VOV4.Bahnar -  Dêh char Dak Lak dang ei đei hloh 20 rơbâu ‘nu hơ ioh hơven hơvo păng hơ ioh pơti, ako\m mă lơ noh tơ\ tơring pơxe\l, tơring ataih yaih. Lơ hơ ioh đei tơdrong erih tơnap tap păng kăl đei tơdrong tơgu\m đơ\ng tơpôl vă ato\k tơ iung lơ\m tơdrong erih.

Xơnăm âu to\k 13 xơnăm, mă lei mon Y Kiên Ê Ban, oei tơ\ thôn 7, xăh Chư ÊBur, plei tơm Buôn Ma Thuột trăp lăp 10k^ đe\ch, hơkâu jăn hơke\ hơkong, jơ\ng ti honh jô, [^ch minh anih, ưh kơ gơh chă pơ pơ\. Pơmau H Duyl ÊBan, me\ mon Y Kiên ăn tơbăt, mon âu đei thoi âu đơ\ng ‘nao rơneh, hơkâu jăn kue kêp, rim tơdrong oei xa đơ\ng Y Kiên noh hăm tơdrong vei rong. Đơ\ng oei ie\ truh dang ei, nhen le\ rim khei pơmau athei pu\ kon năm hơmet tơ\ hnam pơgang. Kon mă 2 kơ pơmai duh hơnơ\ng j^ pơlo\. Jên hu lơ\m hnam noh răt pơđ^ pơgang, jên [^ch hnam pơgang. Mu\k drăm tơnap tap, klo pơmai athei jang tôm tơdrong vă chă ăn rim ‘măng xo\ng. Pơmai H Duyl tơroi: “Xơnăm mă yơ mon duh athei năm tơ\ hnam pơgang, [^ch hnam pơgang noh athei đ^ 1-2 khei, xư âu j^ noh oh xư adoi j^ hloi mơ\n. Oh xư tơ\ hnam noh adoi hơke\ hơkong mơ\n. Teh ưh kơ đei, minh adro# klo inh chă jên rong 3 ‘nu me\ kon tơ\ hnam. Klo inh chă đei dôm yơ noh xa pơgoh dôm ăi”.

Pơmai H Tlưch Ayun, oei tơ\ pơlei Táh A, xăh Ea Drơng, apu\ng Chư Mgar, pơti me\ [ă đơ\ng oei ‘la#p. Ăh tih vơ\, oei unh om păng rơneh kon dro\ nglo. Mă lei đơ\ng ro\ng kơ noh klo kơdâu klenh prơih le# pơmai păng Y Pin – kon dro\ nglo je# 3 xơnăm mă duh gơh pơma, ưh kơ gơh bo#k, [^ch minh anih đe\ch, rim ‘măng ‘meh me\ p^n noh nhâm đe\ch. Bơnat kơ kon mă lei pơmai duh athei gơih kon ăn pơmai oh kueng [ôt vei lăng, oei kơdih pơmai noh năm jang kơ đe, chă jên xo\ng xa rim kơ năr ăn bre me\ kon. Pơmai H Tlưch tơroi: “Lơ\m hnam đei 2 ‘nu me\ kon đe\ch. Kon inh je# 3 xơnăm mă tam mă băt pơma, tam mă gơh bo#k. Đei ‘măng năm jang noh inh ‘nhăk hăm kon inh hloi, mă lei dôm năr âu gơnơm đe pơmai oh kueng [ôt lăng gu\m, inh năm jang ăn kơ đe. ‘Meh vă xđơ\ng tơdrong erih ră mă lei ưh kơ băt pơm thoi yơ, jang đei ‘năr yơ xa ‘năr noh đe\ch”.

Y Kiên păng Y Pin jing 2 lơ\m kxo# lơ hoơioh hơven hơvo đei tơdrong erih tơnap tap lơ\m dêh char Dak Lak. Mă đei tơdrong tơgu\m đơ\ng dôm anih jang tơgu\m, jơnu\m pơgơ\r tơring mă lei tơdrong erih unh hnam đe mon oei lơ tơnap tap hloh dêh.

Khei năr âu ki, dôm anih jang vei lăng hơ ioh lơ\m dêh char nhen: Anih mong jên tơgu\m Bngai hơven hơbo păng hơ ioh pơti, Anih jang ‘long pơglang brê dôm jăl... hlôi jang atu\m pơgơ\r lơ tơdrong jang kăp g^t vă vei lăng, tơgu\m hơ ioh tơnap tap, hơ ioh pơti, hơven hơvo. Nhen lơ\m xơnăm 2014, Anih mong jên tơgu\m hơ ioh dêh char Dak Lak hlôi hơvơn tơgu\m hăm tơmam drăm păng jên đei je# 10 tih hlak jên, tơgu\m păh hơmet j^ plei nuih, hoong [ơ\r ưh kơ hoach jên ăn je# 100 ‘nu mong; tơgu\m hloh 600 suất jên ho\k yak hloh tơnap tap. Đơ\ng xơnăm 2010 truh dang ei, Anih jang tơgu\m bngai hơven hơvo păng hơ ioh pơti dêh char Dak Lak hlôi pơm gơng tơroh, hơvơn tơgu\m đei 15 tấn phe, axong ăn 15 to\ rơmo, kơ hre\ng to\ nhu\ng yo\ng ăn dôm unh hnam hin dơnuh mă rong ‘me hơ ioh pơti, hơven hơvo jo jăn; hơlen păng tơgu\m hloh 600 suất jên ho\k, hloh 300 tong gre tang vang ăn hơ ioh pơti, hơven hơvo đei tơdrong erih tơnap tap mă ho\k rơgei.

 Rim tơdrong jang tơgu\m đơ\ng dôm anih jang tơpôl hlôi tơgu\m ăn lơ hơ ioh yak hloh tơnap tap, j^ pơlo\, erih atu\m lơ\m tơpôl hơ iă. Mă lei, kxo# hơ ioh đei tơgu\m đơ\ng lơ tơdrong jang tam mă lơ ôh păng tơdrong tơgu\m âu duh tăm mă lơ pơtêng hăm tơdrong đei [ôh tơpă. Yă Nguyễn Thị Vân, Kdră Anih jang tơgu\m Bngai hơven hơvo păng hơ ioh pơti dêh char Dak Lak ăn tơbăt: “Inh [ôh Đảng, teh đak păng dôm anih jang tơpôl tơre\k tôch dêh mă lei tơpă pơtêng hăm tơdrong kăl noh duh tam mă tôm măh ôh. Dôm anih jang tơpôl, anih jang ‘mêm bơnat noh tơgu\m lơ, mă lei tơdrong tơgu\m dang ei đơ\ng nhôn noh to\k bo\k tơgu\m dôm tơdrong kăl hloh, xo\ng xa đe\ch. Oei tơgu\m vă pơm thoi yơ ăn đe ye\t rong dơh hơkâu po, noh tam mă jang đei lơ ôh. Dang ei tơpôl bơ\n đei lơ anih jang hơvơn, ưh kơ x^ adro# minh [ar đe\ch ôh. Yuơ noh, minh anih jang ‘mêm bơnat mă đei 5, 7 anih jang hơvơn apinh tơgu\m noh tơpă tơdrong tơgu\m gô tơnap tap yơh”.

 Dêh char Dak Lak dang ei đei je# 9.700 ‘nu hơ ioh pơti păng vă je# 11 rơbâu ‘nu hơ ioh hơven hơvo, hơ ioh [ơm pơgang pơnhu\l da cam/Dioxin. Lơ\m noh đei pơhlom 1.000 ‘nu hơ ioh đei dôm anih ako\m rong ‘me vei lăng đơ\ng tơpôl. Oei lơ noh đe hơ ioh erih lơ\m unh hnam tơ\ tơring pơxe\l, tơring ataih yaih păng đei tơdrong erih tơnap tap tôch dêh. Yuơ noh, kăl đei tơdrong tơgu\m đơ\ng tơpôl vă tơgu\m ăn đe hơ ioh gơh đei tơdrong erih jơnap xđơ\ng ‘lơ\ng ro\ hloh.

Lan chih păng rapor