VOV4.Bahnar - Tơ̆ dêh char Kon Tum, tơ̆ minh ƀar tơring kơ apŭng  Đăk Hà adrol ki jĭ anih đei ƀôh pơm glăi lơ găh tơgar, muih xoh bri pơm mir. Chŏng mă đơ̆ng mă đei pơkăp kla jên vei lăng bri, kon pơlei băt hơdăh tơdrong pơyua đơ̆ng vang jang vei lăng bri noh roi năr roi tơguăt hăm bri păng vei lăng, hơtŏk bri tơnăp hloh. 

Xơnăm 2021 lơ̆m khei năr pơrang jĭ COVID-19 hơbuh hli, tơdrong tơroi tơbăt găh Pơkăp kla jên vei lăng bri lơ̆m apŭng Đăk Hà duh đei pơtoi hơnơ̆ng lơ̆m aloa rapor tơ̆ tơring. “ ‘Mi đunh năr noh hram”, kơyuơ đơ̆ng jang tơnăp tơdrong tơroi tơbăt, tơdrong hlôh vao đơ̆ng kon pơlei, mă hăt noh tơ̆ tơring ataih yaih, tơring kon pơlei kon kông lơ̆m apŭng găh pơkăp Kla jên vei lăng bri roi năr roi đei hơtŏk. Kon pơlei băt hơdăh pơkăp, ƀôh đei yua đơ̆ng pơkăp noh hăt hot vang vei lăng bri. ‘Nhŏng A Rin, oei tơ̆ pơlei Kon Pao Kla, xăh Đăk Pxi, apŭng Đăk Hà đơ̆ng lơ xơnăm kơ âu hlôi vang jang hăm khul pơlei pơla vei lăng bri kơ pơlei ăn tơbăt:  “Kon pơlei hơnơ̆ng năm hơlen mă hăt noh ăh pơyan phang. Kon pơlei năm hơlen bri ăh pơyan phang noh chă yak minh khei vă tang găn păng pĭt unh xa bri păng tang găn đe mơ̆t koh tơtông ‘long bri păng pơnăh hơnguang kon bri brăh.  Păng pơyan ‘mi noh minh khei 2 ‘măng truh 3 ‘măng kon pơlei chă hơlen hơnơ̆ng. Kơsô̆ jên kon pơlei đei yua kiơ̆ ‘năr jang. Minh ‘nu đei 200 rơbâu hlj minh năr. Đak xăng gre noh Khul vei lăng bri kla tôm jên xăng ăn kon pơlei vă vei xơđơ̆ng ăn kon pơlei vih vơ̆t”.

Atŭm hăm dôm pơkăp đơ̆ng Đảng, Teh đak păng jơnŭm pơgơ̆r tơring axong hơtŏk mŭk drăm tơpôl tơring kon pơlei kon kông, tơpă ăn ƀôh Pơkăp kla jên vei lăng bri duh jing minh trong pơkăp tơgop hơtŏk tơdrong erih kon pơlei. Ƀok Nguyễn Phúc Đoan, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Đăk Pxi, apŭng Đăk Hà ăn tơbăt, xăh Đăk Pxi noh tơnap tap, kơsô̆ măt kon pơlei đei hloh 4.000 ‘nu noh mă lơ jing hơdrung bơngai Xơ đăng. Xơnăm âu ki, 5 pơlei lơ̆m xăh iŏk pơkăp vei lăng bri đei jê̆ 4 tih hlj xa hơpăh đơ̆ng vei lăng bri. Kon pơlei iŏk kơsô̆ jên âu pơm jang trŏ tơdrong, tơgŭm răh ăn tơdrong erih păng xơđơ̆ng răh ăn tơdrong vei lăng bri tơnăp:  “Mă mônh duh oei ‘măn tŏ xĕt jên lơ̆m hnam. ‘Nâu jên đak xăng gre vih vơ̆t chă hơlen păng jên phe, jên tơmam xa vă chă hơlen. Mă ƀar noh ‘măn pơm jang. Ƀa xơ̆ đei yua 2 tă đĕch minh sao, 2 tâ̆n minh ha. Mă lei đơ̆ng đei tơroi hơvơn pơtho kon pơlei vei lăng bri atŭm hăm chă jang kiơ̆ pơkăp tơgŭm ăn kon pơlei kon kông noh kon pơlei duh pơtơm chă yua phŏng, axong răt hơdrĕch ƀa ‘nao đei yua nhen dang ei pơhlom 6, 7 tă minh sao”.

Apŭng Đăk Hà, dêh char Kon Tum đei hơgăt xă hloh 52.500ha bri păng teh bri. Atŭm hăm pơkă vei lăng bri đơ̆ng dôm anih jang găh bri, truh dang ei Anih vei lăng kon pơlei apŭng Đăk Hà hlôi pơjao hloh 11.500ha bri păng teh bri ăn jê̆ 950 unh hnam, 19 pơlei pơla lơ̆m 6 xăh vă vei lăng. Tơpă ăn ƀôh ăh bri đei tơm, kon pơlei đei xa hơpăh đơ̆ng pơkăp vei lăng bri noh xơnong jang hăm bri đei vei lăng tơnăp hloh. Tơdrong hơlen ăn ƀôh kơsô̆ tơdrong pơm glăi găh luơ̆t vei lăng bri lơ̆m dôm xơnăm tơjê̆ âu tơ̆ apŭng Đăk Hà tơjur kơtă. Ƀok Nguyễn Hữu Ngọc, Kơdră Anih vei lăng bri apŭng Đăk Hà ăn tơbăt:  “Anih vei lăng bri duh hlôi jang hadoi hăm dôm anih jang đei tơrĕk tơgŭm ăn Jơnŭm pơgơ̆r kơ Anih vei lăng kon pơlei apŭng pơjing dôm anih jang hơlen lơ̆m tơring; pơgơ̆r anih jang găh bri lơ̆m tơring tơgŭm ăn Anih vei lăng kon pơlei xăh pơtho ăn dôm tơm bri păng khul 1 vei lăng bri. Jang atŭm hăm Anih vei lăng bri noh khul 2 hơtŏk hơlen hơgăt bri đei pơjao, jên kla. Rim xơnăm Anih jang găh bri duh jang atŭm hăm Anih Mong jên Vei lăng păng Hơtŏk bri hơlen xơkơ̆t hơgăt bri tơlĕch pơm jang axong bri đơ̆ng tơm bri kiơ̆ pơkăp khul 1 păng pơm kiơ̆ pơkăp đơ̆ng Anih tơm Choh jang xa păng Hơtŏk tơring pơxĕl vă vei xơđơ̆ng kla jên vei lăng bri kiơ̆ ƀlep tơchơ̆t”.

Đơ̆ng rŏng âu jĭ tơ drong pơ ma nuh đơ̆ng nhôn hăm ƀok Phạm Ngọc Nhẫn, Kơ dră chĕp kơ̆l Anih vei lăng bri ‘long tang găn sar bar Đăk Hà găh tơ drong bơ̆ jang kiơ̆ trong kla jên mưh vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh đơ̆ng anih jang âu păng tơ drong đei yoa đơ̆ng trong jang ‘nâu hơ nhăk ăn tơ pôl iŏk vei lăng bri.

- Bơ nê kơ ih ƀok vang tơ gĕch pơ ma nuh hăm nhôn âu. Ƀok ăi, apinh ih roi tơ băt 1,2 tơ drong đơ̆ng bơ̆ jang kiơ̆ tơ drong tơ gŭm kla jên mưh vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh tơ̆ Anih vei lăng bri tang găn sar bar Đăk Hà?

-Tơl: “Anih đei pơ jao vei lăng bri ‘long xă truh 21.236,78 ha. Lơ̆m nŏh, tĕh bri mă lơ ‘nŏh pơ jao ăn khul tơ pôl kon pơ lei vei lăng hăm hlŏh 16 khul tơ pôl. Adrol ki, 21 anih kon pơ lei oei xa, truh dang ei tơ mât hơ dai kiơ̆ tơ drong hơ găt oei pă 16 khul tơ pôl. 16 khul tơ pôl kon pơ lei âu đei pơ jao vei lăng dang 62,8%. Tơ drong kla jên vei lăng bri ăn khul tơ pôl đei anih jang bơ̆ jang kiơ̆ tơ drong hơ găt, kla trŏ, kla tôm. Rim sơ năm, anih jang vang jang hơ doi hăm Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơ iung bri dêh char kŭm nhen Dơ nŏ anih vei lăng kon pơ lei dôm xăh păng dôm anih jang kơ pal pơ gơ̆r pơ tho tơ ƀôh ăn dôm khul tơ pôl pơ jing trong iŏk yoa jên đei vei bri. Lơ̆m tơ drong hơ găt kŭm pơ tho tơ ƀôh dôm tơ drong athei tơ lĕch jên vă bơ̆ jang, mă 1 ‘nŏh tơ drong dăr joang, pĭt unh xa bri lơ̆m hơ găt bri ‘long đơ̆ng khul tơ pôl iŏk vei lăng yoa Anih vei lăng bri kla ăn tơ drong jang ‘nâu, dang 35%, dôm tơ drong jang âu kla tơ păt ăn Khul tơ pôl kiơ̆ tơ drong hơ găt. Mă lei hăm kơ sô̆ jô̆ păh lăp dang 200 rơ bâu hlak 1 ‘nu 1 năr jang. Tơ drong mă 2 ‘nŏh jên tơ mât jang, atŏk tơ iung tơ drong arih xa, tơ drong ‘nâu đei kla ăn kon pơ lei 20%. 20% âu dôm unh hnam đei tơ drong kăl ‘nŏh năm tŏk iŏk đơ̆ng Anih mong jên âu, hăm jên kon 0,06%, tôch ai ‘nŏh tŏk iŏk 10 triu hlak jên vă jang xa, atŏk tơ iung tơ drong arih xa tơ̆ rim unh hnam.”

- Tơ drong iŏk yoa jên vei lăng bri pơ ‘nhŏ ăn dôm tơ drong jang atŭm đơ̆ng tơ pôl păng kla jên ăn rim bơ ngai, rim unh hnam đei bơ̆ jang thoi yơ?

-Tơl: “Tơ drong kla jên ăn dôm tơ drong jang atŭm kơ tơ pôl kon pơ lei kŭm nhen răt tơ mam pơ yoa ăn tơ drong dăr joang, pĭt unh xa păng pơ ư, pôk hơ păh, tơ gŭm ‘nŏh Anih vei lăng kla ăn pơ lei 15%. Dôm tơ drong jang âu chă răt hơ met tôm tơ mam kăl. Găh tơ drong kla jên ăn dôm unh hnam, rim bơ ngai lơ̆m Khul tơ pôl iŏk vei lăng bri ‘nŏh 30%. Tơ drong ‘nâu mưh đei iŏk jên, dôm khul tơ pôl athei kla tơ păt ăn rim unh hnam 30%, klăih song hơ nơ̆ng ăn rim unh hnam.”

- Ih tơ chĕng thoi yơ găh tơ drong đei yoa đơ̆ng jên vei lăng bri mưh kla ăn tơ pôl kŭm nhen unh hnam hă ƀok?

-Tơl: “Hăm tơ drong iŏk yoa jên đơ̆ng vei lăng bri, khei ‘năr âu ki nhôn ƀôh tôch đei yoa hăm tơ pôl, mưh iŏk đei jên ‘nŏh đe pơ ‘nhŏ ăn tơ drong vei bri, bơ̆ jang vei lăng, dăr joang roi tơ năp, dôm tơ drong jang đei pơ jao ăn khul tơ pôl đe bơ̆ jang ‘lơ̆ng ngăl.”

-Lơ̆m sơ năm 2021 âu, apinh ih tơ roi găh tơ drong kla jên mư̆h vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh hăm dôm khul tơ pôl âu thoi yơ lăng? Ƀât mă tơ drong jĭ hơ buh oei đei thoi âu, vă pơm ‘lơ̆ng ăn tơ drong vei lăng bri kŭm nhen jên đei xa yoa đơ̆ng vei lăng bri sơ năm 'nâu, hăm đei tơ drong kiơ ưh 'lơ̆ng ưh?

-Tơl: “Hăm sơ năm 2021, anih jang pơ gơ̆r dăr hơ len, pơ ma atŭm ‘nŏh jĭ kĭ pơ kăp, pơ jao ăn khul tơ pôl vei bri kiơ̆ sơ năm đơ̆ng 2021-2025. Anih jang pơ gơ̆r hơ len năng tơ̆ 16 pơ lei, kĭ pơ kăp hăm khul tơ pôl iŏk vei lăng bri. Đơ̆ng rŏng kơ kĭ pơ kăp đang, mưh Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơ iung bri asong ăn dôm anih jang tŏk iŏk jên hơ drol ‘nŏh anih nhôn kla hloi ăn khul tơ pôl kiơ̆ tơ drong hơ găt. Hơ drô̆ găh jĭ hơ buh, tơ drong kla jên vei lăng bri athei kla mă tôm, mă trŏ hăm tơ drong hơ găt ‘năi.”

-Sơ năm ‘nâu, hăm dôm khul tơ pôl truh dang ei, kơ sô̆ jên thu đei đơ̆ng tơ drong vei lăng bri thoi yơ bơih?

-Tơl: Kiơ̆ tơ drong pơ hnŏng đơ̆ng Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơ iung bri, sơ năm ‘nâu rŏ năng thu tôm păng rơ kăh ƀiơ̆ kơ sô̆ hơ găt mơ̆n.

- Đei băt Anih vei lăng bri ‘long tang găn sar bar Đăk Hà ‘nŏh jĭ 1 lơ̆m dôm anih jang mă khul tơ pôl iŏk yoa jên đơ̆ng vei bri pơ ‘nhŏ ăn tơ drong arih xa, jang xa tôch đei yoa. Ih roi tơ băt 1,2 trong jang mă khul tơ pôl tơ̆ Đăk Hà hlôi iŏk yoa kơ sô̆ jên âu lơ̆m tơ drong arih xa, jang xa kơ kon pơ lei năng?

-Tơl: “Năng atŭm dôm khul tơ pôl kon pơ lei iŏk yoa jên đơ̆ng vei lăng bri pơ ‘nhŏ ăn tơ drong arih xa kơ kon pơ lei đơ̆ng Anih vei lăng bri apŭng Đăk Hà kla năng atŭm đei yoa tơ pă, lơ unh hnam chă răt rong bơ̆n nhŭng bronh, rong bơ be, pơ tăm dôm kơ loăi ‘long, đe iŏk yoa jên trŏ tơ drong kăl, pơ ma atŭm tôch đei yoa.”

-Lei a, bơ nê kơ ih hơ!

Lan hăm Dơ̆ng: Tơ blơ̆