VOV4.Bahnar – Yoa kơ jă kơ tăk cao su jur tôch dêh păng ưh băt lai yơ vă to\k dơ\ng, kơ na dôm an^h bơ\ jang tơ plih te\h bri ‘long jing io\k pơ tăm ‘long cao su tơ\ 2 dêh char Kon Tum păng Gia Lai tơ [âp lơ mơ mat tat. Đei an^h jang pră hơ chăng hu\t hloi, đei an^h jang tơ tă chă trong pơ tăm dơ\ng ‘long nai. {ât tơ le\ch trong tơ mât jên jang sơ\ kơ jă kơ tăk cao su hlo\h 100 triu 1 tân, kơ na cao su đei pơ tăm tơ\ rim tơ ring ưh đei tơ re\k truh kơ loăi te\h, to\ ‘mi kial hăm lăp dăh mă ưh. Dang ei kơ jă cao su jur oei pă hơ la kơ 30 triêu 1 tân ‘no\h lơ pơ gar ‘long cao su đei ko\h hu\t le# vă pơ tăm ‘long nai dơ\ng.

Kơ plăh sơ năm đơ\ng 2008-2010 kơ jă kơ tăk cao su to\k tôch ai, 1 tân hlo\h 100 triu hlak jên. Gơ nơm đơ\ng ‘long cao su mă đei lơ pơ lei jing pơ dro\ng hăm lơ tâng tih man truh kơ ti hlak jên, trong gre, tơ lei u\nh điên, hnam pơ gang, hnam trưng tơ\ âu đei man kơ jăp ‘lơ\ng. Rim tơ drong hơ găt găh pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao gô đei jang ke\h mưh đei pơ gar cao su. Sơ năm 2009, dêh char Gia Lai io\k tơ plih 60 rơ bâu ha te\h bri ‘long kơ ne#, bri ‘long ‘nao pơ tăm păng te\h bri ho\h vă pơ tăm ‘nao 50 rơ bâu ha cao su. Đei 16 an^h jang, hăm 44 tơ drong jang chă thuê te\h pơ tăm cao su đei dêh char k^ ăn.

Cao su pơ tăm tơ\ te\h bri ‘long kơ ne# oei vă lôch kro

            {ok Mai Ngọc Bình, Pho\ kơ dră che\p kơ\l Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Cao su Chư Sê tơ roi: An^h jang hơ iă hlo\h kơ [ôh [ăi măih dơ\ng [ât đei asong tơ plih 3.100 ha bri ‘long tơ\ xăh Ia Lâu, apu\ng Chư Prông jing pơ tăm cao su. M^nh mir đak lar ‘nao găh Công ty Cao su Chư Sê đei pơ jing, ‘no\h j^ mir đak lar Cao su Ia Lâu. Kơ măy kơ mo\k đei ako\m vă phă bri, cho\h khai hoang te\h. 300 ‘nu ko\ng nhân đei io\k jang vă pơm pơ gar ơng tơ đăh păng pơ tăm ‘long. Công ty Cao su Chư Sê j^ an^h jang xa đei io\k yoa kơ jăp păng juăt pơ tăm, vei rong, chrek io\k kơ tăh cao su hai. Mă lei, hăm tơ drong jang tơ\ Chư Prông, công ty chu lôh đe\ch bơih, pơ dơ\h jang đơ\ng ro\ng 7 sơ năm tơ le\ch.

{ok Mai Ngọc Bình pơ ma: “Găh tơ drong pơ dơ\h tơ mât jên jang, công ty tơ che\ng hơ len tôm tơ drong bơih. Truh dang ei, nhôn [ôh tơ drong jang đơ\ng nhôn âu tôch kơ tro\. Trong jang đơ\ng ro\ng dơ\ng, tơ dăh đei te\h đak asong tơ plih pơ gar ‘long cao su ưh đei yoa âu chă pơ tăm dơ\ng ‘long nai ‘no\h công ty nhôn gô đei trong io\k yoa ‘lơ\ng hơ găt te\h hlôi đei pơ jao kiơ\ đơ\ng pơ tăm dôm kơ loăi ‘long mă lăp lơ\m hơ găt te\h âu; păng kăl loi ‘no\h vei lăng ‘lơ\ng tơ drong erih xa ăn đe ko\ng nhân, kon pơ lei kơ tă tơ\ tơ ring mă nhôn hlôi io\k đe sư mât pơm ko\ng nhân đơ\ng sơ năm 2010 truh dang ei đei tơ drong erih hiôk hian [iơ\.”

Công ty Cao su Chư Sê j^ an^h jang đei đe ư kơ na đe sư ưh đei tơ plih hloi te\h pơ tăm cao su jing pơ tăm ‘long nai [ât tam mă đei an^h jang kơ pal asong.

‘Nho\ng Trung Văn Đông, ko\ng nhân Tô 2, Mir đak lar Ia Lâu ăn tơ băt, ‘nho\ng pơm ko\ng nhân lơ\m mir đak lar âu đơ\ng sơ năm 2010. Dang ei ‘long cao su ưh đei vei rong, kơ băt hăm ke\ tih dăh ưh kơ na ‘nho\ng păng kơ hre\ng ‘nu ko\ng nhân tơ\ âu ưh đei hơ mo\ đei chrek io\k kơ tăk cao su. Tơ drong erih xa kơ đ^ đăng ko\ng nhân to\ âu mơ mat tat ngăl.

“ O|h ‘me\h pơm thoi yơ vă Công ty hăm Gru\p jang pơ jing tơ drong ‘lơ\ng pơm hơ to\k tơ drong erih xa ăn ko\ng nhân vă ko\ng nhân đei io\k yoa. Kơ lih yoa tơ drong erih xa kơ ko\ng nhân tơ\ âu mơ mat, lăng pơ gar ‘long ưh kơ ke\ t^h kơ na ko\ng nhân tôch lao đon.”  ‘Nho\ng Trung Văn Đông pơ ma thoi no\h.

Dôm lô cao su 6 sơ năm kơ Mir đak lar Ia Lâu tơ găng tơ gônh, ưh kơ jing kiơ. ‘Nâu j^ tơ ring bri te\h hơ tăng, lăp đơ\ng 20 - 30 cm đe\ch, tơ\ hơ la tơ tă kơ te\h krêl păng tơ mo ngăl. {ok Hồ Phi Hùng, Kơ dră Mir đak lar Cao su Ia Lâu ăn tơ băt: Lơ an^h ‘long athei pơ tăm hơ lơ\k hơ le lơ ‘măng mă lei oei lôch đe\ch. Lơ\m kơ so# 3.100 ha bri ‘long tơ plih, mir đak lar pơ tăm 2.180 ha cao su. Hrei ‘nâu hăm 1.540 ha cao su chăt ưh gan jing ‘lơ\ng, oei 940 ha ‘no\h tôch kơ ne# păng lôch răh hai. Công ty Cao su Chư Sê hlôi bơ\ jang lơ trong, krao dôm bơ ngai juăt hơ len năng te\h, ‘long pơ tăm truh dăr lăng vă chă trong hơ met. Mă lei đ^ đăng adoi akhan ‘long cao su ưh ke\ chăt erih tih vơ\ ‘lơ\ng tơ\ tơ ring te\h âu.

{ok Hùng pơ ma: “Pơ gar ‘long mir đak lar nhôn vei lăng đei 2.180 ha lơ\m no\h đei vă je# 1000 ha ‘long chăt tôch kơ ne#. Ưh ke\ tih, pơm ăn tơ drong jang xa đơ\ng nhôn ưh kơ đei lơ, hrei ‘nâu lăp 1 triu hlak jên 1 ha. Yoa te\h bri hơ tăng, rơ\h ‘long chăt [ơm tơ\ te\h krêl, kơ dăng kơ na ‘long ưh kơ ke\ tih”.

Kơ dră Mir đak lar Ia Lâu – Hồ Phi Hùng dơ\ng lơ\m pơ gar cao su pơ tăm đei 6 sơ năm

Truh dang ei, dêh char Gia Lai đei 44 tơ drong jang hăm 32.400 ha te\h đei tơ plih jing pơ tăm cao su. Mă lei dôm an^h jang ‘nao lăp pơ tăm 25.200 ha đe\ch. Hlo\h 1/3 hơ găt te\h pơ tăm âu ‘long ưh ke\ chăt tih păng lôch răh hai.

Tiến sĩ Nguyễn Huy Dũng, Pho\ Kơ dră An^h dăr hơ len păng che\ng hơ met bri ‘long, akhan: “ Mưh tơ plih tơ drong yoa te\h đei m^nh [ar tơ drong jang tih bơ\n tam mă đei tơ che\ng hơ len năng sư hăm lăp hăm ‘long pơ tăm ưh. Pơ tih gia nhen tơ drong pơih xă hơ găt te\h pơ tăm ‘long cao su ‘no\h. Hrei ‘nâu m^nh [ar tơ ring, mă loi j^ tơ\ te\h bri ‘long chăt hui, ‘long hơ lu\ng hla lơ, te\h kơ ne#, đei an^h ăn [ôh ‘long cao su ưh kơ ke# chăt tih păng m^nh [ar an^h đe athei ko\h hu\t le#”.

Tơ drong đei yoa găh mu\k drăm tơ pôl đơ\ng tơ drong jang ato\k tơ iung 50.000 ha cao su tơ\ hơ găt te\h bri kơ ne# tơ\ Gia Lai ưh đei io\k yoa nhen tơ drong tơ le\ch. Ưh đei chă tơ drong jang, pơm hơ to\k io\k yoa, vang sut pơ đ^ pơ ngot, tơ jur tơ nuh hin ăn kon pơ lei kon kông tơ\ tơ ring đei tơ drong jang; tam mă man bơ\n an^h jang, pơm trong, ato\k tơ iung mu\k drăm tơ pôl hơ dai hăm vei kơ jăp tơ drong sơ đơ\ng kơ te\h đak tơ\ tơ ring sơ lam.

{ok Nguyễn Đức Hoàn, Pho\ kơ dră vei lăng kon pơ lei dêh char Gia Lai ăn tơ băt: “Dêh char hlôi pơ gơ\r hơ len năng dơ\ng păng tơ le\ch trong jang ‘no\h: Hăm pơ gar ‘long cao su lôch dăh mă ưh kơ jing yoa an^h jang ưh đei tơ mât jên jang dăh mă ưh kơ juăt pơ tăm kơ loăi ‘long ‘nâu ‘no\h athei tơ le\ch jên vei rong, mă ưh ‘no\h pơ tăm ‘nao, kơ lih yoa ‘long cao su j^ kơ loăi ‘long đunh sơ năm kơ na bơ\n athei chu kiơ\ hăm kơ jă [ât lăp jur, [ât lăp to\k. Oei hăm pơ gar ‘long cao su lôch, ưh ke\ tih yoa đơ\ng te\h kơ ne#, ưh kơ lăp ‘no\h athei chih tơ le\ch trong jang pơ tăm ming ‘long nai vă gơ\h đei yoa [iơ\.”

Pơ gar ‘long cao su kơ Mir đak lar Ia Lâu - Công ty cao su Chư Sê tơ\ apu\ng

Chư Prông lôch păng ưh kơ jing

Mă tơ pă tơ\ Gia Lai, m^nh [ar an^h jang chă tơ plih te\h pơ tăm cao su mơ\ng kơ dih vă, phă pơ đ^ trong jang đei tơ le\ch, chă pơ tăm bơ\n kơ tao, ‘ngie\t, pơ jing pơ gar xă vă rong kon tơ rong lơ\m hơ găt te\h đei pơ jao pơ tăm cao su. Mă lei, lơ\m 1 hlak hla ar tơl tơ blang ăn bơ ngai chih tơ drong kơ tơ\ng ang kơ Radio nơ\r pơ ma Việt Nam, Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei dêh char Gia Lai akhan: “Dêh char oei pơ tho ăn dôm an^h jang thuê đe roi tơ [ôh, dăr hơ len, lăng năng rim tơ drong yoa kiơ mă ‘long cao su ưh kơ ke\ tih păng lôch. Mưh băt hơ dăh yoa đơ\ng te\h ưh kơ lăp ‘no\h athei an^h jang pơ tăm ming bri dơ\ng. Tơ dăh dôm hơ găt te\h âu ưh kơ lăp hăm dôm kơ loăi ‘long bri đei pơ tăm hrei ‘nâu ‘no\h an^h jang kơ chăng chă rơih kơ loăi ‘long nai, chih hla ar tơ roi trong jang mă hơ dăh. Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei dêh char vă pơ tho ăn dôm an^h jang kơ pal dăr lăng, chih ako\m, roi tơ băt ăn An^h tơm vei lăng cho\h jang xa păng ato\k tơ iung tơ ring tơ rang, Thủ tướng te\h đak set hơ len, tơ le\ch nơ\r pơ tho.”

Đ^ đei 44 tơ drong jang, hăm 32.400 ha te\h, lơ\m no\h đei 29.188 ha bri ‘long kơ ne# đei Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei dêh char Gia Lai pơ jao ăn dôm an^h jang “ko\h pơ go\h” vă pơ tăm ‘long cao su. Dang ei, Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei dêh char Gia Lai tơ le\ch trong “ăn an^h jang kơ chăng chă rơih kơ loăi ‘long nai, tơ le\ch trong jang kơ dih dơ\ng…”. ‘Nâu hăm s^ trong jang pơm ăn dôm tơ drong jang hlôi tơ plih ‘long pơ tăm kư\ kă đei trong hiôk [iơ\ mưh pơm hla ar tơ plih tơ drong yoa te\h vă pơ yoa ăn kơ dih dơ\ng ưh?

VOV Tây Nguyên

Dơ\ng: Tơ blơ\

Tơ dăh ‘me\h lăng [ai 2 chih găh tơ drong ‘nâu t^t tơ\ hơ la âu: