âu, ‘nho\ng Tá hlôi phă hu\t păng pơ tăm plơ\ng 5 sào. Pơ gar ‘long pơ tăm ming bru\h jing ‘lơ\ng mă lei ‘nho\ng Tá oei tôch kơ tơ tăm ‘mơ\i. Hlo\h 1 pơ yan to\ pơ dui đunh, ư\h kơ măh đak tơ ru\ih, che\h phe ‘no\h kră dơ\ng kơ na 1 héc ta uơ oei dơ\ng plei ư\h kơ lơ lơ\m pơ yan jang tru\h ‘no\h j^ tơ drong pă đei por. ‘Nho\ng Tá tơ roi tơ băt, lơ u\nh hnam lơ\m pơ lei hlôi jo# tru\h tơ pl^h hơ găt che\h phe jing pơ tăm dôm ‘long pơ tăm ‘nai nhen tiu, sầu riêng, [ơ. Hlôi tơ klep hăm ‘long che\h phe lơ sơ năm kơ âu kơ na ‘nho\ng Tá oei ‘me\h pơ tăm dơ\ng păng pơ tăm hơ lam hăm dôm kơ loăi ‘long sa plei mă lei trong pơ tăm hơ lam đơ\ng ‘nho\ng an^h mong jên ư\h kơ ch^u:” Hơ găt che\h phe kơ u\nh hnam đei pơ tăm đơ\ng đunh de#h bơ\ih, dang đơ\ng sơ năm 83-84 kơ le\, kơ na dang ei tôch kơ kră păng plei tôch to\ se\t kơ na athei ro# hu\t le# vă pơ tăm ming dơ\ng. Pơ tăm ming  dơ\ng 0,5 hec tar âu ‘no\h tăh jên kơ d^h đ^ mă tam mă băt tru\h tơ drong jên tơ gu\m đơ\ng te\h đak ăn kơ kon pơ lei jang chu\n mir o#h. Kiơ\ kơ ^nh ‘no\h, tơ ring âu che\h phe kră tôch kơ kơ lơ, oei kon pơ lei jang chu\n mir ‘no\h tôch kơ ư\h kơ măh jên vă pơ tăm ming plơ\ng. &nh ‘ne\h ‘no\h j^ te\h đak, an^h mong jên pơ jing tơ drong hiôk ăn kơ kon pơ lei jang chu\n mir pơ tăm ming dơ\ng vă kơ che\h phe plei yăl, pơ yua ăn tơ drong ar^h sa ăn kơ kon pơ lei”.

Lei lăi thoi no\h ‘năi, u\nh hnam [ok Nguyễn Hoàng Cường oei tơ\ thôn 4, xăh Quảng Tín, apu\ng Cư M’gar, đei 2 hec tar che\h phe pơ tăm đơ\ng sơ năm 1985. Yak hlo\h 30 sơ năm phe\ io\k, pơ gar che\h phe đ^ tôch kơ kră. Tơm ‘long t^h mă lei tơ [ye\ng hơ drai ie\, tơm ‘long đei [o#h tơ bơ\n tơ băn păng plei ku\m lăp oei pă 1 tấn 1 puăt 1 hec tar. {ok Cường ‘me\h phă hu\t pơ đ^ vă pơ tăm ming dơ\ng mă lei yua ư\h kơ măh jên kơ na ‘nao lăp pơ tăm ming đei 4 sào đe\ch. Păng ku\m vă pơ tăm ming dơ\ng đei to\ se\t hơ găt te\h âu, u\nh hnam [ok athei chă ako\m jên đơ\ng kơ d^h đe\ch: “ Jên ‘no\h j^ jên u\nh hnam tăh đe\ch hăm to\k io\k đơ\ng bôlbuăl hai, oei jên 3 rơ bâu ti ‘no\h kon pơ lei kon nhôn tam mă đei gơ\h to\k io\k [ơ\t lăp tam mă băt tru\h dơ\ng văi”.

Ư|h khan lăp hơ dro# u\nh hnam ‘nho\ng Tá dăh mă u\nh hnam [ok Cường tam gơ\h to\k io\k jên vă pơ tăm ming dơ\ng che\h phe mă oei tôch kơ lơ u\nh hnam pơ tăm che\h phe tơ\ Dak Lak ku\m to\k bo\k lơ\m tơ drong ‘nâu. J^ apu\ng đei hơ găt che\h phe xă hlo\h kơ de#h char Dak Lak hăm hlo\h 30.000 hec tar, lơ\m no\h hơ găt kăl kơ pơ tăm ming dơ\ng lơ\m apu\ng Cư M’gar ‘nao lăp dang 1.400 hec tar. {ok Phạm Quang Mười, Kơ dră an^h jang vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang apu\ng Cư M’gar tơ roi tơ băt, đei lơ tơ drong pơ găn pơm ăn kon pơ lei tam mă gơ\h to\k io\k jên vă pơ tăm ming dơ\ng che\h phe, lơ\m no\h đei tơ drong hơ găt kơ so# jên păng khei ‘năr ăn to\k io\k jên: “ Ăn to\k io\k kiơ\ pơ yan jang. Sơ năm blu\ng a cho\h te\h pơ tăm ‘mơ\i mă gơ\h ăn to\k io\k 80 triệu 1 hec tar, sơ năm mă 2, 30 triệu sơ năm mă 3,4 to\k io\k 30 triệu vă khan ‘no\h j^ lơ\m dang khei ‘năr ‘no\h bơ ngai jang chu\n mir to\k io\k đơ\ng 130 tru\h 150 triệu hlak jên vă pơ tăm ming đơ\ng lơ\m 1 hec tar ‘no\h bơ ngai jang chu\n mir tôch kơ mơ mat tat lơ\m tơ drong ‘nâu yua kơ đe sư ‘me\h to\k io\k 1 ‘măng vă pơm hơ to\ pơ gơ\r jang sa păng đe sư băt kơ d^h kla jên hăm an^h mong jên. Kơ l^h yua kơ mơ mat tat thoi no\h tru\h dang ei kon pơ lei jang chu\n mir tam gơ\h to\k io\k ‘mơ\i”.

J^ an^h jang lăp m^nh dro# đe\ch đei pơ jao sơ nong jang asong jên pơ tăm ming dơ\ng che\h phe ăn kơ kon pơ lei, An^h mong jên găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang, an^h bơ\ jang tơ\ Dak Lak tơ roi, đơ\ng ro\ng hlo\h 3 sơ năm tơ le\ch jang, ‘nao ăn to\k io\k tơ mơ\t jên jang pơ tăm ming dơ\ng hlo\h 44 ti hlak jên ăn kơ 32 ‘nu tơ moi, lơ\m no\h đei 6 an^h jang mơ dro sa păng 26 u\nh hnam hăm hơ găt hlo\h 500 hec tar. Vă khan ‘no\h j^ ‘nao lăp đei 1,5% lơ\m ako\p đ^ đăng kơ so# jên 3 rơ bâu ti hlak jên đei tru\h hăm kon pơ lei. Lơ\m kơ plăh ‘no\h, kon pơ lei pơ tăm che\h phe tơ\ Dak Lak hlôi chă pơ pơ\ păng hơ drin kơ d^h pơ tăm ming dơ\ng đei vă je# 14 rơ bâu hec tar che\h phe kră.

{ok Nguyễn Hắc Hiệp, Kơ dră Khu\l vei lăng bơ ngai pơ tăm che\h phe de#h char Dak Lak, An^h vei lăng rơ bâu che\h phe Việt Nam akhan, trong jang tơ gu\m ăn to\k io\k jên vă pơ yua ăn pơ tăm ming dơ\ng ‘no\h j^ tôch kơ hơ iă, mă lei kăl athei rơ\ih [ơk dôm tơ drong pơ găn vă kon jên gơ\h tru\h hăm kon pơ lei. Hăm tơ drong pơm [ônh [o\ rim hla ar ăn to\k io\k jên, hơ to\k jên ăn to\k io\k păng tơ jur jên lơi ăn to\k io\k. {ok Nguyễn Khắc Hiệp athei: “ Mă mônh, găh hla ar hơ len lăng ăn to\k io\k athei [ônh [o\, tơ jur [iơ\ hla ar hành chính. Mă 2 găh tơ drong hiôk hơ len lăng, tơ dăh lơ\m mư\h u\nh hnam kon pơ lei đei hơ găt 1 hec tar mă pơ tăm met ming dar de#h ‘no\h an^h mong jên athei pơ jing tơ drong hiôk ăn to\k io\k tôm kơ so# ‘long pơ tăm ming lơ\m hơ găt te\h âu yua kơ mă ư\h đe sơ ku\m pơ tăm ming dơ\ng. Mă 3 ‘no\h j^ găh jên lơi, dang ei jên lơi 7% mă lei mă tơ pă ‘no\h tam mă hơ iă đei kon pơ lei yua kơ hăm hla ar mơ mat tat thoi no\h ‘no\h pơ hle\h pơ hlo\h jên lơi hăm rim an^h mong jên mơ dro sa lăp  2-3% ‘no\h kon pơ lei gô năm tơ\ an^h hơ yơ hro#ih hlo\h mă đơ\ng lơ hlo\h [iơ\ ră”.  

Tơ drong cho\h jang sa tơ\ Dak Lak to\k bo\k tơ [ơp tôch kơ lơ tơ drong ư\h kơ ‘lơ\ng yua ‘nao yak hlo\h ‘măng to\ phang pơ đang pơ dui đunh. Vă tơ gu\m kon pơ lei hơ nơ\ng pơ tăm ming dơ\ng hơ găt che\h phe kră, vei lăng sơ đơ\ng plei yăl păng ‘lơ\ng, dôm nơ\r ap^nh, athei âu kăl kơ jăh đei hơ met pơ ‘lơ\ng, vă jên tơ gu\m ăn to\k io\k 3 rơ bâu ti ư\h kơ oei lơ\m hla ar pơ kăp đe\ch o#h.

                                                                             Thuem tơ blơ\