VOV4.Bahnar - Tơpă ăn [ôh tơ\ dêh char Kon Tum, tơring đei bri lơ hloh Tây Nguyên ăn [ôh, hơto\k io\k yua, pơih xă dôm tơdrong pơyua ăn kon pơlei erih tơje# bri, jing trong jang tơnăp hloh vă vei lăng păng hơto\k bri. Bơ\n atu\m chă hơlen băt găh minh [ar trong jang đei jơnei tơnăp tơ\ tơring Đăk Psi, apu\ng Đăk Hà. Jên mong vei lăng bri đei io\k jang tơnăp, tơmam drăm đơ\ng bri đei pơkăp hơnăn kăp g^t ; anih jang mu\k drăm chă hơlen trong jang bri kiơ\ lơ tơdrong, to\k bo\k oei pơm trong vă hơto\k pơ ‘lơ\ng bri păng tơdrong erih kon pơlei xơđơ\ng ‘lơ\ng hloh.

Thôn Krong Duôn, xăh Đăk Psi đei je# minh hre\ng unh hnam, erih tơ\ groi teh ăh jih trong tơkuh xăh Đăk Đrinh - Đăk Psi. Dơ\ng ăh jih trong, tơmơ\ng jơva đak ro, ang đơ\ng hơbong đak rok kiơ\ thôn, pơchoh đak ăn bri tơm, ruih ăn mir na ăh klu\ng.

Tu đak rơngơp ‘lơ\ng prăt xơnăm oei tơgu\m ăn kon pơlei [ônh [o\ chă pơm jang kiơ\ hơyak tơle\ch jang ‘nao. Nhen ‘nho\ng A Điện, pơchoh đơ\ng hơbong pơro ăn thong đak tăp dăr pơgar hnam, vă ruih ăn ‘nhot pơtăm, rong răh ier bip păng nhu\ng bri. A Điện tơroi, trong jang ‘nao yuơ xăh pơtho, jên tơle\ch jang noh jên mong vei lăng bri kơ thôn axong to\k io\k: Khei năr âu ki hlôi tơle\ch bơ\ hơdrong var vă rong kon tơrong. Hăm trong jang âu adrol hloh noh tơgu\m inh tơplih trong pơm jang, hơpơi ăn tơdrong erih xơđơ\ng [iơ\ păng hơto\k io\k yua ăn unh hnam. Tôm kơso# jên inh axong bơ\ hơdrong var, pơga tăp dăr păng kon yo\ng... noh đ^ 13 triu hlj. ‘Nâu jing kơso# jên yuơ thôn axong inh to\k io\k păng pơm trong hiôk ăn inh chă rong nhu\ng âu to.

Đăk Psi đei 5 thôn păng 470 unh hnam io\k vei lăng je# 6 rơbâu 500 ha bri, rim xơnăm đei io\k je# 5 tih hlj vei lăng bri. Lơ\m noh, 470 unh hnam io\k kơtă hloh 3 tih 500 triu hlj. 5 pơlei io\k đei je# 1 tih 500 triu hlj. 30% lơ\m kơso# âu, hơto\ hloh 400 triu hlj rim xơnăm, hlôi đei rim pơlei pơla ‘măn pơm jên mong, ăn rim unh hnam lơ\m thôn to\k io\k vă jang mu\k drăm. Pơmai Lê Thị Loan tơ\ thôn 3 ăn tơbăt, tơdrong tơnăp kơ jên mong âu noh jên cheh to\ xe\t, rim ‘măng to\k bio\k adoi đei ho\k lăm pơhrăm noh rim unh hnam xơđơ\ng jơhngơ\m axong jang: Nhen inh noh ưh đei gô to\k io\k jên pơtơm răt nhu\ng mă inh răt adrol bơih. Kơlih, truh ăh to\k io\k đei jên noh đunh kơ âu minh khei, khul nhu\ng bri inh âu hlôi to\k đei je# 40 k^ minh kon. Yuơ noh tơpă lơ\m xơnăm inh te\ch đei jên păng kla ăn kơ thôn.

Đăk Psi jing xăh đei lơ bri hloh tơ\ apu\ng Đăk Hà, dêh char Kon Tum, duh jing minh lơ\m dôm tơring jang rơgei lơ\m tơdrong pơjao bri ăn kon pơlei vei lăng păng pơyua ăn erih xa đơ\ng bri. Dang ei, ‘nguaih kơ đei yua đơ\ng mir [a, jên vei lăng bri, rim pơlei pơla lơ\m xăh duh đei pơhlom 400 ta#n tơ[ăng pơle hơdrih, te\ch đei pơhlom 2 tih 500 triu hlj, atu\m hăm lơ tơmam drăm nai dơ\ng. Găh tơ[ăng pơle Đăk Psi, to\k bo\k oei đei xơkơ\t jing tơmam drăm OCOP kơ xăh. Pơmai Lương Thị Kiều Nga – minh ‘nu te\ch pơdro tơ\ thôn Kon KơLa (xăh Đăk Psi) ăn tơbăt, nhen le\ unh hnam te\ch pơdro yơ tơ\ xăh duh răt tơ[ăng pơle hơdrih, chă pai opư\p, xơ\k kro păng te\ch ăn đe nai dơ\ng. Dôm xơnăm adrol ki, noh đe tơtă bơ\ kơdih đe\ch păng tơmam drăm pơm tơle\ch ưh đei hơnăn pơkăp, te\ch pơđ^ ăn khul pơdro, noh kơjă ưh đei xơđơ\ng. Đei xơnăm, tơ[ăng kro te\ch truh 200.000 hlj 1 k^, mă lei duh đei xơnăm te\ch đei 120.000 hlj 1 k^. Xơnăm 2019, ăh tơ[ăng pơle Đăk Psi đei xơkơ\t găh hơnăn, pơjing tơmam drăm kăp g^t kơdih, hlôi hơlêm đe pơdro nhen pơmai băt hơyak pơm jang ‘nao rơgei hloh: Tơdrong pơm tơle\ch tơmam g^t tơ[ăng pơle âu noh xăh pơtơm tơle\ch đơ\ng xơnăm xơ\ đe\ch, noh nhôn duh tam mă băt hơdăh ôh. Truh âu kơnh, [ơ\t hlôh vao tôm noh nhôn gô dar deh pơm tơle\ch păng te\ch tơle\ch tơ\ dôm plei tơm tih nai.

Kiơ\ kơ [ok Phan Văn Học, Pho\ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Đăk Psi, tơdrong đei jơnei đơ\ng pơih xă jang găh bri đơ\ng pơlei pơla lơ\m xăh jing hơyak pơtơm đe\ch, mă lei hlôi pơjing đei jơnei [ôh hơdăh. Kơso# tơdrong tơgar bri tơjur hơdăh păng đei lơ mir ôr tơ\ dôm pơlei pơla đei hơto\k jing bri: Dang ei, hơgăt teh bri vă choh jang noh đei pơtăm ‘long jing bri, noh kon pơlei pơtăm ‘long bri pă đei muih choh bơih. Lơ\m xơnăm âu ki, xăh hlôi hơlen minh [ar anih. Pơtih nhen adrol ki noh mir ôr găh groi teh kơpal ti, inh [ôh noh, dang ei hloh 10 hectar bri đei hơmet ‘lơ\ng. Je# đ^ xơnăm âu gô hơvơn anih mong jên vei lăng bri dêh char truh hơlen xơkơ\t, mưh [lep noh gô chih tơmơ\t lơ\m tơdrong kla jên vei lăng bri, pơjao ăn kon pơlei oei tơje# tơring bri noh vei lăng.

Jên vei lăng bri tơgu\m hơto\k io\k yua, jên jang găh bri kơ kon pơlei tơgu\m pơih xă trong pơm jang, hơto\k găh bri jing tơmam drăm đei hơnăn kăp g^t... păng lơ mir ôr hlôi đei pơdreo ăn kơ bri... jing hơyak hơ iă ăn tơdrong jang vei lăng păng hơto\k bri tơ\ xăh Đăk Psi, apu\ng Đăk Hà, dêh char Kon Tum.

Hơyak jang âu to\k bo\k đei pơm hơto\k păng đei jơnei tơnăp [ơ\t đei tơdrong vang jang đơ\ng dôm anih jang mu\k drăm, hăm lơ trong pơtăm hơlen ‘long yôih, ‘long ươi vă io\k găr, ‘măn io\k tơ\r hloi. Anih jang mu\k drăm yuk trong hơlâu, pơlei pơla yak kiơ\ đơ\ng ro\ng. Pơyua đơ\ng bri tơpă gô đei pơih xă, hơto\k tơdrong xơđơ\ng ăn kơ bri, hơto\k tơdrong erih kon pơlei gô jing minh cham char rơgoh jơk [l^k kơjăp đunh đai.

Vă băt hơ dăh [iơ\ tơ drong ‘nâu lơ\m dêh char, nhôn pơ ma nuh hăm [ok Hồ Thanh Hoàng, Kơ dră An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri dêh. Bơ\n vang mơ\ng tơ\ hơ la âu.

- Nhen tơ\ xăh Đăk Psi păng 1,2 tơ ring nai tơ\ dêh char, hlôi đei jên mong răk pơ yoa ăn tơ drong arih xa, đei mong kiơ\ đơ\ng kơ so# jên vei lăng cham char bri brăh. {ok ăi, truh dang ei, tơ drong đei yoa đơ\ng jên mong âu hăm kon pơ lei thoi yơ bơih?

-{ok Hồ Thanh Hoàng: Tơ pôl đei pơ jao bri, io\k yoa jên vei lăng cham char bri brăh ku\m đei An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri Kon Tum pơ tâp pơ hrăm, pơ tho tơ [ôh đơ\ng sơ năm 2016 truh dang ei. Mă lei, tơ drong tơ le\ch jang tơ\ rim tơ pôl pha ra băl. Đei tơ pôl tơ le\ch jang hrôih [iơ\, đei tơ pôl tơ le\ch jang klui [iơ\ kơ na tam gơ\h hơ len năng đ^. Mă lei nhôn băt, 1, 2 khul tơ pôl, pơ tih gia nhen tơ\ plei Băng Đum, Đăk Glưi, xăh Đăk Man, apu\ng Đăk Glei, jên mong âu tôch đei yoa, pơ jing tơ drong ‘lơ\ng vă rim hnam jang to\k, jang xa, pơm hơ to\k tơ drong arih.

- Khul kơ dră tơ ring akhan, tơ drong xa yoa đơ\ng vei lăng cham char bri brăh hlôi pơm ăn kon pơ lei tơ re\k truh tơ\ bri [iơ\. Lơ unh hnam ưh pă đei muih ro\h, so\h bri pơm mir bơih mă lăp vei rong bri đe\ch. Tơ che\ng hơ drol, [ât hơ tuch sơ năm ‘nâu vă gơ nơm kơ An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri dêh char mât hơ len năng, bri ‘long hăm ‘lơ\ng ưh, vă gơ\h tơ mât yoa lơ\m bri ‘long đei xa yoa jên vei bri. Ih tơ che\ng tơ drong ‘nâu thoi yơ?

-{ok Hồ Thanh Hoàng: Tơ drong ‘nâu đei đơ\ng nhôn adrin roi tơ băt ăn kon pơ lei, akhan, tơ drong vei lăng bri đơ\ng đe sư đei kla ăn jên. Vă akhan vei lăng ‘lơ\ng ‘no\h kla jên lơ. Kon pơ lei băt kơ na adrin vei lăng. Đơ\ng no\h, đei lơ unh hnam rong dơ\ng bri ‘long. Tơ drong ‘nâu, [ât hơ tuch sơ năm, nhôn ku\m hăm an^h vei lăng bri ‘long vă mât hơ len năng, tơ dăh bri ‘long ‘lơ\ng, lăp hăm tơ drong hơ găt ‘no\h gô đei kla jên vei lăng bri.

- ‘Nâu j^ tơ drong hơ iă ‘nao dăh mă đ^ đei đunh lơ\m khei ‘năr âu ki tơ\ dêh char bơ\n bơih, hă [ok?

-{ok Hồ Thanh Hoàng: Tơ drong ‘nâu ku\m đei đunh mơ\n bơih, mă lei sư ưh đei to\k hre\nh, ưh tam đei hloi tơ\ lơ khul tơ pôl. Mă lei hlôi đei tơ\ 1 kơ so# tơ pôl, pơ tih gia nhen 1,2 khul tơ pôl tơ\ xăh Krong, apu\ng Đăk Glei, ku\m đei dơ\ng lơ tơ [ôt bri ‘nao bluh đei vei rong. Nhôn ku\m hăm an^h vei lăng bri ‘long hlôi hơ len năng, [ôh lăp hăm tơ drong hơ găt păng hlôi kla jên vei lăng cham char bri brăh ăn kon pơ lei kiơ\ tơ drong hơ găt.

- Lei a, bơ nê kơ ih hơ!

Dương Đình Tuấn: Chih

Lan hăm Dơ\ng: Tơ blơ\