{ai 2: Kơjă kơxu tơjur, Anih jang lao đon.
VOV4.Bahnar - Trong pơkăp tơplih 100 rơbâu ha bri ưh kơ giơ\ng vă pơtăm kơxu je# 10 xơnăm kơ âu tơ\ Tây Nguyên hlôi tơgop xek axong tơdrong jang, xut le# pơngot tơjur hin dơnuh, hơto\k pơyua ăn tơpôl, ming man trong nơnăm, hnam trưng ho\k, hnam pơgang, dăng tơlei unh đie#n, pơjing anih dơ\ng kơjăp vei xơđơ\ng tơpôl. Mă lei tơdrong tơplih bri vă pơtăm kơxu adoi oei lơ tơnap tap kơ hơlen băt.
Kơxo# jên kăl vă axong jang ăn 1 ha kơxu đơ\ng ‘nao pơtăm truh pơtơm kôih io\k kơtăk noh je# 150 triu hlak jên. Ăh xơnăm 2008, 2009 minh tấn kơtăk kơxu kơjă hloh 100 triu hlak jên. Rim 1 ha kơxu rim xơnăm đei yua 1 tấn minh puơ\t kơtăk. Thoi noh, lơ\m minh xơnăm axong jang noh hlôi io\k tơvih jên axong jang. Hăm trong pơkăp thoi âu, ưh kơ đei ‘long pơtăm yơ đei yua hơto\ kơxu. Yuơ noh, rim bơngai năm tơchă teh vă pơtăm. Anih jang đei jên axong pơtăm kơxu adoi tơchă, anih jang đei to\ xe\t jên jang, ưh kơ hlôh vao lơ găh tơm kơxu adoi chơ chă teh vă pơtăm. Tơm kơxu đei pơtăm tơ\ rim raih tơring, mă kông krang hang nak, hơyuh to# ‘mi ưh kơ [lep... Ưh kơ pu\n ai noh kơxu pơtăm đei minh [ar xơnăm kơjă tơjur dêh hnang, đơ\ng 100 triu hlak jên minh tấn, oei pă tơ\ hơla 30 triu hlak jên. Hloh kơ noh, đơ\ng pơtăm truh ăh io\k yua noh đunh 7 xơnăm. Lơ anih jang đơ\ng ro\ng kơ io\k jang bri, muih choh păng pơtăm đei pơgar kơxu noh jing tơnap tap yuơ ưh kơ tôm jên jang.
Tơ\ apu\ng Ia H’Drai – minh tơring teh ‘lơ\ng vă hơto\k pơtăm kơxu, kơlih pơgar ‘long jơk [l^k prăt xơnăm, kơtăk kơxu tơ\ âu đei yua đơ\ng 1,7 truh 1,9 tấn/ha, lơ hloh kơ ja#p teh đak. Mă lei duh tơ\ Ia H’Drai duh đei tơdrong mă anih jang tơnap yuơ ưh kơ măh jên axong jang. Minh [ar anih jang pơdro xa hu\t le# pơgar ‘long, ưh kơ vă vei lăng, dăh mă hơlen jang kơplăh kơplơt. Đei anih jang pơkăp hre hăm pơgar ‘long pơtăm; pho\ noh pơklă vă chă do\ng răm. Anih jang găh kơxu Đak Lak xơkơ\t vă tơplih 2.000 ha bri pơtăm kơxu tơ\ Ia H’Drai, păng hlôi pơtăm đei hloh 1.200 ha. Xơnăm xơ\, tôm tơdrong pơkăp jang âu hlôi te\ch ăn minh anih jang nai. {ok Huỳnh Ngọc Hưng, Pho\ kơdră Anih jang Chư\ Moray, anih jang răt pơgar kơxu kơ Anih jang kơxu Đak Lak ăn tơbăt: “Anih jang hlỗi ơng io\k tơdrong pơkăp jang đơ\ng Anih jang kơxu Đak Lak pơm jang tơ\ Kon Tum vă je# 1 rơbâu ha 2 sào kơxu. Ăh io\k jang noh nhôn adoi hơlen pơkăp, kiơ\ đơ\ng noh nhôn vih pơtăm tơ ‘măl hơgăt kơxu ưh kơ giơ\ng ‘lơ\ng păng pơtăm ‘nao hloh 300 ha dơ\ng. Găh ako\p 2 tơdrong axong jang kơ Anih jang noh je# 5.200 ha, ako\p kơjă axong jang truh khei năr dang ei je# 850 tih hlak jên”
Anih jang kơxu Duy Tân tơ\ plei tơm Kon Tum đei axong tơplih je# 14 rơbâu ha bri tơ\ Ia H’Drai vă pơtăm kơxu. {ok Lê Đức Thảo, Kơdră Anih jang Duy Tân ăn tơbăt: Dôm xơnăm kơ âu, kơxo# jên mă Anih jang hlôi axong vă muih choh teh bri păng pơtăm 9.665 ha kơxu to\k truh 1 rơbâu tih hlak jên. Kơjă kơxu tơjur, dôm Anih mong jên găh te\ch pơdro kơhret tơdrong axong to\k io\k noh roi năr roi tơnap tap ăn anih jang te\ch pơdro. Duy Tân tơjra#m tơnap tap, adro# băt axong jang tơdăng đe\ch, yuơ noh kơxo# pho\ng rei tuh ăn pơgar ‘long duh athei kăt tơjur. Dôm tơdrong tơchơ\t nhen: ming man trong nơnăm, tơring kon pơlei athei pơdơh le#.
Xơnăm 2008, Anih vei lăng kon pơlei dêh char Kon Tum hơlen tơchơ\t io\k jên đơ\ng dôm anih jang tơplih bri pơtăm kơxu lơ\m tơring, rim ha noh 16 triu hlak jên. Tơnap tap găh jên hu noh Anih jang Duy Tân minh ‘măng dơ\ng tam mă tơmơ\t kơxo# jên âu.
Xơnăm 2015, tơplih kơ tơmơ\t 108 tih hlak jên, Duy Tân pơjao ăn Anih vei lăng kon pơlei dêh char Kon Tum 970 ha kơxu. Pơyan phang âu ki, Anih vei lăng kon pơlei dêh char Kon Tum athei axong truh 1 tih 300 triu hlak jên ăn tơdrong chong trong xơlam pơgăn unh xa. Anih jang găh ‘long bri Đak Hà đei Anih vei lăng kon pơlei dêh char Kon Tum pơjao vei lăng hơgăt kơxu âu duh pơngơ\t kơ đon pơm jang ưh kơ xơđơ\ng jơhngơ\m. {ok Ngô Văn Hải, kơdră Anih jang găh ‘long bri Đak Hà mơmơnh: pơgar ‘long ataih đơ\ng Anih jang hloh 30 km, kơchăng ăn tơdrong tang găn unh xa adoi lap mơ\n. Anih jang ưh kơ đei tôm bơngai jang, jên jang păng tơdrong hlôh vao găh vei lăng pơgar ‘long pơtăm: “Tơdrong tơnap kơ nhôn noh găh bơngai jang, tơdrong hlôh vao lơ\m pơm jang păng jên hu. Anih jang Đak Hà jing Anih jang găh pơyua ăn tơpôl. Xơnong vei lăng thim 1000 ha kơxu yuơ Anih vei lăng kon pơlei dêh char pơjao, noh jing trong jang tơ\ anăp đe\ch”
Tơ\ Tây Nguyên, adro# tơ\ dêh char Kon Tum tơle\ch io\k jên 16 triu hlak jên hăm 1 ha teh, [ơ\t anih jang te\ch pơdro io\k tơplih bri pơtăm kơxu. Tơdrong tơm io\k jên tơmơ\t âu noh vă axong jang kơtă ăn tơdrong ming man anih pơm jang lơ\m tơring pơkăp jang. {ok Lê Đức Thảo, kơdră Anih jang kơxu Duy Tân [rơ\k kơ jơhngơ\m [ơ\t athei pơkăp hre hăm je# 1 rơbâu ha kơxu: “Jên axong jang mă ba axong ăn 1 ha kơxu xơnăm mă 5 noh 150 triu hlak jên. Dang ei ba oei hre 108 tih mă tơmơ\t 1 rơbâu ha noh dang ba hiong pơđ^ 50 tih hlak jên. Ăh pơjao bơih noh dêh char pơjao ăn Anih jang găh jên hu tơre\k hăm dôm anih jang vă chă te\ch”
Xek tơlang thoi yơ hăm vă je# 1.000 ha tơm kơxu mă Anih jang kơxu Duy Tân hlôi pơjao ăn dêh char, lơ\m ‘măng bơ\ jang hăm bơngai chih kơtơ\ng ang ăn Rađiô nơ\r pơma Việt Nam, [ok Nguyễn Hữu Hải, pho\ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Kon Tum tơbang hơdăh: “Anih vei lăng kon pơlei dêh char pơkăp drơ\ng nơ\r ăn dêh char io\k jên tơmơ\t dăh mă tơmơ\t hăm tơmam drăm. Anih jang Duy Tân akhan, tơdrong tơnap tap dêh hnang noh drơ\ng nơ\r pơjao ăn dêh char pơgar tơm kơxu pơtăm ‘nao to\k xơnăm mă 5. Dêh char duh hlôi hơlen xơkơ\t tơdrong giơ\ng pran hăm pơgar ‘long păng pơjao ăn Anih jang Đak Hà vei hơlen. Lơ\m khei năr kơnh, dêh char duh pơkăp duh pơjao pơgar ‘long pơtăm âu ăn anih jang yơ kăl jang. Tơdrong xek tơlang pơgar ‘long kơ Anih jang Duy Tân noh dêh char pơm rơdu đe\ch. Anih jang tơnap găh jên hu noh dêh char xơng io\k pơgar ‘long. Păng mưh nhen dang ei Anih jang mă pơm jang đei yua [iơ\ noh dêh char duh gô pơjao ăn pơgar ‘long dơ\ng păng io\k tơmơ\t 108 tih hlak jên”
{ơ\t io\k tơplih hơgăt bri ưh kơ giơ\ng vă pơtăm kơxu, dôm anih jang te\ch pơdro adoi pơkăp hăm tơchơ\t đơ\ng dêh char tơle\ch noh: io\k kon pơlei kon kông mơ\t jang, tơgop xut le# pơngot tơjur hin dơnuh; ming man anih jang, tơdrong pơyua ăn tơpôl. Mă lei lơ\m dôm j^t anih jang tơplih bri pơtăm kơxu tơ\ 2 dêh char Gia Lai păng Kon Tum, adro# đei Binh đoàn 15 đe\ch pơm jang [lep dôm tơdrong tơchơ\t. Oei dôm anih jang nai, noh kơjă kơxu tơjur reh, đe xư lao đon le# hloi, ưh kơ đei vei hơlen dăh mă chă trong pơjao pơgar ‘long ăn anih jang nai. Tơdrong ming man anih jang, tơdrong pơyua ăn tơpôl yuơ noh mă ưh kơ lai yơ ke\ đei.
Lan chih păng rapor
Tơ\ng mih ma duch nă ‘meh đo\k hơlen [ai chih mă 1 tơroi găh tơdrong âu kơt^t kiơ\ tơ\ hơla âu:
Viết bình luận