VOV4.Bahnar - To# pơđang, k[ah đak ruih ăh pơyan phang jing tơdrong tơm pơm ăn plei cà phê tơ\ Tây Nguyên tơjur, pho\ noh lơ hơgăt pơtăm hiong răm hloi. Lơ\m pơyan phang xơnăm âu, hloh 20 rơbâu ha lơ\m tơring đei [ôh thoi âu, pơm ăn pơyan jang xơnăm kơnh gô tơjur đơ\ng 30 truh 70%. Vă tơgu\m kon pơlei jang mir mong [iơ\ đak ruih, vei xđơ\ng răh ăn cà phê đei lơ plei, Anih jang hơlen khoa ho\k kih thuơ\t choh jang xa jang găh bri Tây Nguyên to\k bo\k oei pơih xă tơdrong ruih đak kiơ\ trong ‘nao hăm kjă to\ xe\t, pơyua kăp g^t [ôh hơdăh, pơih ăn minh tơdrong hơ iă vă xek tơlang tơnăp tơdrong axong đak ruih lơ\m pơyan phang.

Unh hnam [ok Hồ Sỹ Cương, oei tơ\ thôn 2 xăh Hòa Đông, apu\ng Krông Pach, đei 1 ha cà phê pơtơm ăh xơnăm mă blu\ng. Lăp ‘nao 9 khei, mă lei hlôi to\k kjung pơhlom 1m, xơdrai hon xă đơ\ng 50-70 cm, păng jơk [l^k ăh tong ane# pơyan phang hlơ hle\ng. {ok Cương pơtơm pơih unh hơyuh, noh đơ\ng rim tơm phê đei đak ro hơtăng, đơ\ng dôm đing [ek pruih pơtoi hăm đing [u\ tơ\ teh. {ok Cương ăn tơbăt, ruih đak kiơ\ trong chruih nhen thoi âu noh yuơ Anih jang hơlen Khoa ho\k kih thuơ\t choh jang xa jang găh bri Tây Nguyên pơtho ăn păng âu jing tơdrong pha vă pơm ăn pơgar ‘long gơh ‘lơ\ng xđơ\ng nhen dang ei: “Xơ\, inh ruih đak hăm [ek tih noh hăp hoach đak lơ hloh 4 ‘măng kơ trong ruih đak nhen dang ei. Cà phê inh pơtăm đơ\ng khei 7 xơnăm 2014 truh dang ei pơtơm 9 khei đe\ch, mă lei hăp giơ\ng ‘lơ\ng, đei lơ bngai truh tơmang lăng. Mưh nhen bngai yơ mă jang gơh noh đei yua tơpă lăh”

Tơroi ăh pơgar ‘long kơ [ok Cương, noh 1ha cà phê kơ unh hnam [ok Nguyễn Văn Long, duh io\k jang trong ruih đak kiơ\ trong ‘nao đơ\ng anih jang hơlen khoa ho\k kih thuơ\t choh jang xa jang găh bri Tây Nguyên. Um ru\p âu, đei khul kih sư kơ anih pơm tơle\ch, man minh pôm dơnâu mong đak pơhlom 2 mét khối đak đei [ơm đơ\ng hơlu\ng đak. Đak đơ\ng dơnâu gô đei pơro truh dôm trong tơm cà phê kiơ\ đing pơro păng đơ\ng đing pơro âu đak đei axong jing 2 đing kxu ie\ hloh pơdjoi hăm [ek ie\ pruih tơ\ dôm tơm cà phê. Atu\m hăm noh, tuh pho\ng đei lu\k lơ\k tơ\ dơnâu đak, vă hram atu\m hăm rim tơm, noh cà phê ato\k giơ\ng tenh. {ok Long ăn tơbăt:“ Đak ruih kiơ\ trong âu noh mong [iơ\ hloh kơ trong ruih xo xơ\, nhôn [ôh hăp pơyua păng mong đak ăn dôm bngai jang mir nhôn tơ\ âu. Mưh nhôn pơtăm hmă noh đơ\ng ro\ng 3 xơnăm pơtơm đei xa, oei pơtăm kiơ\ um ru\p âu noh 12 khei nhôn hlôi đei xa bơih”

Kiơ\ kơ Tiến sih Lê Ngọc Báu, Kdră anih jang hơlen Khoa ho\k kih thuơ\t choh jang xa jang găh bri Tây Nguyên, trong ruih đak kơtoh đak tơguăt hăm tuh pho\ng kiơ\ đak kơtoh, tơgu\m ăn cà phê ‘nao pơtăm to\k giơ\ng tenh hloh pơtêng hăm trong tuh pho\ng adrol ki. Mưh trong jang âu đei io\k yua hăm hơgăt cà phê pơtăm tơ ‘măl pơgep tơ ‘mơ\ng, noh mih ma duch nă đei pe\ plei ăh xơnăm mă blu\ng hloi. Tơ\ dôm pơgar cà phê to\k bo\k oei pe\ plei, ruih đak tuh pho\ng kiơ\ trong ‘nao duh đei yua lơ hloh dang 20%, atu\m hăm noh mong [iơ\ jên hoach axong jang. Tiến sih Lê Ngọc Báu ăn tơbăt: “Trong ruih đak mong [iơ\ âu đei tơdrong ‘lơ\ng noh, mă mônh mong [iơ\ đak ruih pơhlom 20%, mă 2 noh mong [iơ\ pho\ng Kali păng Urê pơhlom 20% mơ\n, kơlih, tuh pho\ng lu\k lơ\k hăm rruih noh pho\ng duh ưh kơ đei tơpăr hơyuh lơ ôh, ưh kơ đei tơple\ng hoach kư\ kă ôh, păng mă hăt noh mong [iơ\ jơhngơ\m jang vă ruih đak păng xăi pho\ng ăn tơm cà phê. Minh tơdrong ‘lơ\ng kơ tơdrong ruih đak kiơ\  kih thuơ\t ruih đah âu noh tơmam drăm jang lơ\m t/đ bơ\n gơh chă pơm tơle\ch, kon pơlei duh gơh pơlăp jang hiôk hian mơ\n. Đơ\ng ro\ng kơ đei pơtho lơ\m 1 jơ noh bngai jang mir gơh năm tơ\ kơchơ răt tơmam drăm kăl ‘nhăk vih vă pơlăp ăn pơgar jang kơ unh hnam po”

Tơdrong ruih đak mong [iơ\ kiơ\ trong jang đơ\ng anih jang hơlen Khoa ho\k păng kih thuơ\t choh jang xa jang găh bri Tây Nguyên ho\k hơlen đơ\ng um ru\p jang đơ\ng teh đak Israel lơ\m hloh 10 xơnăm adrol ki. Khul kih sư kơ anih jang hơlen hlôi hơlen hơto\k, păng ăh xơnăm 2014 noh jang hơlen tơ\ dôm unh hnam pơtăm cà phê tơ\ apu\ng Krông Pach, jên axong jang ăn rim ha noh đơ\ng 20-30 triu hlj kiơ\ kơloăi đing pơro đak mă bơ\n răt yua. Yuơ tơdrong ruih đak kiơ\ trong ‘nao âu, kon pơlei ưh kơ đei hoach khei năr io\k yua, mong [iơ\ đak ruih, pho\ng rei păng jên hơpăh bngai jang, atu\m hăm noh vei xđơ\ng măh đak ruih ăn ‘long pơtăm giơ\ng ‘lơ\ng ling lang. Trong jang âu to\k bo\k oei đei tơdrong hơpơi gô jing hơyak kăp g^t lơ\m tơdrong io\k yua thong đak lơ\m pơyan to# phang tơ\ tơring Tây Nguyên. 

Lan chih tơblang