VOV4.Bahnar - Um ru\p jang tơguăt unh hnam jang cà phê kjăp xđơ\ng tơ\ Dak Lak mă blu\ng hlôi đei yua kjăp. Trong jang âu hlôi pơm tơplih khôi pơm jang cà phê xo xơ\, tơgu\m kon pơlei jang mir tơre\k hăm tơdrong rơgei khoa ho\k kih thuơ\t, ưh kơ gan hoach jên jang, hơto\k kjă tơmam drăm pơm tơle\ch. Kiư\ đơ\ng noh, pơm tơle\ch đei tơmam cà phê ‘lơ\ng xđơ\ng, xkơ\t đon lui hăm cà phê Buôn Ma Thuột lơ\m tơring te\ch răt.

 ‘Nao tơ iung pơjing đei hloh 1 xơnăm, Anih jang atu\m jang Cà phê kjăp xđơ\ng Ea Kmat, xăh Hòa Đông, apu\ng Krông Pách hơvơn đei je# 100 ‘nu vang jang, mă lơ noh kon pơlei kon kông, hăm hơgăt cà phê pơm jang đei 140 hec-ta.

Tơdrong pơjing Anih jang atu\m âu đei đơ\ng tơdrong kăl kơ dôm bngai vang jang lơ\m tơdrong tơroi tơbăt găh khoa ho\k kih thuơ\t, tơgu\m găh jên jang, hơdre\ch, pho\ng rei, pơgang vei lăng ‘long pơtăm păng te\ch răt tơmam pơm tơle\ch. Anih jang atu\m Ato\k găh cà phê kjăp xđơ\ng Ea Kmat hlôi pơjing hơnăn tơmam drăm păng đei Anih jang găh hơnăn tơmam te\ch răt Hơto\ hơnơ\ng apu\ng plenh teh (FairTrade) axong hla bar xkơ\t jang cà phê kjăp xđơ\ng.

{ok Lê Văn Đường oei tơ\ thôn Tân Đông, xăh Ea Kênh, apu\ng Krông Pach ăn tơbăt: Đơ\ng mơ\t jang lơ\m Anih jang atu\m, [ok đei ho\k găh lơ tơdrong hlôh vao lơ\m jang cà phê. Hơdăh nhen: ruih đak mong [iơ\, io\k kon char kơmar vă tang găn pơrang hăm ‘long pơtăm, tuh pho\ng mă hơto\ păng [lep khei năr xkơ\t. Gơnơm thoi noh, mă plei cà phê kơ unh hnam [ok đei hơto\k lơ [ôh hơdăh:“Adrol ki tam mă jang lơ\m Jơnu\m jang atu\m âu noh jang cà phê kiơ\ trong xo lang xă, noh plei cà phê đei yua pơhlom 2 tấn/hec ta. Oei dang ei nhen xơnăm âu ki đei yua truh 3 tấn minh puơ\t hloi, xơnăm adrol ki noh đei yua hloh 4 tấn cà phê klong hloi”.

Hăm tơdrong vă hơto\k kjă tơmam cà phê, hơto\k hlôh vao lơ\m te\ch răt ăn bngai pơtăm cà phê, xơnăm 2011, vă je# 50 unh hnam tơ\ xăh Ea Kiết, apu\ng Chư\ Mgar, dêh char Dak Lak hlôi pơjing Anih jang atu\m găh choh jang xa Ea Kiết. Gơnơm jang kiơ\ [lep pơkăp găh jang cà phê gơh rơgei lơ\m kpal teh nhen: tuh pho\ng, pruih pơgang, hleh xơdrai kiơ\ [lep kih thuơ\t; pe\ plei đum athei đei hloh 90%... tơmam cà phê kơ Anih jang atu\m kơ xăh đei FairTrade axong hla bar tơchơ\t, noh kjă te\ch adoi kăp hloh đơ\ng 2.500 truh 3.000hlak jên minh k^. Tơdrong io\k yua đơ\ng dôm bngai jang đei hơto\k đơ\ng 10 truh 20 triu hlak jên 1 xơnăm.

Anih jang atu\m pơm jang đei jơnei, hơvơn roi lơ bngai vang jang; truh dang ei hlôi đei je# 100 ‘nu jang, hăm hơgăt cà phê jang hloh 180 hec-ta, ato\k hloh 2 ‘măng pơtêng hăm ‘năr blu\ng tơ iung pơjing. {ok Nguyễn Văn Phúc, Kdră anih jang atu\m ăn tơbăt:“Rim xơnăm hăm tơdrong jang cà phê kjăp xđơ\ng noh Anih jang atu\m pơih đơ\ng 3 truh 4 lăm ho\k găh khoa ho\k kih thuơ\t, vei rơgoh tơmam pơm tơle\ch, vei xđơ\ng ăn bngai jang vă đe ye\t băt hơdăh. Mă hăt noh hăm rim unh hnam noh rim khei đei tơdrong jang hơdăh ăn rim khul pơm jang, pơtho ăn kon pơlei băt hơdăh găh tơdrong ato\k jang cà phê kjăp xđơ\ng vă vei ‘lơ\ng tơmam po pơm tơle\ch”.

Dak Lak dang ei đei hơgăt jang cà phê xă hloh kơ ja#p teh đak, hăm hloh 200.000 hec-ta mă lei lơ noh jang răh rai đe\ch. Tơle\ch jang kiơ\ Tơchơ\t ato\k cà phê kjăp xđơ\ng jăl xơnăm 2008 - 2015 păng pơkăp hơyak truh xơnăm 2020, anih jang kpal kơ dêh char Dak Lak hlôi hơlen, pơkă dơ\ng dôm tơring jang cà phê Buôn Ma Thuột hăm hơgăt xă pơhlom 80.000 ha vă ato\k jang kiơ\ pơkăp kjăp xđơ\ng păng đei hơnăn kjăp tơm a hla chă hơdăh.

Atu\m hăm noh, dêh char đei trong jang vă hơlêm pơtru\t tơguăt “4 bngai jang” lơ\m ato\k jang cà phê kjăp xđơ\ng, lơ\m noh tơre\k truh tơguăt đơ\ng bngai jang păng bngai te\ch răt. Truh dang ei, ja#p dêh char đei hloh 132 Anih jang atu\m tơguăt hăm dôm anih te\ch răt pơm tơle\ch cà phê kjăp xđơ\ng, hăm hơgăt xă je# 5400 hec ta. {ok Huỳnh Quốc Thích, Pho\ Kdră anih choh jang xa păng ato\k tơring pơxe\l dêh char Dak Lak ăn tơbăt: “ ‘Ngoaih kơ dôm tơdrong pơkăp jang đơ\ng teh đak, Dak Lak duh hlôi đei lơ tơdrong tơgu\m ăn Anih te\ch răt axong ăn tơdrong choh jang xa, bngai jang mir, tơring pơxe\l. Kiơ\ đơ\ng noh Dak Lak pơm trong hiôk ăn dôm Anih te\ch răt pơm jang tơ\ tơring mă kăl noh dôm Anih jang te\ch răt đei jên jang FDI gô ke\ răt cà phê lơ hloh noh đei tơdrong vang jang đơ\ng kon pơlei vă pơjing Jơnu\m jang atu\m duh nhen dôm um ru\p jang cà phê đei xkơ\t vă ako\m kon pơlei jang atu\m. Minh um ru\p jang dar deh đei pơkăp hơyak kjăp xđơ\ng hloh hăm pơm jang, te\ch răt cà phê noh jing Jơnu\m jang atu\m.”

Tơdrong pơjing dôm Jơnu\m jang atu\m vă jang cà phê kjăp xđơ\ng tơ\ Dak Lak mă blu\ng hlôi pơyua [ôh hơdăh. Kiơ\ đơ\ng noh, dar deh pơm tơplih đon kơche\ng, trong pơm jang cà phê xo xơ\, tơgu\m kon pơlei tơre\k băh găh khoa ho\k kih thuơ\t, mong [iơ\ jên jang, hơto\k kjă tơmam drăm, pơm trong hiôk ăn tơmam cà phê ‘lơ\ng, xkơ\t tơdrong ‘lơ\ng cà phê Buôn Ma Thuột tơ\ tơring te\ch răt lơ\m teh đak bơ\n păng lơ\m apu\ng plenh teh hloi.

Lan chih păng rapor