VOV4.Bahnar -  Tơchơ\t klă jên vei hơlen cham char bri to\k bo\k oei xơkơ\t đei tơdrong jơnei lơ\m tơdrong jang hơvơn kon pơlei tơ\ rim pơlei pơla tơ\ dêh char Kon Tum vang vei hơlen bri. Gơnơm trong jang âu, hlôi hơvơn đei lơ kon pơlei atu\m vang vei hơlen bri păng kon pơlei duh đei io\k yua tơnăp, tơgop hơmet hơto\k tơdrong erih jang xa. Tơdrong đei jơnei âu ke\ đei noh gơnơm đơ\ng tơdrong jang tơroi tơbăt đei tơre\k kăp g^t, hăm dôm trong jang hơ iă hloh. 

Minh năr hơtuch kơ gie\ng, lơ\m rông juăt jue kơ pơlei Đak Wâk, jơnu\m pơgơ\r tơring, anih jang kơpal xăh Đak Kroong păng apu\ng Đak Glei jang atu\m hăm Anih mong jên Vei hơlen păng Hơto\k bri dêh char Kon Tum pơgơ\r ako\m chă tơroi tơbăt găh Trong pơkăp klă jên vei hơlen cham char bri. ’Măng ako\m tơroi hơvơn lơ kon pơlei Đăk Wâk vang ako\m. Vă hơto\k đei jơnei tơdrong tơroi tơbăt, tang măt ăn rim unh hnam đei axong lơ khul, hăm rim khul đei đơ\ng 5 - 7 ’nu bơngai. Đơ\ng noh, rim khul jang gô atu\m pơđăp, pơma đam găh dôm tơdrong kăl lơ\m vei lăng, vei hơlen bri; yua jên vei hơlen bri lơ\m hơto\k trong jang thoi yơ vă mă tơnăp; rơih trong jang thoi yơ mă tro\ [lep hăm tơdrong ke\ đei kơ tơring, tơdrong erih kơ unh hnam. Kiơ\ kơ [ok A Tùng, Kơdră thôn Đăk Wâk, hăm tơdrong jang hơnơ\ng đei vang ako\m đơ\ng pơih pơhrăm, tơroi tơbăt thoi noh, hlôh vao găh vei hơlen păng hơto\k tơdrong erih jang xa tơ\ hơla bri đơ\ng kon pơlei hlôi đei hơto\k hơdăh: “Rim xơnăm pơhrăm Klă jên vei hơlen bri noh chơt hơ iă. Kơlih hlôi klă jên ăn kon pơlei vei hơlen bri, rim unh hnam io\k jên noh [ônh. Đe xư răt ier, bip dăh mă nhu\ng vă rong, hơto\k trong erih jang xa. Đơ\ng đei tơdrong klă jên vei bri noh đe xư đei xơnong tơguăt hăm bri.”

Atu\m hăm ako\m lăm ho\k, tơroi tơbăt găh trong pơkăp klă jên vei bri păng trong yua jên đei klă thoi yơ mă tro\ [lep, [ok A Trầm, oei tơ\ pơlei Đăk Wâk ăn tơbăt, unh hnam [ok io\k pơkăp vei hơlen hloh 18ha bri. Rim xơnăm, unh hnam [ok io\k đei kơxo# jên pơhlom 13 triu hlj klă vei bri. Kiơ\ đơ\ng dôm tơdrong pơhrăm, unh hnam [ok hlôi băt pơkăp chă yua jên, pơm jang kơtă ăh hơgăt bri đei pơjao duh nhen axong hơdre\ch ’long pơtăm lơ\m var pơgar. Hơdăh noh, [ok răt hơdre\ch ’long bri vă pơtăm tơ\ dôm hơgăt teh hoh đei pơjao, răt nhu\ng, răt rơmo rong kơtă ăh hơla bri. Hăm trong jang âu, trong jang kơ unh hnam [ok đei hơto\k hơdăh lơ\m khei năr truh: “Kiơ\ kơ dôm tơdrong pơhrăm thoi âu noh inh [ôh tơnăp hloh, vă ba ho\k đei dôm tơdrong kiơ mă ba gơh io\k jang, pơm thoi yơ vă ba gơh đei io\k jên noh, ba hơto\k trong jang tơnăp hloh. Hơbo\ ba io\k jên đang kơ noh axong jang, axong măh jên lơ\m unh hnam, răt hơdre\ch ‘long pơtăm kon yo\ng.”

{ok A Thẳng, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Đak Kroong ăn tơbăt, jơnu\m pơgơ\r xăh xơkơ\t vei hơlen bri jing xơnong jang tơm păng hơvơn kon pơlei vei lăng bri jing trong jang tơm. Yuơ noh, xăh hơnơ\ng jang atu\m hăm dôm jăl jang, dôm anih jang tơroi tơbăt truh pơlei pơla găh xơnong jang kơ kon pơlei [ơ\t vang vei hơlen bri păng io\k yua đơ\ng jên pơkăp klă vei hơlen bri. Tơdrong tơroi hơdăh hlôi tơgu\m rim unh hnam kon pơlei ưh adro# băt hơdăh tơdrong kăp g^t kơ bri mă kon pơlei hlôi pơtơm băt trong yua jên klă vă hơto\k mu\k drăm, tơdrong erih: “Găh đon băt kơ kon pơlei hăm tơdrong vei hơlen bri noh bri hlôi pơjao ăn unh hnam kon pơlei kiơ\ Tơchơ\t 178 dăh mă pơjao bri ăn pơlei pơla noh nhen le\ kon pơlei hlôi băt hơdăh tơdrong âu. Rim khei, rim gie\ng pơgơ\r axong khul năm hơlen bri hơnơ\ng noh tơdrong răm găh bri ưh gan đei pơtêng hăm adrol ki. Hăm tơdrong đei jơnei găh yua jên vei hơlen cham char bri noh kon pơlei duh axong lơ\m rong kon tơrong păng đei jơnei tơnăp.” 

Vă băt hơ dăh [iơ\ tơ drong jang ’nâu tơ\ tơ ring, nhôn pơ ma nuh hăm [ok Lê Tiến Trung, Pho\ kơ dră An^h vei lăng bri ‘long pơm hloi Kơ dră An^h vei lăng tơ drong kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh apu\ng Đăk Glei.

- Lơ\m sơ năm 2019 âu, An^h vei lăng bri ‘long apu\ng Đắk Glei jang hơ dai thoi yơ hăm An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri dêh char Kon Tum vă bơ\ jang roi tơ băt tơ drong Kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh truh hăm kon pơ lei tơ\ dôm pơ lei pơ la hă [ok?

-{ok Lê Tiến Trung: Đơ\ng blu\ng sơ năm truh dang ei An^h mong jên vei lăng , ato\k tơ iung bri dêh char Kon Tum jang hơ doi ‘lơ\ng hăm An^h vei lăng bri ‘long găh tơ drong tơ roi tơ băt Kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh. Hlôi tơ le\ch trong jang vă jang hơ doi hăm An^h vei lăng bri păng Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei dôm xăh, th^ trơ\n đei cham char bri brăh vă roi tơ băt ăn kon pơ lei găh tơ drong kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh. Io\k đơ\ng blu\ng sơ năm, An^h mong jên vei lăng, ato\k tơ iung bri hlôi jang hơ doi hăm An^h vei bri pơ gơ\r roi tơ băt tơ\ 10 xăh, th^ trơ\n đei cham char bri brăh. Dôm tơ drong tơ roi tơm ‘no\h j^: dôm tơ drong găh kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh; jên athei kla; tơ drong gơ\h jang păng hơ năp jang đơ\ng dôm pang [ơm truh; păng tơ drong đei yoa đơ\ng kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh; kla kiơ\ tai khoan tơ\ an^h mong jên. ‘Ngoăih kơ dôm tơ drong tơ gu\m ‘no\h pơ tho ăn kon pơ lei ato\k tơ iung tơ drong jang xa ‘moi kiơ\ cham char bri brăh, đang kơ ‘no\h pơ tho păng lăng dơ\ng trong dăr joang, vei lăng bri; păng chă [ôh dôm tơ drong glăi, tơ roi tơ tom ăn an^h jang kơ pal hăm dôm tơ drong pơ răm truh tơ mam drăm, cham char bri brăh vă an^h jang kơ pal sek tơ lang. ‘Ngoăih kơ ‘no\h, an^h vei bri oei pơ tho ăn khul vei lăng bri tơ\ tơ ring ‘măn dang 1 jơ, 1 jơ 1 puăt vă pơ ma găh tơ drong g^t kăl đơ\ng bri hăm tơ drong arih xa kơ kon bơ ngai; tơ drong đei yoa păng hơ năp jang đơ\ng kon pơ lei hăm tơ drong io\k vei lăng bri. Đơ\ng no\h pơm hơ to\k đon hlôh vao ăn kon pơ lei lơ\m tơ drong vei lăng bri.

- Kiơ\ đơ\ng chă tơ roi tơ băt thoi no\h, kon pơ lei tơ\ dôm pơ lei pơ la tơ plih đon thoi yơ mưh vang bơ\ jang vei lăng bri, ku\m nhen io\k vei lăng bri hă [ok?

-{ok Lê Tiến Trung: Kiơ\ đơ\ng dôm ‘măng tơ roi tơ băt, đon hlôh vao đơ\ng kon pơ lei đei to\k [iơ\. Yoa đei tơ drong kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh ‘no\h tơ drong đei yoa kơ kon pơ lei roi to\k. Pơ tih gia nhen io\k jên vei lăng bri, đơ\ng no\h kon pơ lei đei tơ drong ‘lơ\ng vă arih xa, arih gơ nơm đơ\ng bri kơ na kon pơ lei đei đon hlôh vao, vei bri ‘no\h j^ vei tơ mam te\h đak pơ ma atu\m, tơ mam pơ lei pơ la, ku\m nhen tơ mam kơ dih đe sư hai.

- Kon pơ lei tam mă lăng kơ dih kâu j^ tơ ‘ngla bri bơih dăh mă ưh hă [ok?

-{ok Lê Tiến Trung: Tơ\ apu\ng đei lơ hơ găt te\h bri đei tơ ‘ngla ngăl bơih, đei lơ te\h bri pơ jao ăn tơ pôl păng unh hnam vei lăng. Dôm hơ găt te\h mă dôm an^h jang, tơ ngla bri đei pơ jao đơ\ng 50 - 60% te\h ăn dôm unh hnam păng tơ pôl kon pơ lei vei lăng. Blu\ng a kon pơ lei pơ tơm băt kơ dih kâu j^ tơ ‘ngla bri ‘lơ ‘lo\. Đơ\ng dôm hơ găt te\h bri âu mă kon pơ lei đei io\k jên păng đei pơ jing ăn tơ drong jang xa kơ na kon pơ lei băt kơ dih kâu j^ tơ ‘ngla dôm tơ ring bri ‘no\h.

- Kơ so# jên vei bri đơ\ng kon pơ lei io\k đei roi đunh roi to\k. Pơm thoi yơ vă tơ gu\m ăn kon pơ lei io\k yoa jên mă lăp, đei yoa ‘lơ\ng hlo\h kơ so# jên đơ\ng vei lăng bri pơ ‘nho\ ăn tơ drong arih xa, ato\k tơ iung tơ drong jang xa, apu\ng tơ re\k truh tơ drong ‘nâu thoi yơ, bơ\n pơ gơ\r roi tơ băt lơ liơ hă?

-{ok Lê Tiến Trung: Kiơ\ đơ\ng dôm ‘măng tơ roi tơ băt, ‘nao âu An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri dêh char jang hơ doi hăm An^h vei lăng, Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei dôm xăh, Th^ trơ\n roi tơ [ôh tôm tơ drong. Pơ tih gia nhen đơ\ng jên vei lăng bri rim sơ năm đei kla ăn dôm pơ lei dăh mă unh hnam ‘no\h đei kla ăn vei lăng, tơ drong jang atu\m kơ pơ lei. ‘Ngoăih kơ ‘no\h ku\m đei tơ drong jang KFW10 đei lơ trong tơ gu\m hơ iă, ako\m jên ăn dôm unh hnam to\k io\k vă to\k tơ iung tơ drong arih xa. ‘Ngoăih kơ ‘no\h kiơ\ đơ\ng dôm ‘măng tơ roi tơ băt ‘no\h chă pơ tho hloi ăn kon pơ lei io\k yoa mă ‘lơ\ng jên đơ\ng vei lăng bri. Pơ tih gia nhen răt tơ đăh ‘long pơ tăm. Hrei ‘nâu tơ\ dôm xăh găh Tu oei bơ\ jang tơ drong jang ato\k tơ iung ‘long pơm pơ gang. Lơ\m no\h đei sâm ngọc linh, hồng đẳng sâm, lơ ve, plei pơ gang, sâm tơ lei dăh mă rong kơ pô, rơ mo. Blu\ng a hlôi hơ nhăk đei io\k yoa ‘lơ\ng.

- Trong jang đơ\ng apu\ng găh tơ drong io\k yoa jên đơ\ng vei lăng bri vă ato\k tơ iung tơ drong arih xa kơ kon pơ lei thoi yơ?

-{ok Lê Tiến Trung: Apu\ng Đăk Glei j^ m^nh apu\ng hơ tăih yăih, tơ ring mơ mat tat dêh hlo\h, kon pơ lei arih xa gơ nơm đơ\ng te\h bri tơ\ apu\ng ‘no\h tôch lơ. Kon pơ lei arih xa gơ nơm đơ\ng bri păng choh jang xa ‘no\h j^ tơm. Kơ na trong jang đơ\ng apu\ng ‘no\h ato\k tơ iung mu\k drăm tơ klep hăm vei lăng bri ‘long kơ jăp ‘lơ\ng păng hơ to\k tơ drong jang xa tơ\ hơ la yơ\p bri ‘long.

- Lei a, bơ nê kơ ih hơ!

Lan hăm Dơ\ng: Tơ blơ\